Ειδική Έκθεση Συνηγόρου του Πολίτη | Δικαιώματα των ατόμων με αναπηρίες 2024 – Μέρος 17ο
Β. Πρόβλεψη για ατελή διέλευση των ΑμεΑ από τα διόδια στη σύμβαση παραχώρησης της Αττικής Όδού
Με τον ν. 5141/2024 κυρώθηκε η σύμβαση παραχώρησης της Αττικής Οδού, στην οποία ρητά προβλέπεται ότι εξαιρούνται από την υποχρέωση καταβολής διοδίων τα «επιβατικά οχήματα ιδιωτικής χρήσης που ανήκουν κατά πλήρη κυριότητα σε άτομα με αναπηρία και χρησιμοποιούνται αποκλειστικά και μόνο από αυτά ή για τη μεταφορά των ατόμων αυτών», καθώς και τα «επιβατικά οχήματα ιδιωτικής χρήσης που ανήκουν κατά πλήρη κυριότητα σε αναπήρους πολέμου βαρειάς αναπηρίας, εφόσον μετά Γνωμοδότηση της Ανωτάτης Υγειονομικής Επιτροπής του Στρατού κρίνονται απαραίτητα για τη μετακίνησή τους και χρησιμοποιούνται αποκλειστικά και μόνο από αυτούς53».
Πρόκειται για σημαντική εξέλιξη, δεδομένου ότι, μέχρι σήμερα, η ατελής διέλευση των ατόμων με αναπηρία από τα διόδια των αυτοκινητοδρόμων της χώρας δεν εντασσόταν στις περισσότερες συμβάσεις παραχώρησης, οι οποίες αποτελούν νόμους του κράτους, αλλά παρεχόταν στο πλαίσιο της εταιρικής κοινωνικής ευθύνης των παραχωρησιούχων και με διαδικασίες για τις οποίες είχαν απόλυτη διακριτική ευχέρεια, με αποτέλεσμα να υφίστανται διαφορετικές πρακτικές.
Σημειώνεται ότι ο Συνήγορος έχει πραγματοποιήσει επανειλημμένες παρεμβάσεις για το θέμα αυτό, ζητώντας τόσο από τη Διοίκηση όσο και από τους παραχωρησιούχους:
- Τη θέσπιση νομοθετικού πλαισίου για τη διέλευση των ατόμων με αναπηρία από τους σταθμούς διοδίων των οδικών αξόνων, δηλαδή την τροποποίηση των συμβάσεων παραχώρησης.
- Την δρομολόγηση της υλοποίησης του νομοθετικού πλαισίου με κανονιστικές πράξεις των συναρμόδιων υπουργείων που θα περιγράφουν τον τρόπο που θα αποδεικνύεται το δικαίωμα της ατελούς ή μειωμένου τέλους διέλευσης, αλλά και σε τι ακριβώς θα αφορά (άτομα, οχήματα, κ.λπ.).
Οι παρεμβάσεις του Συνηγόρου έχουν καταγραφεί αναλυτικά στην Ειδική Έκθεση για τα Δικαιώματα των Ατόμων με αναπηρίες του έτους 202254.
Η Αρχή θεωρεί ότι η ρητή πρόβλεψη στη σύμβαση παραχώρησης της Αττικής Οδού θα σηματοδοτήσει την αλλαγή της μέχρι τώρα στάσης των παραχωρησιούχων και την ενσωμάτωση του δικαιώματος ατελούς διέλευσης για τα άτομα με αναπηρία και σε συμβάσεις παραχώρησης, των οποίων η κύρωση επίκειται (Εγνατία Οδός, Βόρειος Οδικός Άξονας Κρήτης).
Ωστόσο, προβληματικό παραμένει το γεγονός ότι για την ατελή διέλευση από τα διόδια στη συγκεκριμένη σύμβαση, αποτελεί προϋπόθεση η κατοχή Δελτίου Στάθμευσης Οχημάτων ΑμεΑ, με εξαίρεση μόνο την περίπτωση των αναπήρων πολέμου βαριάς αναπηρίας, για τους οποίους απαιτείται γνωμάτευση της Ανωτάτης Υγειονομικής Επιτροπής του Στρατού.
Το Δελτίο Στάθμευσης, το οποίο κατά κύριο λόγο απαιτείται ως δικαιολογητικό για την ατελή διέλευση και από άλλους παραχωρησιούχους, αφενός συνδέει το διερχόμενο άτομο με συγκεκριμένο όχημα, συνεπώς περιορίζει το δικαίωμα μετακίνησής του, αφετέρου χορηγείται σε δικαιούχους με συγκεκριμένες παθήσεις, εξαιρώντας σημαντικό μέρος των λοιπών ατόμων με αναπηρία από την ατελή διέλευση.
Η Ψηφιακή Κάρτα Αναπηρίας αποτελεί το ορθότερο και πιο δίκαιο νομιμοποιητικό έγγραφο, καθώς μπορεί να εκδοθεί από όλα ανεξαιρέτως τα εγγεγραμμένα άτομα στο Εθνικό Μητρώο Αναπηρίας, με ποσοστό αναπηρίας τουλάχιστον 50%, δεν εισάγει περιορισμούς βάσει πάθησης και δεν συνδέεται με συγκεκριμένο όχημα. Πολύ σύντομα, δε, με την ολοκλήρωση της ψηφιοποίησης, θα μπορούν να την εκδώσουν και οι κάτοχοι γνωματεύσεων αναπηρίας των στρατιωτικών επιτροπών55.
Άλλωστε, η Εθνική Στρατηγική για τα Δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία 2024 – 2030 προβλέπει «επέκταση εφαρμογής της Κάρτας Αναπηρίας, διασύνδεσή της με τις πάσης φύσεως παροχές που δικαιούνται τα άτομα με αναπηρία, ενσωμάτωση σε αυτήν όλων των σχετικών καρτών (διοδίων, φιλάθλου, στάθμευσης)…56».
Ο Συνήγορος προτίθεται να συνεχίσει τις παρεμβάσεις του προς τους αρμόδιους φορείς για το θέμα αυτό, με στόχο τη μέγιστη εξυπηρέτηση της ατομικής κινητικότητας των διερχομένων με αναπηρία από τα διόδια της χώρας57.
- Βλ. σχετικά: https://www.synigoros-solidarity.gr/1886/provlepsi-gia-ateli-dieleusi-amea-apota-diodia-sti-symvasi-paraxorisis-tis-attikis-odou.
- Βλ. σχετικά σελ. 21 – 25: https://www.synigoros.gr/el/category/eidikes-ek8eseis/post/eidikhek8esh-2022-or-dikaiwmata-twn-atomwn-me-anaphries.
- Βλ. παρούσα έκθεση, σελ. 30-32
- Πυλώνας ΙΙ «Ανεξάρτητη Διαβίωση στην Κοινότητα», Στόχος ΙΙ.1, Εμβληματική Δράση 29.
- Εντός του 2025 ο Συνήγορος πραγματοποίησε σχετική παρέμβαση προς το Υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών και τον Υπουργό Επικρατείας με την αρμοδιότητα του Συντονιστικού Μηχανισμού για την Αναπηρία (έγγραφο υπ’ αρ. πρωτ. 359418/3458/2025).
