Γονείς και Εκπαίδευση: Η σημαντικότητα της εμπλοκής στην ανάπτυξη των παιδιών με οπτική αναπηρία – Στρατηγικές για την ενίσχυση της αποτελεσματικής συμμετοχής των γονέων – Διπλωματική Εργασία της ΕΛΕΝΗΣ-ΣΑΜΠΡΙΝΑΣ ΦΕΪΖΟ – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, Π.Μ.Σ «Επιστήμες της Αγωγής: Ειδική Αγωγή, Εκπαίδευση και Αποκατάσταση» – Μέρος 21ο
3.1 Κριτήρια ένταξης και αποκλεισμού
Η καθιέρωση σαφών κριτηρίων ένταξης και αποκλεισμού αποτελεί καθοριστικό βήμα στη μεθοδολογία μιας βιβλιογραφικής ανασκόπησης, καθώς διασφαλίζει τη διαφάνεια, την εγκυρότητα και τη συγκρισιμότητα των πηγών που επιλέγονται για ανάλυση. Στο πλαίσιο της παρούσας αφηγηματικής ανασκόπησης, τα κριτήρια διαμορφώθηκαν σύμφωνα με τις διεθνείς κατευθύνσεις που προτείνουν οι Grant και Booth (2009) και οι Green, Johnson και Adams (2006), οι οποίοι υπογραμμίζουν ότι η οριοθέτηση των πηγών πρέπει να αντανακλά τόσο τη θεματική συνάφεια όσο και την επιστημονική ποιότητα των δημοσιεύσεων.
Στόχος της παρούσας φάσης ήταν η συστηματική επιλογή των πιο σχετικών και αξιόπιστων πηγών, ώστε να διαμορφωθεί ένα ολοκληρωμένο θεωρητικό πλαίσιο γύρω από το ζήτημα της γονεϊκής εμπλοκής στην εκπαίδευση παιδιών με οπτική αναπηρία, εντός του ευρύτερου πεδίου της ειδικής και ενταξιακής εκπαίδευσης.
Κριτήρια ένταξης (Inclusion criteria)
Οι πηγές που εντάχθηκαν στην ανασκόπηση πληρούσαν τις ακόλουθες προϋποθέσεις:
- Θεματική συνάφεια:
Οι πηγές έπρεπε να σχετίζονται άμεσα με τη γονεϊκή εμπλοκή, τη συνεργασία σχολείου–οικογένειας, ή την εκπαίδευση παιδιών με οπτική αναπηρία. Περιλήφθηκαν επίσης πηγές που αφορούσαν τη γενικότερη συνεργασία γονέων παιδιών με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες, εφόσον παρείχαν συγκριτικά ή θεωρητικά δεδομένα χρήσιμα για το υπό εξέταση πλαίσιο (Hornby, 2011).
- Επιστημονική εγκυρότητα:
Συμπεριλήφθηκαν άρθρα δημοσιευμένα σε περιοδικά με κριτές (peer-reviewed), ακαδημαϊκές μονογραφίες, συλλογικοί τόμοι, κεφάλαια βιβλίων και επίσημες εκθέσεις διεθνών οργανισμών (π.χ. UNESCO, World Blind Union, WHO), προκειμένου να εξασφαλιστεί η αξιοπιστία των δεδομένων (Snyder, 2019).
- Χρονική επικαιρότητα:
Επιλέχθηκαν μελέτες δημοσιευμένες κατά την περίοδο 2000–2024, ώστε να αντανακλούν τις σύγχρονες εξελίξεις στην ειδική αγωγή, την τεχνολογία και την ενταξιακή εκπαίδευση. Παλαιότερες μελέτες εντάχθηκαν μόνο εφόσον θεωρήθηκαν θεμελιώδεις για τη θεωρητική κατανόηση του πεδίου, όπως τα κλασικά μοντέλα γονεϊκής εμπλοκής των Epstein (1995) και Hoover-Dempsey & Sandler (1997).
- Γλωσσικά κριτήρια:
Περιλήφθηκαν ελληνικές και αγγλόφωνες πηγές, δεδομένου ότι η βιβλιογραφία για την εκπαίδευση και την αναπηρία στην Ελλάδα παρουσιάζει ιδιαιτερότητες σε σχέση με τα διεθνή συμφραζόμενα. Η δίγλωσση προσέγγιση επιτρέπει τη διαπολιτισμική σύγκριση και εμπλουτίζει τη σύνθεση των δεδομένων.
- Εμπειρική ή θεωρητική τεκμηρίωση:
Οι πηγές έπρεπε να διαθέτουν σαφή μεθοδολογική τεκμηρίωση (σε περίπτωση εμπειρικών μελετών) ή θεωρητική συνέπεια (σε θεωρητικά έργα), ώστε να συμβάλλουν ουσιαστικά στη διαμόρφωση του ερευνητικού πλαισίου. Περιλήφθηκαν επίσης ανασκοπήσεις και μετα-αναλύσεις που συνόψιζαν προηγούμενα ερευνητικά ευρήματα (Green et al., 2006).
- Συνάφεια με το εκπαιδευτικό πλαίσιο:
Δόθηκε προτεραιότητα σε μελέτες που εξετάζουν τη σχέση γονέων–εκπαιδευτικών, την εκπαιδευτική προσαρμογή παιδιών με αναπηρία όρασης και την επίδραση της οικογένειας στη μάθηση και την ψυχοκοινωνική ανάπτυξη.
