ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Ε.Σ.Α.μεΑ.: Στον Ευρωμεσογειακό Διάλογο Υψηλού Επιπέδου για την Αναπηρία ο Ι. Βαρδακαστάνης, εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

 

Αθήνα: 23.09.2025

Αρ. Πρωτ.:           1246

 

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Ε.Σ.Α.μεΑ.: Στον Ευρωμεσογειακό Διάλογο Υψηλού Επιπέδου για την Αναπηρία ο Ι. Βαρδακαστάνης, εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Πώς επηρεάζουν η κλιματική κρίση, η ανεργία, οι πολεμικές συγκρούσεις τα άτομα με αναπηρία στις χώρες της Μεσογείου; Πώς υποδέχεται η Ευρώπη τους πρόσφυγες και τους μετανάστες;

Ι. Βαρδακαστάνης: «Η Μεσόγειος, η δική μας Μεσόγειος, δεν είναι μόνο μια περιοχή με ήλιο και θάλασσα. Είναι μια περιοχή αγώνων και συγκρούσεων. Και πρέπει να γίνει μια περιοχή αλλαγής, ελπίδας και ειρήνης»

Στον Ευρωμεσογειακό Διάλογο Υψηλού Επιπέδου για την Αναπηρία (Euro-Mediterranean High-Level Dialogue on Disability) που διοργανώθηκε από την Ένωση για τη Μεσόγειο (UfM), την ONCE και τη Γενική Διεύθυνση για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία της ισπανικής κυβέρνησης, συμμετείχε ως ομιλητής ο πρόεδρος της ΕΣΑμεΑ Ιωάννης Βαρδακαστάνης, εκπροσωπώντας την ΕΟΚΕ (Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή), την Τρίτη 23 Σεπτεμβρίου.

Η συνάντηση υψηλού επιπέδου συγκέντρωσε εκπροσώπους εθνικών κυβερνήσεων αρμόδιους για θέματα αναπηρίας, διεθνείς και περιφερειακούς οργανισμούς, καθώς και ηγέτες οργανώσεων ατόμων με αναπηρία. Στόχος της η έγκριση της Ευρωμεσογειακής Ατζέντας για την Αναπηρία, με βάση τη Θεωρία της Αλλαγής (ToC) και προηγούμενα έργα, για την επίτευξη ουσιαστικής κοινωνικοοικονομικής συμπερίληψης των ατόμων με αναπηρία, σύμφωνα με τις διατάξεις, μεταξύ άλλων, της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία (CRPD), των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης (SDGs), της Στρατηγικής της ΕΕ για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία και της Συμφωνίας της ΕΕ για την Ανάπτυξη.

Κατά την ομιλία του (επισυνάπτεται), ο κ. Βαρδακαστάνης, στην ενότητα «Background of the Euro-Mediterranean Agenda on Disability: contributions from stakeholders & Theory of change (Το πλαίσιο δράσης της Ευρωμεσογειακής Ατζέντας για την Αναπηρία: συνεισφορές των ενδιαφερόμενων μερών και Θεωρία της αλλαγής)», αναφέρθηκε σε 4 πολύ σοβαρά και επείγοντα ζητήματα για τα άτομα με αναπηρία στις χώρες της Μεσογείου: στις περιπτώσεις έκτακτων αναγκών λόγω της κλιματικής κρίσης, στα πολύ χαμηλά ποσοστά εργασίας των ατόμων με αναπηρία, στις προσφυγικές ροές καθώς και στις συγκρούσεις και στα εγκλήματα πολέμου και παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων που συμβαίνουν σήμερα, στην Γάζα, τον Λίβανο, την Συρία.

Κλιματική κρίση: «Σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης, όταν ο χρόνος είναι πολύτιμος, η έλλειψη μέτρων για τα άτομα με αναπηρία μπορεί να αποφασίσει τη μοίρα ενός ατόμου. Το γνωρίζουμε αυτό. Και όμως, συνεχίζουμε να ενεργούμε σαν η προσβασιμότητα να είναι προαιρετική. Δεν είναι. Ζούμε σε μια περιοχή όπου η κλιματική κρίση θα βαίνει προς το χειρότερο. Ωστόσο, οι στρατηγικές μας για την προετοιμασία εξακολουθούν να παραβλέπουν τα άτομα που διατρέχουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο. Αυτό δεν είναι απλώς αποτυχία του σχεδιασμού. Είναι αποτυχία της δικαιοσύνης».

