Ειδική Έκθεση Συνηγόρου του Πολίτη | Δικαιώματα των ατόμων με αναπηρίες 2024 – Μέρος 12ο
1.3. Άρθρο 15 – ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΒΑΣΑΝΙΣΤΗΡΙΑ Ή ΣΚΛΗΡΗ, ΑΠΑΝΘΡΩΠΗ Ή ΤΑΠΕΙΝΩΤΙΚΗ ΜΕΤΑΧΕΙΡΙΣΗ Ή ΤΙΜΩΡΙΑ
Οι ειδικές συνθήκες στις οποίες διαβιούν τα άτομα με αναπηρία που στερούνται την ελευθερία τους και οι πρόσθετες δυσκολίες που αντιμετωπίζουν κατά την πρόσβαση σε διαδικασίες, δικαιώματα και παροχές, απαιτούν συχνά επιπλέον μέριμνα, συνδρομή και ευελιξία από την πλευρά των αρμοδίων υπηρεσιών που λειτουργούν εντός των Καταστημάτων Κράτησης. Άλλωστε, στο πλαίσιο της ορθής εφαρμογής του άρθρου 15 της Δ.Σ.Δ.Α.Α.37, η Ελλάδα κλήθηκε από την αρμόδια Επιτροπή των Η.Ε. να προβλέψει ειδικά μέτρα και εξατομικευμένη στήριξη σε φυλακισμένους και κρατούμενους με αναπηρία, ώστε να καλύπτονται οι καθημερινές τους ανάγκες38.
- Όικονομική ενίσχυση κρατουμένου με αναπηρία από τον Ό.Π.Ε.Κ.Α.
Ο Συνήγορος διαμεσολάβησε στην περίπτωση κρατούμενου, ο οποίος ζήτησε την παρέμβαση της Αρχής, προκειμένου να καταστεί δυνατή η υποβολή αίτησής του στον Ο.Π.Ε.Κ.Α. και να ενταχθεί στο πρόγραμμα της οικονομικής ενίσχυσης των ατόμων με Σύνδρομο Επίκτητης Ανοσολογικής Ανεπάρκειας (HIV), με ποσοστό αναπηρίας από 50% και άνω.
Οι αιτήσεις για την ανωτέρω ενίσχυση υποβάλλονται αποκλειστικά μέσω των Κέντρων Κοινότητας ή των Περιφερειακών Διευθύνσεων του Ο.Π.Ε.Κ.Α. και εξετάζονται από τις αρμόδιες υπηρεσίες του Οργανισμού, αφού υποβληθεί προηγουμένως αίτηση πιστοποίησης αναπηρίας στο ΚΕ.Π.Α. του e-ΕΦΚΑ και εκδοθεί Γ.Α.Π.Α. ή άλλη έγκυρη, σύμφωνα με τις ισχύουσες διατάξεις, απόφαση πιστοποίησης αναπηρίας. Σε περίπτωση που ο ενδιαφερόμενος αδυνατεί να προσέλθει στις ανωτέρω υπηρεσίες αυτοπροσώπως, η αίτηση μπορεί να υποβληθεί από νόμιμο εκπρόσωπό του.
Όπως προέκυψε από τη διερεύνηση της υπόθεσης, οι κρατούμενοι, σύμφωνα με την πρακτική που ακολουθείται, καλούνται να υποβάλουν την αίτηση στον τόπο κατοικίας που είχαν πριν από την έναρξη της κράτησης τους, εξουσιοδοτώντας άτομο του συγγενικού τους περιβάλλοντος, χωρίς να εμπλέκεται καθόλου το Σωφρονιστικό Κατάστημα.
Ωστόσο, η πρακτική αυτή δημιουργεί σοβαρό πρόβλημα σε περιπτώσεις όπως η συγκεκριμένη, όταν οι κρατούμενοι διαθέτουν μεν Γ.Α.Π.Α., βάσει της οποίας πληρούν τις προϋποθέσεις ένταξης στο πρόγραμμα, τόσο ως προς το ποσοστό αναπηρίας, όσο και ως προς την πάθηση, δεν διαθέτουν όμως ούτε κατοικία, ούτε κατάλληλο υποστηρικτικό περιβάλλον εκτός φυλακής, προκειμένου να υποβληθεί η αίτηση από κάποιο εξουσιοδοτημένο οικείο τους πρόσωπο.
Ο Συνήγορος υποστήριξε ότι τόπος κατοικίας του κρατούμενου θεωρείται το Σωφρονιστικό Κατάστημα στο οποίο εκτίει την ποινή του, και πρότεινε να καταστεί δυνατή η υποβολή της αίτησης μέσω της Κοινωνικής Υπηρεσίας ή της Γραμματείας του Σωφρονιστικού Καταστήματος (με σχετική εξουσιοδότηση), είτε απευθείας προς τον Ο.Π.Ε.Κ.Α., είτε με τη συνδρομή του Κέντρου Κοινότητας της περιοχής.
Κατόπιν της παρέμβασης της Αρχής, το Σωφρονιστικό Κατάστημα ανταποκρίθηκε και, σε συνέχεια σχετικής εξουσιοδότησης που παρείχε ο κρατούμενος σε συγκεκριμένους υπαλλήλους, επικαιροποιήθηκε ο Α.Μ.Κ.Α. του, ενεργοποιήθηκε ο ήδη υπάρχων, αλλά ανενεργός, τραπεζικός λογαριασμός του και τελικά κατέστη εφικτή η υποβολή της αίτησης στον Ο.Π.Ε.Κ.Α., με τη συνεργασία του Σωφρονιστικού Καταστήματος και του Κέντρου Κοινότητας της περιοχής του Καταστήματος39.
- Άρθρο 15 Δ.Σ.Δ.Α.Α. – Απαλλαγή από βασανιστήρια ή σκληρή, απάνθρωπη ή ταπεινωτική μεταχείριση ή τιμωρία.
- Τελικές Παρατηρήσεις της αρμόδιας Επιτροπής του Ο.Η.Ε. μετά από την πρώτη εξέταση της Ελλάδας για την εφαρμογή της Δ.Σ.Δ.Α.Α. τον Σεπτέμβριο του 2019 https://tbinternet.ohchr. org/_layouts/15/treatybodyexternal/Download.aspx?symbolno=CRPD%2FC%2FGRC%2FCO%2F 1&Lang=en
- Βλ. σχετική σύνοψη διαμεσολάβησης με τίτλο «Οικονομική ενίσχυση κρατούμενου με αναπηρία από τον Ο.Π.Ε.Κ.Α.», Συνήγορος του Πολίτη.
