Η ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΟΠΤΙΚΗ ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΚΑΙ Ο ΑΝΤΙΚΤΥΠΟΣ ΠΟΥ ΕΧΕΙ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΤΟΥΣ – ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της Μηλιαρέση Ερασμίας – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, Π.Μ.Σ. «Ειδική Αγωγή, Εκπαίδευση και Αποκατάσταση» – Μέρος 26ο
4.5. Προτάσεις για μελλοντική έρευνα
Παρά τα ευρήματα της παρούσας μελέτης και τις απαντήσεις που δόθηκαν στα ερευνητικά ερωτήματα, παραμένουν ανοιχτές πολλές θεματικές που θα μπορούσαν να διερευνηθούν περαιτέρω. Σε σχέση με το πρώτο ερευνητΙκό ερώτημα, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η ανάλυση της ψυχολογικής διαδρομής παιδιών με οπτική αναπηρία σε διαφορετικά ηλικιακά στάδια και κοινωνικά πλαίσια. Η παρούσα έρευνα εστίασε κυρίως στην ψυχοκοινωνική ανάπτυξη και στις κοινωνικές δεξιότητες, χωρίς να εξετάσει σε βάθος τις μακροχρόνιες επιπτώσεις της οπτικής αναπηρίας στην ακαδημαϊκή πορεία και τη μελλοντική κοινωνική ενσωμάτωση των παιδιών (Augestad, 2017· Bolat et al., 2011· Ishtiaq et al., 2016). Μελλοντικές διαχρονικές μελέτες, που θα παρακολουθούν παιδιά από το δημοτικό έως το λύκειο, θα μπορούσαν να αναδείξουν τις μεταβολές στην αυτοεκτίμηση, την κοινωνική συμπεριφορά και τη συμμετοχή σε κοινωνικές δραστηριότητες με την πάροδο του χρόνου (Sowdeswari et al., 2021· Lanza et al., 2024).
Σε συνάρτηση με το δεύτερο ερευνητΙκό ερώτημα, κρίνεται αναγκαία η περαιτέρω διερεύνηση του ρόλου συγκεκριμένων κοινωνικών δεξιοτήτων στη συναισθηματική ισορροπία και την καθημερινή λειτουργικότητα των παιδιών με προβλήματα όρασης. Η διερεύνηση της επίδρασης των εξωσχολικών δραστηριοτήτων, των ομαδικών δράσεων και των κοινωνικών εμπειριών εκτός σχολείου μπορεί να προσφέρει χρήσιμες κατευθύνσεις για την ανάπτυξη ολοκληρωμένων υποστηρικτικών προγραμμάτων (Engel-Yeger & Hamed-Daher, 2013· Klauke et al., 2023).
Σε μεθοδολογικό επίπεδο, αναδεικνύεται η ανάγκη για μελλοντικές έρευνες που να συνδυάζουν ποσοτικά και ποιοτικά δεδομένα. Οι περισσότερες υπάρχουσες μελέτες βασίζονται σε ερωτηματολόγια και κλίμακες αυτοαναφοράς, γεγονός που ενδέχεται να περιορίζει την εις βάθος κατανόηση των βιωματικών εμπειριών των παιδιών (Manitsa & Doikou, 2022· Boadi-Kusi et al., 2023). Η χρήση συνεντεύξεων σε βάθος, εθνογραφικών παρατηρήσεων και ανάλυσης κοινωνικών αλληλεπιδράσεων θα μπορούσε να προσφέρει πλουσιότερη εικόνα των δυσκολιών αλλά και των στρατηγικών προσαρμογής που αναπτύσσουν τα παιδιά με οπτική αναπηρία (Koukouvetsou, 2020· Caron et al., 2023).
Σε σχέση με το τρίτο ερευνητΙκό ερώτημα, ιδιαίτερη σημασία παρουσιάζουν οι διαθεματικές και διαπολιτισμικές συγκρίσεις. Η παρούσα μελέτη περιορίστηκε σε συγκεκριμένο κοινωνικό και πολιτισμικό πλαίσιο, αφήνοντας ανοιχτό το ερώτημα του κατά πόσο οι εμπειρίες των παιδιών με οπτική αναπηρία διαφοροποιούνται σε διαφορετικά εκπαιδευτικά συστήματα και κοινωνικές δομές (Ana Calle et al., 2021· Sreeja, 2017). Μελλοντικές συγκριτικές έρευνες σε διεθνές επίπεδο θα μπορούσαν να αναδείξουν βέλτιστες πρακτικές κοινωνικής ένταξης και πολιτικές υποστήριξης (World Health Organization, 2023· Parvin, 2015).
Τέλος, σημαντικό πεδίο για μελλοντική έρευνα αποτελεί η αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας παρεμβατικών προγραμμάτων. Η συστηματική μελέτη της επίδρασης προγραμμάτων κοινωνικών δεξιοτήτων, ψυχολογικής ενδυνάμωσης και ενίσχυσης της αυτοεκτίμησης μπορεί να συμβάλει στην ανάπτυξη τεκμηριωμένων πρακτικών που βελτιώνουν την ψυχοκοινωνική προσαρμογή, την αυτονομία και τη συμμετοχή των παιδιών με οπτική αναπηρία στην κοινωνική ζωή (Demir & Ozdemir, 2016· Sacks & Wolffe, 2006· Khorrami-Nejad et al., 2016). Τα ευρήματα μελλοντικών μελετών δύνανται να λειτουργήσουν ως οδηγός για εκπαιδευτικούς, γονείς και επαγγελματίες αποκατάστασης, ενισχύοντας την εφαρμογή συμπεριληπτικών και αποτελεσματικών πολιτικών.