Ανεργία: «Καθώς ο πληθυσμός μας γερνάει και το ποσοστό των ατόμων σε ηλικία εργασίας μειώνεται, οι χώρες μας απλά δεν μπορούν να συνεχίσουν να αποκλείουν τα άτομα με αναπηρία από την ανοιχτή αγορά εργασίας. Είμαστε εδώ, έχουμε δεξιότητες, έχουμε ταλέντα και πρέπει να τα αξιοποιήσουμε στο έπακρο».

Προσφυγικές και μεταναστευτικές ροές: «Εκτός από την πρόκληση να επιβιώσουν κατά τη διάρκεια του ταξιδιού, οι πρόσφυγες και οι αιτούντες άσυλο με αναπηρία αντιμετωπίζουν διάφορα εμπόδια κατά τη διαμονή τους στα hot spots και τα κέντρα παροχής βοήθειας. Μπορεί να αντιμετωπίζουν έλλειψη προσβασιμότητας σε υπηρεσίες υποστήριξης και προστασίας, έλλειψη πρόσβασης σε ιατρική περίθαλψη και ανεπαρκή πρόσβαση σε βοηθητικές τεχνολογίες που θα μπορούσαν να διευκολύνουν την επικοινωνία και την κινητικότητά τους. Εάν η Ευρώπη θέλει να διασφαλίσει, όπως ισχυρίζεται, ότι είναι μια ήπειρος που υπερασπίζεται την ισότητα και τα ανθρώπινα δικαιώματα, αυτό πρέπει να ισχύει για όλους, ανεξάρτητα από την καταγωγή τους και τις ανάγκες τους. Ο τρόπος με τον οποίο υποδέχονται τους πρόσφυγες με αναπηρία που φεύγουν προς την Ευρώπη είναι απαράδεκτος».

Συγκρούσεις στη Μεσόγειο: «Δυστυχώς, έχουμε γίνει μια περιοχή με αυξανόμενες συγκρούσεις και με μερικά από τα χειρότερα εγκλήματα πολέμου και παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων που μπορεί να φανταστεί κανείς. Αυτά συμβαίνουν στη γειτονιά μας και δεν φαίνεται να υπάρχει τέλος. Το βλέπουμε αυτό στη Συρία, στο Λίβανο και, φυσικά, στην πιο συγκλονιστική μορφή του, στις φρικτές και αδικαιολόγητες φρικαλεότητες που συμβαίνουν στη Γάζα.

Για τους Παλαιστινίους που θα καταφέρουν να βγουν αλώβητοι, θα έχουμε έναν πληθυσμό, έναν ολόκληρο λαό, σκιά του παλιού εαυτού του. Μεταξύ των επιζώντων θα υπάρχουν αμέτρητες οικογένειες και παιδιά που έχουν σημαδευτεί από όσα έχουν υποστεί. Λίγοι θα είναι αυτοί που θα γλιτώσουν από τις συνέπειες του σωματικού και ψυχολογικού τραύματος, και πολλοί θα έχουν τη ζωή τους διαμορφωμένη από αναπηρίες που απέκτησαν κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου συγκρούσεων».

 

Το κείμενο της ομιλίας:

 

Euro-Mediterranean High-Level Dialogue on Disability

Ομιλία Ιωάννη Βαρδακαστάνη, εκπροσώπου Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Όπως όλοι γνωρίζουμε πολύ καλά, σε ολόκληρο τον κόσμο τα άτομα με αναπηρία συχνά αντιμετωπίζουν αποκλεισμό, διακρίσεις και συστηματική άρνηση των δικαιωμάτων τους. Αυτές οι προκλήσεις δεν είναι νέες. Είναι επίμονες, διαδεδομένες και οδυνηρά γνωστές.

