ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ-Η ΑΞΙΑ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΠΑΡΑΜΥΘΙΟΥ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ – ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗΣ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑΣ ΡΟΔΙΝΟΥ ΧΡΥΣΗΣ – ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ, Τμήμα Κοινωνικής Εργασίας – Μέρος 28ο
4.4. Σχολιασμός αποτελεσμάτων.
Η έρευνα μας μετά από την ανάλυση των απαντήσεων από τις συνεντεύξεις κατέληξε σε συμπεράσματα τα οποία περιλαμβάνονται στους παρακάτω πέντε θεματικούς άξονες. Οι δύο πρώτοι άξονες βασίζονται στις πληροφορίες που έχουν αντληθεί από τις πρώτες πέντε συνεντεύξεις με τις κοινωνικούς λειτουργούς οι οποίες αποτελούν την πρώτη φάση της έρευνας, ενώ οι τρεις τελευταίοι βασίζονται στις πληροφορίες που έχουν αντληθεί από τις επόμενες πέντε συνεντεύξεις και συντελούν την τρίτη φάση της έρευνας.
4.4.1. Η αξία της δημιουργικότητας στην κοινωνική εργασία.
Ο πρώτος ερευνητικός άξονας αφορά την αξία που έχει η δημιουργικότητα στην πρακτική της κοινωνικής εργασίας. Η δημιουργικότητα διαθέτει ένα πλήθος εργαλείων τα οποία μπορεί να χρησιμοποιήσει ο κοινωνικός λειτουργός με διάφορους τρόπους στην καθημερινότητά του, τόσο σε κοινωνικό, όσο και εκπαιδευτικό επίπεδο. Όπωςνδιαπιστώσαμε και από τις απαντήσεις των συμμετεχόντων οι περισσότεροι κοινωνικοί λειτουργοί χρησιμοποιούν την τέχνη σε καθημερινή βάση και με διάφορους τρόπους.
«Με το που ξεκίνησα να εργάζομαι η δημιουργικότητα και όλες οι μορφές της αποτελούν το βασικότερο εργαλείο της δουλειάς μου.» (Σ2)
Οι τομείς της τέχνης που χρησιμοποιούνται είναι η ζωγραφική, οι κατασκευές, το βίντεο και τα παιχνίδια που βασίζονται στις αισθήσεις των παιδιών, όπως είναι οι αισθητηριακοί σωλήνες, όπως ανέφερε μία κοινωνική λειτουργός από τις συμμετέχοντες.
«Στο σχολείο υπάρχει υλικό με αισθητηριακούς σωλήνες τύπου κλεψύδρα, όπου ο κάθε σωλήνας είναι ένα συναίσθημα με χρώμα και όταν το κουνάς δημιουργούνται χρώματα, χρυσόσκονη και τα λοιπά.» (Σ4).
«…είτε μέσω ενός παραμυθιού, είτε μέσω της ζωγραφικής, είτε μέσω του παιχνιδιού..» (Σ4)
Επίσης, δημοφιλή επιλογή αποτελούν τα παιδικά παραμύθια, δραστηριότητα στην οποία επικεντρώθηκε και η έρευνά μας.
«….χρησιμοποιώ την τέχνη, είτε είναι η δραματοποίηση, είτε είναι το παραμύθι, το τραγούδι, ο χορός. Γενικά, η τέχνη και το παραμύθι είναι από τα βασικά εργαλεία μου.» (Σ5)
Ένας άλλος τρόπος διάδρασης με τα παιδιά τον οποίο ανέφεραν οι ερωτώμενοι ήταν η τεχνική της δραματοποίησης και της ανταλλαγής ρόλων ανάμεσα σε ομάδες παιδιών, ως ένας τρόπος κατανόησης της ιστορίας, με σημαντική απήχηση στα παιδιά. Η τεχνική αυτή τους κεντρίζει το ενδιαφέρον, τα παρακινεί και ταυτόχρονα δημιουργεί ένα πλαίσιο στο οποίο τα παιδιά μπορούν να αποτελέσουν μέρος της ιστορίας και να κατανοήσουν το μήνυμα που μεταδίδει με έναν κατανοητό και πιο εύκολο τρόπο. Μέσα από την δραματοποίηση τα παιδιά μπορούν να γίνουν πιο δημιουργικά, να βάλουν το δικό τους χρώμα στην αναπαράσταση του παραμυθιού, αλλά και να κατανοήσουν σε μεγάλο βαθμό τις καταστάσεις που βιώνουν οι ήρωες και τα συναισθήματα που νιώθουν.
«Η δραματοποίηση κάποιων παραμυθιών, ….να προσπαθήσουν να κάνουν μια αναπαράσταση όσων έχουμε διαβάσει είτε να μας πει κάποιο από τα παιδιά αν έχει βιώσει κάτι αντίστοιχο σχετικά με το περιεχόμενο της ιστορίας, πως το αντιμετώπισε, τι συναισθήματα μπορεί να του προκάλεσε.» (Σ5).
Η δημιουργικότητα μπορεί να ωφελήσει τα παιδιά σε πολλούς τομείς της ζωής τους, σε κοινωνικό, εκπαιδευτικό και διαπροσωπικό επίπεδο. Αρχικά, δημιουργεί ένα χαλαρό και ασφαλές περιβάλλον, στο οποίο να παιδιά μπορούν να νιώσουν άνεση να εκφράσουν ελεύθερα τις σκέψεις τους και τον προβληματισμό τους, να ρωτήσουν, ακόμη και να δημιουργήσουν ένα δικό τους παραμύθι με οδηγό της φαντασίας τους.
