«Προαπαιτούμενες δεξιότητες για την ενίσχυση του αυτοπροσδιορισμού σε παιδιά προσχολικής ηλικίας με αναπηρίες: μία διερευνητική μελέτη των πρακτικών των γονέων» – ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της Λέδιας Λιτσένη – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, Π.Μ.Σ. «Ειδική αγωγή, Εκπαίδευση και Αποκατάσταση» – Μέρος 5ο
1.3 Τα πλεονεκτήματα της ανάπτυξης των προαπαιτούμενων δεξιοτήτων αυτοπροσδιορισμού για τα παιδιά με αναπηρία
Τα πλεονεκτήματα για τα παιδιά με αναπηρία σε σχέση με την πρώιμη εξάσκηση στις προαπαιτούμενες δεξιότητες αυτοπροσδιορισμού από τους γονείς, είναι σημαντικά και πολύπλευρα. Πρώτον, λόγω της αναπηρίας τους χρειάζονται περισσότερο χρόνο για να κατακτήσουν πολυσύνθετες δεξιότητες. Επομένως, η εξάσκηση των δεξιοτήτων αυτοπροσδιορισμού σε μικρή ηλικία, παρέχει περισσότερο χρόνο για την κατάκτηση αυτών. Δεύτερον, βοηθά στην αποτροπή από την εξάρτηση από τους γονείς και στην αποφυγή της
χαμηλής αυτοαποτελεσματικότητας και της μαθημένης αδυναμίας, η οποία είναι το αίσθημα αποτυχίας και αδυναμίας που μπορεί να βιώσει ένα παιδί, μετά από αποτυχημένες προσπάθειες ή ένα τραυματικό συμβάν (Kumar et al., 2022· Wehmeyer et al., 2003). Τρίτον, η ανάπτυξη των θεμελιωδών δεξιοτήτων αυτοπροσδιορισμού στην παιδική ηλικία, θέτει τις βάσεις για τον μετέπειτα αυτοπροσδιορισμό των ενηλίκων (Abery and Zajac, 1996, όπως αναφέρεται στο Shogren & Turnbull, 2006). Τέταρτον, δημιουργούνται από νωρίς τα θεμέλια για την πολύτιμη συνεργασία μεταξύ οικογένειας και εκπαιδευτικών, με σκοπό την προώθηση των πρώιμων δεξιοτήτων αυτοπροσδιορισμού, στο σχολείο και στο σπίτι. H παροχή ποικίλων και πολυάριθμων ευκαιριών για εξάσκηση αυτοπροσδιοριζόμενων συμπεριφορών, στα πλαίσια του σπιτιού και του σχολείου, μπορεί να οδηγήσει στη γενίκευση αυτών των συμπεριφορών. Η έννοια της γενίκευσης καθίσταται σημαντικός παράγοντας της μάθησης, καθώς παιδιά με ΝΑ και ΔΑΦ, παρουσιάζουν δυσκολίες στη μεταφορά νέων δεξιοτήτων και γνώσεων σε διαφορετικά περιβάλλοντα (Carter et al., 2013). Κρίσιμη παράμετρος για την ενίσχυση των δεξιοτήτων αυτών, είναι οι εκπαιδευτικοί να λάβουν σοβαρά υπόψη τις αξίες και τις πεποιθήσεις των γονέων, ως προς το τι σημαίνει για αυτούς αυτοπροσδιορισμός και, έτσι, να βρουν ένα κοινό σημείο μεταξύ τους, προκειμένου να υποστηρίξουν εποικοδομητικά το παιδί (Erwin & Brown, 2003). Η συνεργασία αυτή έχει πολλά οφέλη για τα παιδιά με αναπηρία, ως προς την ανάπτυξη δεξιοτήτων όπως δέσμευση, αυτορρύθμιση και θέσπιση στόχων, όπως αποδεικνύεται και από την έρευνα της Palmer και των συνεργατών της (2019). Πέμπτον, προώθηση της ποιότητας ζωής ενός παιδιού και παροχή ευκαιριών για μία πιο ουσιαστική, ενεργητική και εξατομικευμένη αλληλεπίδραση με το περιβάλλον του και ανάπτυξη αυτοπεποίθησης και ψυχικής ενδυνάμωσης (Erwin & Brown, 2003). Έκτον, συμπεριφορές γονέων, όπως παροχή ευκαιριών στο παιδί να κάνει επιλογές, να παίρνει αποφάσεις και να εμπλέκεται ενεργά στις καθημερινές συνθήκες, ενθαρρύνουν την αυτορρύθμιση, την υγιή αυτοεκτίμηση και την αίσθηση ενός ικανού εαυτού που μπορεί να ορίσει το περιβάλλον του, ιδίως, για τα παιδιά με αναπηρία (Brotherson et al., 2008). Έβδομον, οι δεξιότητες αυτοπροσδιορισμού προτείνονται σε προγράμματα παρεμβάσεων με σκοπό τη μείωση των ανεπιθύμητων συμπεριφορών σε παιδιά με αναπηρία, καθώς, λιγότερη εμφάνιση ανεπιθύμητων συμπεριφορών συσχετίζεται με καλύτερη απόδοση σε αυτοπροσδιοριζόμενες δεξιότητες (Carter et al., 2013). Εύκολα, λοιπόν, οδηγούμαστε στο συμπέρασμα για την επιτακτική ανάγκη μιας συστηματικής προσέγγισης των προαπαιτούμενων δεξιοτήτων του αυτοπροσδιορισμού από το οικογενειακό περιβάλλον, ήδη από τα πρώτα αναπτυξιακά στάδια της ζωής ενός παιδιού με αναπηρία, η οποία προσφέρει σημαντικά οφέλη στην πορεία της ολοκλήρωσής του προς ένα αυτοπροσδιοριζόμενο ενήλικα.
