Το κολατσιό στο σχολείο δεν είναι λεπτομέρεια: Σκέψεις για τη διατροφή των μαθητών μας με αναπηρία

 

Της  Βασιλικής Ρηγοπούλου,

 

ειδικής παιδαγωγού στο Ειδικού Δημοτικό Σχολείο Αγριάς – Παίδων Πόλις

 

Υπάρχουν ερωτήσεις που τις ακούς χαμηλόφωνα, σχεδόν ντροπαλά, στο κατώφλι της τάξης ή σε ένα μήνυμα αργά το βράδυ. «Τι να του βάλω αύριο για κολατσιό;». Και όταν μιλάμε για παιδιά με αναπηρία, αυτή η ερώτηση δεν είναι απλώς πρακτική. Είναι μια προσπάθεια του γονιού να προστατέψει το παιδί του, να το κρατήσει ήρεμο, λειτουργικό, ασφαλές και όσο γίνεται χαρούμενο μέσα στη σχολική μέρα. Γιατί για πολλά από τα παιδιά μας το φαγητό δεν είναι αυτονόητο. Μπορεί να είναι δυσκολία, άγχος, υπερένταση, ακόμα και κίνδυνος, αν δεν υπάρχει σωστή σκέψη και σωστός ρυθμός.

 

Αρχικά πρέπει να συμφωνήσουμε σε κάτι απλό: το «καλό κολατσιό» δεν είναι ίδιο για όλα τα παιδιά. Για έναν μαθητή μπορεί να σημαίνει κάτι που τρώγεται γρήγορα και τελειώνει εκεί. Για άλλον μπορεί να σημαίνει κάτι με συγκεκριμένη υφή, συγκεκριμένη θερμοκρασία, συγκεκριμένη μυρωδιά, αλλιώς δεν το πλησιάζει καν. Για άλλον μπορεί να σημαίνει κάτι που δεν τον κουράζει στη μάσηση. Για άλλον, κάτι που δεν επηρεάζει φάρμακα, γαστρεντερική ευαισθησία ή επίπεδα ενέργειας. Οπότε, όταν λέμε «τι να βάλω», δεν ψάχνουμε την τέλεια συνταγή. Ψάχνουμε το σωστό ταίριασμα ανάμεσα στο παιδί, στο σώμα του, στις αισθήσεις του και στην καθημερινότητά του στο σχολείο.

 

Στη συνέχεια πρέπει να σκεφτούμε την ασφάλεια και τη λειτουργικότητα πριν από οτιδήποτε «υγιεινό» στα χαρτιά. Αν ένα παιδί έχει δυσκολίες κατάποσης, ιστορικό πνιγμονής ή τρώει βιαστικά όταν αγχώνεται, τότε η επιλογή τροφής πρέπει να είναι ακόμη πιο προσεκτική. Το σχολείο είναι περιβάλλον με ερεθίσματα, ήχους, μεταβάσεις, κανόνες, προσδοκίες. Κάποια παιδιά, ειδικά όταν είναι κουρασμένα ή υπερδιεγερμένα, μπορεί να δυσκολεύονται να ρυθμίσουν τον ρυθμό τους και στο φαγητό. Άρα το κολατσιό πρέπει να «συγχωρεί» λάθη, να μην απαιτεί πολύπλοκη διαχείριση και να μην κρύβει κινδύνους. Εδώ δεν μιλάμε για φόβο, μιλάμε για πρόληψη, όπως ακριβώς κάνουμε με όλα στο σχολείο.

 

Βασικό στοιχείο της προετοιμασίας του κολατσιού είναι η προβλεψιμότητα. Τα παιδιά με αναπηρία, και ειδικά όσα δυσκολεύονται στη ρουτίνα, στη μετάβαση ή στο να δεχτούν αλλαγές, ανθίζουν όταν ξέρουν τι έρχεται. Το κολατσιό είναι μέρος αυτής της «συμφωνίας» που κάνει το παιδί με τη μέρα του. Αν κάθε μέρα είναι ένα διαφορετικό πείραμα, το παιδί μπορεί να αγχωθεί, να αρνηθεί, να εκνευριστεί, να «κολλήσει». Αν όμως υπάρχει ένα σταθερό πλαίσιο, ακόμη κι αν είναι απλό, το παιδί νιώθει ότι ελέγχει κάτι. Και ο έλεγχος, για πολλά από τα παιδιά μας, είναι βασική προϋπόθεση για να μπορέσουν να συγκεντρωθούν, να συμμετέχουν, να κοινωνικοποιηθούν.

 

Είναι πολύ σημαντικό να σεβαστούμε τις αισθήσεις. Υπάρχουν παιδιά που αντιδρούν έντονα σε οσμές, σε κολλώδεις υφές, σε τραγανό ή σε κάτι που «τρίζει», σε τρόφιμα που αφήνουν υπολείμματα στα δόντια, ή σε τρόφιμα που λερώνουν τα χέρια. Κάποια παιδιά δεν αντέχουν να λερωθούν και αυτό, για έναν ενήλικα, μοιάζει «ιδιοτροπία», αλλά για το παιδί είναι πραγματική δυσφορία. Άλλα παιδιά έχουν επιλεκτικότητα τροφών και θα φάνε μόνο δύο-τρία συγκεκριμένα πράγματα για μεγάλα διαστήματα. Εκεί δεν κερδίζουμε κάτι με πίεση ή με «μαλώματα». Κερδίζουμε με ήρεμες, μικρές προσθήκες, με υπομονή, με συνεργασία ανάμεσα στο σπίτι και στο σχολείο, και με στόχο να αισθάνεται το παιδί ασφαλές. Το κολατσιό, λοιπόν, πρέπει να είναι κάτι που το παιδί μπορεί να διαχειριστεί αισθητηριακά, όχι κάτι που θα του φέρει αντίσταση πριν καν μπει στο στόμα.