Εδώ, στην περιοχή της Μεσογείου, αυτές οι προκλήσεις δεν είναι απλώς παρούσες, αλλά σε πολλές περιπτώσεις είναι και έντονες. Εντείνονται από τη γεωγραφία μας, επιδεινώνονται από το κλίμα μας, είναι ριζωμένες στα κοινωνικά μας συστήματα και επιτείνουν τις γεωπολιτικές αναταραχές. Αυτές οι οξείες προκλήσεις αποτελούν τον κορμό της Ευρωμεσογειακής Ατζέντας για την Αναπηρία. Τα εμπόδια που αντιμετωπίζουμε στην περιοχή μας μπορεί να μοιάζουν με αυτά που υπάρχουν αλλού, αλλά εδώ είναι πιο επίμονα και πιο επείγοντα. Και αν δεν τα αντιμετωπίσουμε άμεσα, κινδυνεύουμε να αφήσουμε στο περιθώριο ολόκληρο τον πληθυσμό – για άλλη μια φορά.

Θα ξεκινήσω με ένα σαφές παράδειγμα ενός ζητήματος που είναι ιδιαίτερα παρόν σε ολόκληρη τη Μεσόγειο. Αναφέρομαι στην κλιματική κρίση, στην ικανότητά μας να προετοιμαζόμαστε για κλιματικές καταστροφές και στα εμπόδια που αντιμετωπίζουμε για να διασφαλίσουμε ότι τα άτομα με αναπηρία λαμβάνονται πραγματικά υπόψη στις προσπάθειες πρόληψης και διάσωσης.

Εδώ είναι ένα γεγονός που μπορεί να σας προβληματίσει. Η περιοχή της Μεσογείου θερμαίνεται 20% ταχύτερα από τον παγκόσμιο μέσο όρο. Και όταν η θερμοκρασία αυξάνεται, όταν έρχονται οι πλημμύρες, όταν καίγονται τα δάση, τα άτομα με αναπηρία είναι τα πρώτα που εγκαταλείπονται.

Μόνο πέρυσι, η Βαλένθια επλήγη από θανατηφόρες και άνευ προηγουμένου πλημμύρες. Φέτος, πάνω από ένα εκατομμύριο εκτάρια δάσους κάηκαν σε όλη την Ισπανία και την Πορτογαλία, με αποτέλεσμα και πάλι να παγιδευτούν άνθρωποι από τις φλόγες και να υπάρξουν θύματα. Αυτά δεν είναι μεμονωμένα γεγονότα. Είναι προειδοποιήσεις. Και αγνοούνται. Όταν συμβαίνει μια καταστροφή, οι ειδοποιήσεις έκτακτης ανάγκης δεν φτάνουν σε όλους και τα μέσα εκκένωσης δεν είναι πάντα σχεδιασμένα για άτομα με αναπηρία.

Σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης, όταν ο χρόνος είναι πολύτιμος, η έλλειψη μέτρων για τα άτομα με αναπηρία μπορεί να αποφασίσει τη μοίρα ενός ατόμου. Το γνωρίζουμε αυτό. Και όμως, συνεχίζουμε να ενεργούμε σαν η προσβασιμότητα να είναι προαιρετική. Δεν είναι. Ζούμε σε μια περιοχή όπου η κλιματική κρίση θα βαίνει προς το χειρότερο. Ωστόσο, οι στρατηγικές μας για την προετοιμασία εξακολουθούν να παραβλέπουν τα άτομα που διατρέχουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο. Αυτό δεν είναι απλώς αποτυχία του σχεδιασμού. Είναι αποτυχία της δικαιοσύνης.

Ωστόσο, η κλιματική κρίση είναι μόνο ένα από τα επίπεδα αποκλεισμού. Το κοινωνικό τοπίο της Μεσογείου αφηγείται μια άλλη ιστορία, αυτή της συστημικής υποεπένδυσης. Στο ευρωπαϊκό πλαίσιο, οι μεσογειακές χώρες παρουσιάζουν σταθερά χαμηλότερα ποσοστά απασχόλησης για τα άτομα με αναπηρία, ιδίως όσον αφορά στην πλήρη απασχόληση.

