Ο ρόλος του φύλου στη διαμόρφωση των οικονομικών απολαβών των ατόμων με αναπηρία – ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της Ειρήνης Κολόκουσα – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, Π.Μ.Σ. «Ειδική Αγωγή, Εκπαίδευση και Αποκατάσταση» – Μέρος 27ο
4.4 Επιπτώσεις της έρευνας στην Ειδική Αγωγή, Εκπαίδευση και Αποκατάσταση
Με βάση τα ευρήματα της ανασκόπησης (δηλ. ότι οι οικονομικές απολαβές των ατόμων με αναπηρία διαφοροποιούνται ουσιαστικά ως προς το φύλο, ότι οι γυναίκες με αναπηρία συσσωρεύουν μειονεκτήματα πρόσβασης–τοποθέτησης–εξέλιξης, και ότι οι κρίσιμες «τομές» ανισότητας εντοπίζονται στην εκπαίδευση/μετάβαση, στη μορφή απασχόλησης και στις διαδικασίες εξέλιξης), οι επιπτώσεις για την Ειδική Αγωγή, την Εκπαίδευση και την Αποκατάσταση θα πρέπει να διατυπωθούν ως στοχευμένα συστήματα δράσεων που θωρακίζουν την οικονομική πορεία των μαθητριών και των γυναικών με αναπηρία από την πρώιμη ηλικία έως την είσοδο στην εργασία.
1) Σύστημα έγκαιρου εντοπισμού της πορείας (school-to-work) με έμφυλο φίλτρο. Τα σχολεία και οι δομές ειδικής αγωγής οφείλουν να εφαρμόζουν τυποποιημένη διαδικασία χαρτογράφησης «κινδύνου οικονομικής περιθωριοποίησης» για μαθήτριες με αναπηρία στο τέλος της πρωτοβάθμιας και στην έναρξη της δευτεροβάθμιας. Η διαδικασία πρέπει να περιλαμβάνει: (α) αποτύπωση εκπαιδευτικών απουσιών/διακοπών, (β) καταγραφή πρόσβασης σε υποστηρικτικές υπηρεσίες και τεχνολογίες, (γ) εντοπισμό επαναλαμβανόμενων εμποδίων συμμετοχής (μετακίνηση, κόπωση, ανάγκες φροντίδας), και (δ) ανάλυση «κινδύνου μετάβασης» (χαμηλή συμμετοχή σε πρακτικές δράσεις, περιορισμένη επαγγελματική πληροφόρηση). Με βάση την χαρτογράφηση, να ενεργοποιείται ατομικό πλάνο μετάβασης με μετρήσιμους στόχους συμμετοχής σε δραστηριότητες επαγγελματικού προσανατολισμού, πρακτικής εξάσκησης και ανάπτυξης δεξιοτήτων.
2) Δομημένη διδασκαλία δεξιοτήτων σταδιοδρομίας και διαπραγμάτευσης σε εξατομικευμένα προγράμματα. Εφόσον τα ευρήματα δείχνουν ότι το μειονέκτημα των γυναικών με αναπηρία εντείνεται σε κρίσιμες μεταβάσεις (είσοδος/αλλαγή εργασίας, επιλογή μορφής απασχόλησης), η εκπαιδευτική πράξη πρέπει να ενσωματώνει συστηματική εκπαίδευση σε δεξιότητες «εργασιακής αυτο-υποστήριξης». Συγκεκριμένα: (α) εβδομαδιαία μικρο-σενάρια προσομοίωσης συνέντευξης, (β) εκπαίδευση στη διατύπωση αιτημάτων εύλογων προσαρμογών (πώς ζητώ, τι τεκμηριώνω, πότε επανέρχομαι), (γ) εκπαίδευση στη διαχείριση προσφοράς εργασίας (ωράριο, καθήκοντα, αξιολόγηση), και (δ) προπονήσεις
«επαγγελματικής επικοινωνίας» για περιορισμό του μειονεκτήματος χαμηλής διαπραγματευτικής ισχύος. Οι στόχοι αυτοί να εντάσσονται σε Εξατομικευμένα Εκπαιδευτικά Προγράμματα με ρητούς δείκτες επίτευξης (π.χ., “ο μαθητής/η μαθήτρια διατυπώνει γραπτώς 2 τεκμηριωμένα αιτήματα προσαρμογής για υποθετική θέση”).