 

Πρέπει να καταλάβουμε τι σημαίνει «ενέργεια» μέσα στη σχολική μέρα. Για αρκετούς μαθητές, ειδικά για παιδιά που ήδη καταβάλλουν μεγαλύτερη προσπάθεια για να κάνουν αυτά που για άλλους είναι αυτονόητα, η ενέργεια είναι πολύτιμη. Ένα κολατσιό που δίνει απότομη κορύφωση και μετά πτώση μπορεί να φέρει δυσκολία στη συγκέντρωση, ευερεθιστότητα, κόπωση, δυσκολία στη ρύθμιση. Δεν χρειάζεται να το ενοχοποιούμε, αλλά είναι χρήσιμο να το ξέρουμε. Ο στόχος είναι η σταθερότητα: να μπορεί το παιδί να συνεχίσει το πρόγραμμα, να αντέξει την τάξη, το διάλειμμα, τις κοινωνικές απαιτήσεις, τις δραστηριότητες. Όταν το κολατσιό βοηθά αυτή τη σταθερότητα, τότε λειτουργεί σαν μικρό «στήριγμα» μέσα στη μέρα, όχι σαν δοκιμασία.

 

Στο πλάνο της προετοιμασίας του κολατσιού πρέπει οπωσδήποτε να μπει η αυτονομία, κατά το δυνατόν. Πολλά παιδιά με αναπηρία προσπαθούν καθημερινά να κερδίσουν μικρές νίκες: να ανοίξουν ένα καπάκι, να ξεδιπλώσουν μια χαρτοπετσέτα, να κρατήσουν σωστά ένα κουτάλι, να θυμηθούν τη σειρά, να καθίσουν στον χώρο σίτισης χωρίς ένταση. Αν το κολατσιό είναι κάτι που απαιτεί δύσκολο άνοιγμα, πολλά περιτυλίγματα, «κόψε-μοίρασε», ή χρειάζεται συνεχώς βοήθεια, τότε το παιδί χάνει ευκαιρίες αυτονομίας και μπορεί να απογοητευτεί. Όσο πιο απλό και όσο πιο «διαχειρίσιμο» είναι, τόσο περισσότερο το παιδί μπορεί να νιώσει ότι το κάνει μόνο του. Και αυτό έχει τεράστια σημασία για την αυτοεκτίμηση, ειδικά στο σχολείο.

 

Όλα αυτά πάντα υπό το πρίσμα της συνεργασίας. Το κολατσιό δεν είναι υπόθεση μόνο του γονιού ούτε μόνο του σχολείου. Είναι σημείο επαφής. Αν ένα παιδί έχει δυσκολίες σίτισης, αν υπάρχουν οδηγίες από λογοθεραπευτή ή λογοθεραπεύτρια και εργοθεραπευτή ή εργοθεραπεύτρια ή παιδίατρο, αυτές οι οδηγίες δεν είναι «περιττές λεπτομέρειες». Είναι κομμάτι της φροντίδας. Κι εμείς, ως σχολείο, θέλουμε αυτές τις πληροφορίες με καθαρό τρόπο, χωρίς φόβο και χωρίς ντροπή, ώστε να στηρίζουμε σωστά το παιδί. Όταν το σπίτι μας λέει τι λειτουργεί και τι όχι, κι όταν το σχολείο επιστρέφει μικρές παρατηρήσεις για το πώς πήγε η μέρα, τότε χτίζεται μια συμμαχία που φαίνεται μέσα στην τάξη.

 

Τέλος, υπάρχει κάτι που συχνά το ξεχνάμε: το κολατσιό είναι και κοινωνική στιγμή. Είναι κομμάτι του «ανήκω». Ένα παιδί που νιώθει ότι το κολατσιό του είναι κάτι που μπορεί να φάει με αξιοπρέπεια, χωρίς να γίνεται θέμα, χωρίς να ντρέπεται, χωρίς να απομονώνεται, είναι ένα παιδί που ανοίγει χώρο μέσα του για σχέσεις. Γι’ αυτό δεν μας ενδιαφέρει μόνο τι θρεπτικά συστατικά έχει κάτι. Μας ενδιαφέρει αν βοηθά το παιδί να σταθεί μέσα στο σχολείο με ηρεμία. Μας ενδιαφέρει αν το παιδί μπορεί να το φάει χωρίς να αγχωθεί. Μας ενδιαφέρει αν η στιγμή του κολατσιού είναι μια στιγμή φροντίδας και όχι σύγκρουσης. Έτσι, ενώ οι γονείς στέκονται στην ερώτηση «τι κολατσιό να βάλω;», το σχολείο πάει λίγο παρακάτω και η ερώτηση τίθεται διαφορετικά: Δηλαδή, «πώς να βοηθήσω το παιδί μου να περάσει καλά, με ασφάλεια, με σταθερότητα και με όσο γίνεται περισσότερη αυτονομία». Κι εκεί είναι που συναντιόμαστε όλοι: γονείς, σχολείο, ειδικοί, και κυρίως, το ίδιο το παιδί. Και όταν αυτό το κομμάτι μπει στη θέση του, πολλές φορές βλέπεις κάτι μαγικό: η μέρα ηρεμεί, το παιδί αντέχει περισσότερο και η μάθηση βρίσκει χώρο να ανθίσει.

 

Πηγή: https://e-thessalia.gr/