Στη χώρα μου, την Ελλάδα, σύμφωνα με στοιχεία του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου για την Ισότητα των Φύλων, μόνο το 13 % των ανδρών με αναπηρία και το 9 % των γυναικών με αναπηρία εργάζονται με πλήρη απασχόληση. Επιπλέον, τα άτομα με αναπηρία συχνά αμείβονται με μισθούς κάτω του κατώτατου ορίου, με επισφαλείς συμβάσεις που τα εκθέτουν σε υψηλό κίνδυνο φτώχειας και κοινωνικού αποκλεισμού. Σε μια εποχή που ο πληθωρισμός και το κόστος ζωής σε ολόκληρη την περιοχή εκτινάσσονται στα ύψη, γνωρίζουμε ότι οι χαμηλού επιπέδου θέσεις εργασίας στις οποίες συχνά καταλήγουν τα άτομα με αναπηρία δεν επαρκούν σε καμία περίπτωση για να ζήσουν με ασφάλεια και αξιοπρέπεια. Ως εκ τούτου, τα στοιχεία δείχνουν ότι οι Ευρωπαίοι με αναπηρία στη Μεσόγειο είναι πιο πιθανό να ζουν σε συνθήκες φτώχειας σε σύγκριση με την υπόλοιπη Ευρώπη.

Καθώς ο πληθυσμός μας γερνάει και το ποσοστό των ατόμων σε ηλικία εργασίας μειώνεται, οι χώρες μας απλά δεν μπορούν να συνεχίσουν να αποκλείουν τα άτομα με αναπηρία από την ανοιχτή αγορά εργασίας. Είμαστε εδώ, έχουμε δεξιότητες, έχουμε ταλέντα και πρέπει να τα αξιοποιήσουμε στο έπακρο. Είναι απαραίτητο οι κυβερνήσεις μας να καταβάλουν σοβαρές και συντονισμένες προσπάθειες για να καθησυχάσουν και να υποστηρίξουν τους εργοδότες στην ανοιχτή αγορά εργασίας, ώστε να προσλαμβάνουν περισσότερα άτομα με αναπηρία, με υποστήριξη για προσαρμογές στο χώρο εργασίας, για την κάλυψη των μισθών και για την ανάπτυξη δεξιοτήτων όσων έχουν μείνει χωρίς εργασία για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Δεν αφορά μόνο την οικονομία. Αφορά την αξιοπρέπεια. Πίσω από κάθε στατιστικό στοιχείο κρύβεται ένας άνθρωπος στον οποίο έχει ειπωθεί – ρητά ή σιωπηρά – ότι δεν αποτελεί προτεραιότητα. Ότι τα δικαιώματά του είναι διαπραγματεύσιμα. Ότι η συμπερίληψη του είναι υπό όρους.

Μιλώντας για φτώχεια και δυσκολίες, αυτό με οδηγεί σε ένα άλλο επείγον ζήτημα που είναι αρκετά μοναδικό στην περιοχή μας. Αναφέρομαι στη ροή προσφύγων και μεταναστών μέσω της Μεσογείου.

Δυστυχώς, η Μεσόγειος έχει γίνει νεκροταφείο για αμέτρητους ανθρώπους που αναζητούν ασφάλεια και μια καλύτερη ζωή μακριά από την πατρίδα τους και που έχουν υποφέρει στα χέρια αδίστακτων διακινητών. Αυτό επιδεινώνεται από τις πολιτικές των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων που καθιστούν σχεδόν αδύνατη την ασφαλή διέλευση των προσφύγων προς την Ευρώπη.

Εκτός από την πρόκληση να επιβιώσουν κατά τη διάρκεια του ταξιδιού, οι πρόσφυγες και οι αιτούντες άσυλο με αναπηρία αντιμετωπίζουν διάφορα εμπόδια κατά τη διαμονή τους στα hot spots και τα κέντρα παροχής βοήθειας. Μπορεί να αντιμετωπίζουν έλλειψη προσβασιμότητας σε υπηρεσίες υποστήριξης και προστασίας, έλλειψη πρόσβασης σε ιατρική περίθαλψη και ανεπαρκή πρόσβαση σε βοηθητικές τεχνολογίες που θα μπορούσαν να διευκολύνουν την επικοινωνία και την κινητικότητά τους.

Εάν η Ευρώπη θέλει να διασφαλίσει, όπως ισχυρίζεται, ότι είναι μια ήπειρος που υπερασπίζεται την ισότητα και τα ανθρώπινα δικαιώματα, αυτό πρέπει να ισχύει για όλους, ανεξάρτητα από την καταγωγή τους και τις ανάγκες τους. Ο τρόπος με τον οποίο υποδέχονται τους πρόσφυγες με αναπηρία που φεύγουν προς την Ευρώπη είναι απαράδεκτος. Πρέπει να δράσουμε με μεγαλύτερη αποφασιστικότητα και κατανόηση για να διασφαλίσουμε την ασφάλεια και την ευημερία όσων φεύγουν από τον κίνδυνο και τις διώξεις.