3) Σύνδεση εκπαίδευσης–αποκατάστασης με πραγματικούς χώρους εργασίας και ασφαλείς διαδρομές. Δεδομένου ότι η μορφή απασχόλησης (μερική, ευέλικτη, αυτοαπασχόληση) συνδέεται με χαμηλότερες απολαβές, απαιτείται οργανωμένη «πυξίδα» προς θέσεις με προοπτικές εξέλιξης. Οι υπηρεσίες αποκατάστασης και τα σχολεία θα πρέπει να δημιουργούν πρωτόκολλο συνεργασίας με εργοδότες για: (α) σύντομες τοποθετήσεις παρατήρησης (job shadowing), (β) πρακτικές με σαφές σχέδιο δεξιοτήτων και αξιολόγησης, (γ) «διπλή εποπτεία» (εκπαιδευτικός/σύμβουλος αποκατάστασης και μέντορας εργοδότη), και (δ) αποτύπωση των απαιτήσεων θέσης σε λειτουργικούς δείκτες (κόπωση, μετακίνηση, ρυθμός εργασίας) ώστε να επιλέγονται ρεαλιστικές θέσεις, όχι τυχαίες. Στόχος είναι η έγκαιρη είσοδος σε εργασιακά περιβάλλοντα που δεν εγκλωβίζουν σε αδιέξοδες τροχιές χαμηλών απολαβών.
4) Πρωτόκολλο αντιμετώπισης έμφυλων στερεοτύπων και «κρυφών» αποκλεισμών μέσα στη σχολική ρουτίνα. Αφού η ανισότητα δεν είναι μόνο μισθολογική αλλά και ζήτημα πρόσβασης/τοποθέτησης, οι εκπαιδευτικοί πρέπει να εφαρμόζουν ελεγχόμενη διαδικασία ανίχνευσης έμφυλων προσδοκιών στις επιλογές δραστηριοτήτων και ρόλων. Αυτό γίνεται με: (α) καταγραφή συμμετοχής ανά φύλο και αναπηρία σε εργαστηριακά μαθήματα/τεχνολογικές δραστηριότητες, (β) υποχρεωτική εναλλαγή ρόλων σε ομαδικές εργασίες (ηγεσία, τεχνικός ρόλος, παρουσίαση), και (γ) στοχευμένη συμβουλευτική επαγγελματικών επιλογών που να «σπάει» την έμφυλη-αναπηρική συγκέντρωση σε χαμηλά αμειβόμενες ειδικότητες. Η δράση αυτή συνδέεται άμεσα με το εύρημα της επαγγελματικής τοποθέτησης ως μηχανισμού εισοδηματικής ανισότητας.
5) Διαλειτουργική συνεργασία (σχολείο–οικογένεια–υπηρεσίες). Επειδή τα εμπόδια είναι σωρευτικά και συχνά ξεκινούν νωρίς, απαιτείται ένα «ελάχιστο επίπεδο» συνεργασίας: (α) ετήσια συνάντηση μετάβασης (στόχοι εκπαίδευσης/εργασίας), (β) κοινό σχέδιο δεξιοτήτων ανεξάρτητης διαβίωσης που σχετίζονται με εργασία (μετακίνηση, οργάνωση χρόνου, ψηφιακές δεξιότητες), και (γ) γραπτό πλάνο υποστηρίξεων/προσαρμογών που θα
«μεταφέρεται» από βαθμίδα σε βαθμίδα.
Με αυτά τα συστήματα δράσεων, οι επιπτώσεις παραμένουν αυστηρά εστιασμένες στα ευρήματα της εργασίας, καθώς αντιμετωπίζουν την έμφυλη διαφοροποίηση της αναπηρικής ανισότητας μέσω έγκαιρης πρόληψης, ενίσχυσης δεξιοτήτων μετάβασης, αποδόμησης στερεοτύπων και οργανωμένων γεφυρών προς εργασία με προοπτικές, δηλαδή στους μηχανισμούς που παράγουν και συντηρούν τις διαφορές στις οικονομικές απολαβές.