«Τα παιδιά μέσω αυτών μπορούν να εκφραστούν ελεύθερα, να μιλήσουν χωρίς λέξεις αλλά και χωρίς το φόβο της κριτικής.»(Σ5)
Ακόμη, μέσα από τις πολλές μορφές που μπορεί να πάρει η δημιουργικότητα μέσα σε μία σχολική τάξη ή μια αίθουσα ενός κέντρου δημιουργικής απασχόλησης , οι κοινωνικοί λειτουργοί έχουν την δυνατότητα όχι μόνο να μάθουν στα παιδιά κάποια αξία ή κάποια έννοια, αλλά να αντλήσουν και οι ίδιοι πληροφορίες για το κάθε παιδί. Αυτό συμβαίνει διότι, δημιουργείται μία αίσθηση πιο χαλαρή και χαρούμενη, σαν να είναι παιχνίδι, δίνοντας την ευκαιρία στα παιδιά να εκφράσουν τις σκέψεις τους, τις επιθυμίες τους αλλά και τυχόν θέματα που τα απασχολούν.
«Δημιουργεί την αίσθηση παιχνιδιού, τα παιδιά χαλαρώνουν, ρίχνουν τις άμυνες τους, μπορούμε να μάθουμε πράγματα μέσα από αυτό αλλά και να τους μάθουμε πράγματα επίσης.» (Σ4)
«Η δημιουργικότητα μας βοηθάει να μάθουμε περισσότερα για τα παιδιά καθημερινά με έναν πιο ανάλαφρο και χαρούμενο τρόπο, κεντρίζοντας ταυτόχρονα και το ενδιαφέρον των παιδιών πιο πολύ.» (Σ3)
Ακόμη, η δημιουργικότητα μπορεί να βοηθήσει τα παιδιά να αναπτύξουν τις δεξιότητές τους, σε κοινωνικό, σε προσωπικό αλλά και σε επικοινωνιακό επίπεδο
«Είναι ένας τρόπος με τον οποίο τα παιδιά αποκτούν γνωστικές δεξιότητες, επικοινωνιακές δεξιότητες και δεξιότητες λεπτής και αδρής κινητικότητας αλλά και κοινωνικές δεξιότητες.» (Σ3)
Αναφορικά με το είδος/μορφή της δημιουργικότητας που θα επιλεγεί από την κοινωνικό λειτουργό, γενική διαπίστωση ήταν ότι ανεξάρτητα από το είδος της δημιουργικότητας που θα επιλέξει ο κάθε κοινωνικός λειτουργός να εφαρμόσει μέσα στην τάξη για να μεταφέρει το μήνυμα που επιθυμεί, βασικό του μέλημα χρειάζεται να είναι η προσαρμογή της στις ανάγκες και στα χαρακτηριστικά του ατόμου ή της ομάδας που στοχεύει. Ο κοινωνικός λειτουργός πριν επιλέξει μία μορφή δημιουργικότητας, χρειάζεται να ελέγξει τα χαρακτηριστικά της ομάδας ή του παιδιού με τους οποίους θα εργαστεί, το στόχο που θέλει να επιτύχει, ποια μορφή θα αποδώσει πιο θετικά και ποιες είναι οι δυνατότητες τους. Αυτό συμβαίνει διότι, μόνο με αυτόν τον τρόπο θα μπορέσει να την χρησιμοποιήσει σωστά και ωφέλιμα για τα παιδιά.
«Προσπαθούμε να προσαρμόσουμε τις δραστηριότητες στα παιδιά, στις δυνατότητες και τις ανάγκες τους, και από εκεί να κάνουν διάφορες θεματικές δραστηριότητες.» (Σ2)
«Έχει πολλές μορφές που μπορούν να προσαρμοστούν στις ανάγκες του κάθε παιδιού αλλά και στον στόχο που έχει ο καθένας μας μέσα από την κάθε δραστηριότητα που επιλέγουμε να κάνουμε.» (Σ5)
Ολοκληρώνοντας την ανάλυση του πρώτου θεματικού άξονα, αξίζει να αναφερθεί η ελλιπής γνώση των κοινωνικών λειτουργών αναφορικά με τη χρήση της δημιουργικότητας. Αρκετοί κοινωνικοί λειτουργοί αναφέρθηκαν στην ελάχιστη ή και καθόλου εκπαίδευση τους στις προπτυχιακές τους σπουδές σχετικά με τις δυνατότητες της τέχνης, τα όρια της, τη χρήση της, τους κανόνες της αλλά και τις αδυναμίες τους. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα, στην επαγγελματική τους πρακτική λόγω της απειρίας τους, είτε να την χρησιμοποιούν λανθασμένα, είτε να την χρησιμοποιούν ελάχιστα ή ακόμη και να την αποφεύγουν εντελώς.
«Σίγουρα είναι ένα σημαντικό και πολύ βοηθητικό κομμάτι, απλώς ως κοινωνικοί λειτουργοί δεν είμαστε και τόσο εξοικειωμένοι θα έλεγα.» (Σ1)
«Νομίζω ότι ως κοινωνικοί λειτουργοί δεν πρέπει να φοβόμαστε την δημιουργικότητα ή να την θεωρούμε υποδεέστερη αλλά να μας δίνει ερέθισμα για να την ανακαλύψουμε και να ψάξουμε τρόπους που μπορούμε να την προσαρμόσουμε στην καθημερινότητά μας.» (Σ5)