Υπάρχει επίσης ένα τελευταίο θέμα που θα ήθελα να συζητήσω σήμερα. Πρόκειται για ένα αναμφισβήτητο χαρακτηριστικό της Μεσογείου αυτή τη στιγμή, το οποίο δεν μπορούμε να αγνοήσουμε και για το οποίο δεν πρέπει να παραμείνουμε σιωπηλοί.

Δυστυχώς, έχουμε γίνει μια περιοχή με αυξανόμενες συγκρούσεις και με μερικά από τα χειρότερα εγκλήματα πολέμου και παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων που μπορεί να φανταστεί κανείς. Αυτά συμβαίνουν στη γειτονιά μας και δεν φαίνεται να υπάρχει τέλος. Το βλέπουμε αυτό στη Συρία, στο Λίβανο και, φυσικά, στην πιο συγκλονιστική μορφή του, στις φρικτές και αδικαιολόγητες φρικαλεότητες που συμβαίνουν στη Γάζα.

Για τους Παλαιστινίους που θα καταφέρουν να βγουν αλώβητοι, θα έχουμε έναν πληθυσμό, έναν ολόκληρο λαό, σκιά του παλιού εαυτού του. Μεταξύ των επιζώντων θα υπάρχουν αμέτρητες οικογένειες και παιδιά που έχουν σημαδευτεί από όσα έχουν υποστεί. Λίγοι θα είναι αυτοί που θα γλιτώσουν από τις συνέπειες του σωματικού και ψυχολογικού τραύματος, και πολλοί θα έχουν τη ζωή τους διαμορφωμένη από αναπηρίες που απέκτησαν κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου συγκρούσεων.

Είναι καθήκον μας, ως υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, όχι μόνο να υπερασπιστούμε και να υποστηρίξουμε τον λαό της Παλαιστίνης σε αυτόν τον αγώνα, αλλά και να διασφαλίσουμε ότι οι Παλαιστίνιοι με αναπηρία, τόσο πριν όσο και ως αποτέλεσμα της σύγκρουσης, δεν θα περιορίζονται περαιτέρω ζώντας σε μια κοινωνία που παραμένει απρόσιτη για αυτούς. Η ανάκαμψη της Γάζας πρέπει να είναι μια ανάκαμψη που τιμά και σέβεται όλο τον λαό της και δεν αφήνει κανέναν στο περιθώριο.

Η Μεσόγειος, η δική μας Μεσόγειος, δεν είναι μόνο μια περιοχή με ήλιο και θάλασσα. Είναι μια περιοχή αγώνων και συγκρούσεων. Και πρέπει να γίνει μια περιοχή αλλαγής, ελπίδας και ειρήνης.

Ας είναι αυτή η στιγμή που θα σταματήσουμε να μιλάμε για αυτά τα ζητήματα και θα αρχίσουμε να τα αντιμετωπίζουμε. Ας είναι η στιγμή που θα απαιτήσουμε οι στρατηγικές για το κλίμα, οι κοινωνικές πολιτικές και τα οικονομικά σχέδια να ξεκινούν με την προσβασιμότητα και να μην τελειώνουν με αυτήν. Ας είναι η στιγμή που θα αντισταθούμε στις φρικαλεότητες που συμβαίνουν στην πόρτα μας και θα πούμε «φτάνει πια». Γιατί ως άτομα με αναπηρία δεν ζητάμε χάρες. Απαιτούμε από τις κυβερνήσεις μας να υλοποιήσουν όσα υπογράψαν με την κύρωση της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία: Πρόσβαση. Ευκαιρίες. Σεβασμό. Δικαιώματα.

Σας ευχαριστώ.

 

Για περισσότερες πληροφορίες επικοινωνήστε με τον Πρόεδρο της Ε.Σ.Α.μεΑ. κ. Ι. Βαρδακαστάνη στο κινητό τηλέφωνο 6937157193.

Τώρα μπορείτε να ενημερωθείτε για όλες τις εξελίξεις στο χώρο της Αναπηρίας στην ιστοσελίδα της Ε.Σ.Α.μεΑ.: www.esaea.gr ή www.esamea.gr.

 

Πηγή: www.esamea.gr