Από τον Αποκλεισμό στην Ένταξη: Εκπαίδευση, Αναπηρία και Βιοηθική στον 21ο αιώνα – ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ της ΦΩΚΙΑΝΟΥ ΧΡΙΣΤΙΝΑΣ – ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ, Π.Μ.Σ. ΒΙΟΗΘΙΚΗΣ – Μέρος 29ο

5.2       Ιστορική αναδρομή της έννοιας της Βιοηθικής

Ο προτεστάντης θεολόγος Fritz Jahr μέσα από το έργο του «Wissenschaft vom Leben und Sittenlehre» (Επιστήμη της ζωής και της ηθικής) το 1926, προσπάθησε να ερμηνεύσει την αντίληψη της βιοηθικής στην Ευρώπη. Μέσα από την εργασία του επισήμανε τη σχέση που υπάρχει ανάμεσα στη βιολογία και στη φιλοσοφική ή θεολογική ανθρωπολογία, καθώς και στην πρακτική της έκφραση στην ιατρική και την ψυχολογία. Ο Jahr όρισε την βιοηθική ως μια αρχή που δεν αναφέρεται μόνο στον άνθρωπο αλλά σε όλα τα ζωντανά όντα με απώτερο στόχο την αναβάθμιση της ανθρώπινης συμπεριφοράς στα πλαίσια της επιστημονικής και τεχνικής προόδου. Επίσης, ήταν ο πρώτος που τόνισε την αναγκαιότητα εισαγωγής ηθικών αξιών στην διδασκαλία των επιστημών στο σχολείο (Γλυκοφρύδη & Ζαπουνίδου, 2019).

Ο όρος βιοηθική χρησιμοποιήθηκε από τον ογκολόγο και βιοχημικό Van Rensselaer Potter, το 1971, στο έργο του «Bioethics. Bridge to the future», ο οποίος πολύ σύντομα ονομάστηκε

«πατέρας» της βιοηθικής. Τόνισε πως η βιοηθική αποτελεί μια επιστήμη που συνδέεται με την επιβίωση και αποτελεί ένα συνδυασμό της επιστήμης της βιολογίας και ενός ηθικού – αξιακού πλαισίου των ανθρώπων (Δραγώνα – Μονάχου, 2002; Antonio das Neves Junior, de Araujo, & Rego, 2016). Ο Van Rensselaer Potter χρησιμοποίησε αρχικά τον όρο βιοηθική για θέματα αναφορικά με τον άνθρωπο και τη φύση αλλά αργότερα ο όρος επεκτάθηκε και στις επιστήμες της υγείας (Κόιος, 2003). Από το 1971 και μετά, ο κλάδος της βιοηθικής εξελίχθηκε με γρήγορους ρυθμούς και αυτό την οδήγησε σε ένα αυτόνομο επιστημονικό πεδίο (Βιδάλης & Μολλάκη, 2016).

Κομβικό σημείο για τον προσδιορισμό του όρου της βιοηθικής αποτελεί η έκθεση Belmont το 1979, η οποία συστάθηκε εξαιτίας παραβιάσεων στην ιατρική έρευνα και κρίθηκε αναγκαία η διαμόρφωση ενός κώδικα ηθικών αρχών για την προστασία των ερευνητικών υποκειμένων. Οι ηθικές αρχές που κατοχυρώθηκαν από τη συγκεκριμένη έκθεση είναι ο σεβασμός προς τα πρόσωπα, η ευεργεσία και η δικαιοσύνη (Kabir & Imam, 2010). Ωστόσο, και οι Tom Beauchamp και James Childress συνέβαλαν στην καθιέρωση των βασικών αρχών της βιοηθικής (Τσινόρεμα, 2006). Συνοψίζοντας, οι βασικές αρχές της βιοηθικής που εδραιώθηκαν και θα αναλυθούν παρακάτω είναι (Δραγώνα – Μονάχου, 2002):

1. Η αρχή της αυτονομίας.
2. Η αρχή της μη βλάβης.
3. Η αρχή της ευεργεσίας.
4. Η αρχή της δικαιοσύνης.