Γονείς και Εκπαίδευση: Η σημαντικότητα της εμπλοκής στην ανάπτυξη των παιδιών με οπτική αναπηρία – Στρατηγικές για την ενίσχυση της αποτελεσματικής συμμετοχής των γονέων – Διπλωματική Εργασία της ΕΛΕΝΗΣ-ΣΑΜΠΡΙΝΑΣ ΦΕΪΖΟ – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, Π.Μ.Σ «Επιστήμες της Αγωγής: Ειδική Αγωγή, Εκπαίδευση και Αποκατάσταση» – Μέρος 12ο

2.2       Μοντέλα γονεϊκής εμπλοκής

Η μελέτη της γονεϊκής εμπλοκής στην εκπαίδευση έχει οδηγήσει στην ανάπτυξη θεωρητικών μοντέλων που επιχειρούν να ερμηνεύσουν τους μηχανισμούς και τις μορφές μέσω των οποίων οι γονείς επηρεάζουν τη μάθηση και την ανάπτυξη των παιδιών τους. Δύο από τα πιο επιδραστικά πλαίσια ανάλυσης είναι το μοντέλο των έξι τύπων γονεϊκής εμπλοκής της Epstein και το μοντέλο κινήτρων εμπλοκής των Hoover-Dempsey & Sandler, τα οποία έχουν χρησιμοποιηθεί εκτενώς στη διεθνή έρευνα και την εκπαιδευτική πρακτική.

Το μοντέλο της Joyce Epstein

Η Joyce Epstein (1995, 2011) εισήγαγε ένα πολυδιάστατο μοντέλο, στο οποίο η γονεϊκή εμπλοκή διαρθρώνεται σε έξι διακριτές αλλά αλληλοσυμπληρούμενες κατηγορίες:

1. Γονεϊκότητα (parenting): υποστήριξη της ανατροφής του παιδιού με τρόπους που ενισχύουν την υγεία, την κοινωνική και συναισθηματική του ανάπτυξη.
2. Επικοινωνία (communicating): διαρκής και αμφίδρομη επικοινωνία γονέων–σχολείου με σκοπό την ανταλλαγή πληροφοριών για τη μαθησιακή πορεία και τις ανάγκες του παιδιού.
3. Εθελοντισμός (volunteering): συμμετοχή των γονέων σε δραστηριότητες του σχολείου και σε δράσεις ενίσχυσης της εκπαιδευτικής κοινότητας.
4. Μάθηση στο σπίτι (learning at home): παροχή καθοδήγησης, υποστήριξης και δραστηριοτήτων που διευκολύνουν τη μάθηση στο οικογενειακό περιβάλλον.
5. Λήψη αποφάσεων (decision making): συμμετοχή των γονέων στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων που αφορούν το σχολείο και τις πολιτικές εκπαίδευσης.
6. Συνεργασία με την κοινότητα (collaborating with the community): αξιοποίηση κοινοτικών πόρων και υπηρεσιών για την υποστήριξη της ανάπτυξης του παιδιού.

Το μοντέλο της Epstein προσφέρει ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο που αναγνωρίζει ότι η γονεϊκή εμπλοκή δεν περιορίζεται σε μια ενιαία μορφή, αλλά εκφράζεται μέσα από πολλαπλές πρακτικές και ρόλους. Ερευνητικά δεδομένα έχουν επιβεβαιώσει ότι η εφαρμογή των αρχών αυτών ενισχύει τη σχολική επιτυχία, την παραμονή των μαθητών στο σχολείο και τη θετική στάση τους προς τη μάθηση (Epstein, 2011· Sanders, 2008).

Το μοντέλο των Hoover-Dempsey & Sandler

Οι Hoover-Dempsey και Sandler (1995, 1997) πρότειναν ένα άλλο επιδραστικό μοντέλο που επικεντρώνεται στους παράγοντες κινήτρων που καθορίζουν γιατί και πώς οι γονείς εμπλέκονται στην εκπαίδευση των παιδιών τους. Το μοντέλο αυτό περιλαμβάνει τρεις βασικές συνιστώσες:

1. Αντιλήψεις ρόλου των γονέων: το πώς οι γονείς αντιλαμβάνονται τη δική τους ευθύνη και καθήκοντα σε σχέση με την εκπαίδευση του παιδιού.
2. Αντιλήψεις γονεϊκής αυτο-αποτελεσματικότητας: η πίστη των γονέων ότι η εμπλοκή τους μπορεί να επηρεάσει ουσιαστικά τη μάθηση και την πρόοδο του παιδιού.
3. Αντιλαμβανόμενες προσκλήσεις για εμπλοκή: τα σήματα που λαμβάνουν οι γονείς από το παιδί, τους εκπαιδευτικούς ή το σχολικό περιβάλλον ότι η εμπλοκή τους είναι σημαντική και επιθυμητή.

Σύμφωνα με το μοντέλο, όταν οι γονείς έχουν υψηλή αυτο-αποτελεσματικότητα, αναγνωρίζουν τον εαυτό τους ως σημαντικούς παράγοντες μάθησης και νιώθουν ότι καλούνται να εμπλακούν από το σχολείο και το παιδί, είναι πιο πιθανό να συμμετέχουν ενεργά και με ποικίλους τρόπους (Hoover-Dempsey & Sandler, 1997). Ερευνητικά δεδομένα υποστηρίζουν ότι αυτές οι διαστάσεις σχετίζονται με θετικές μαθησιακές και ψυχοκοινωνικές εκβάσεις για τα παιδιά (Walker, Wilkins, Dallaire, Sandler, & Hoover-Dempsey, 2005).

Συγκριτική αποτίμηση των μοντέλων

Τα δύο μοντέλα παρουσιάζουν συμπληρωματικές προσεγγίσεις: το μοντέλο της Epstein προσφέρει μια τυπολογία πρακτικών εμπλοκής, ενώ το μοντέλο των Hoover-Dempsey & Sandler εστιάζει στους εσωτερικούς και εξωτερικούς παράγοντες κινήτρων που καθορίζουν την ενεργοποίηση των γονέων. Έτσι, ενώ το πρώτο δείχνει το «πώς» μπορεί να εκφραστεί η εμπλοκή, το δεύτερο ερμηνεύει το «γιατί» οι γονείς επιλέγουν να συμμετέχουν ή όχι (Hornby & Lafaele, 2011).

Από την πλευρά της πρακτικής εφαρμογής, η κατανόηση αυτών των μοντέλων είναι ιδιαίτερα σημαντική για την εκπαίδευση παιδιών με αναπηρίες, καθώς οι στρατηγικές ενίσχυσης της γονεϊκής εμπλοκής χρειάζεται να λαμβάνουν υπόψη τόσο τις πολλαπλές μορφές συνεργασίας (Epstein) όσο και τις ψυχολογικές και κοινωνικές παραμέτρους που επηρεάζουν την ενεργοποίηση των γονέων (Hoover-Dempsey & Sandler). Ένα σχολείο που ενθαρρύνει συστηματικά τη συμμετοχή των γονέων και ταυτόχρονα ενισχύει την αυτο- αποτελεσματικότητά τους δημιουργεί συνθήκες που διευκολύνουν την ανάπτυξη ουσιαστικών συνεργασιών προς όφελος των μαθητών (Walker et al., 2005).