«Η ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΤΩΝ ΜΕΙΟΝΟΤΙΚΩΝ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΩΝ ΠΟΥ ΕΧΟΥΝ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ στις ΔΟΜΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΔΙΑΓΝΩΣΗΣ» – Διπλωματική Εργασία της Βιλντάν Γιουσούφ – ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ, Π.Μ.Σ. Κοινωνική Εργασία στην Εκπαίδευση – Ένταξη Ετεροτήτων – Μέρος 7ο
- ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ ΚΑΙ ΤΑ ΜΟΝΤΕΛΑ ΤΗΣ
Η αναπηρία είναι ένα σύνθετο φαινόμενο, που αντανακλά την αλληλεπίδραση μεταξύ των χαρακτηριστικών του σώματος ενός ατόμου και των χαρακτηριστικών της κοινωνίας στην οποία ζει. Η αποσαφήνιση της έννοιας της αναπηρίας παρουσιάζει αρκετές δυσκολίες, διότι συνδέεται με τις κοινωνικοπολιτικές αντιλήψεις που ισχύουν αλλά και με την κατάσταση του ατόμου το οποίο τη φέρει, όπως επίσης ίδια μορφή αναπηρίας μπορεί να φέρει διαφορετικές επιπτώσεις στο κάθε άτομο που πλήττει .
Η Wood ορίζει την αναπηρία ως «κάθε περιορισμό ή στέρηση (προερχόμενη από τη σωματική ή νοητική βλάβη), που περιορίζει κάποιο άτομο στις δραστηριότητές του και συν διαμορφώνει τη συμπεριφορά του, αποκλίνοντας από αυτό που αντιλαμβανόμαστε ως κανονικότητα)» (Wood, 1980, όπως αναφέρεται στο Φράγκος Σ. 2017).
Σύμφωνα με τον Herr & Cramer (1996) η αναπηρία είναι ένα σύνολο «μειονεξιών» που εμφανίζουν τα άτομα και οι οποίες έχουν ως συνέπεια ένα εύρος κοινωνικών επιπτώσεων. Ενώ σύμφωνα με τον Finkelstein (1980) η αναπηρία είναι αυτό που προκύπτει από την σχέση καταπίεσης μεταξύ των ανθρώπων με “ανεπάρκειες ” και τα υπόλοιπα μέλη της κοινωνίας.
Η Burchardt, ορίζει την αναπηρία ως σύνολο των περιορισμών στις ευκαιρίες για πλήρη συμμετοχή στις δραστηριότητες της κοινότητας σε μια ισότιμη βάση με τους άλλους.( Burchardt, 2010)
Με βάση τον Π.Ο.Υ. αναπηρία ορίζεται ως «… το αποτέλεσμα οργανικών ή περιβαλλοντολογικών αιτίων, που δημιουργούν ένα σύνολο εμποδίων σε σημαντικές περιοχές της ζωής, όπως η αυτοεξυπηρέτηση, η απασχόληση, η εκπαίδευση, η ψυχαγωγία και η γενικότερη κοινωνική συμμετοχή…» Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας – Π.Ο.Υ. (World Health Organization – WHO), 2002.
Η UPIAS (Union of the Physically Impaired against Segregation) ένωση που δημιουργήθηκε από άτομα με φυσικές αναπηρίες ενάντια στο διαχωρισμό, όρισε την αναπηρία ως “το μειονέκτημα ή ο περιορισμός δραστηριότητας που προκαλείται από τη σύγχρονη κοινωνική οργάνωση, η οποία δεν λαμβάνει ή λαμβάνει ελάχιστα υπόψιν τα άτομα που έχουν βλάβες και επομένως τα αποκλείουν από τη συμμετοχή στις συνηθισμένες κοινωνικές δραστηριότητες” (UPIAS, 1976).
Ο πλέον ευρέως αποδεκτός ορισμός για την αναπηρία είναι αυτός που προτείνεται από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας και παρουσιάζεται μέσα από τη διεθνή ταξινόμηση για τη λειτουργικότητα, την αναπηρία και την υγεία (International Classification of Functioning, Disability and Health).
Σύμφωνα με την πρώτη ταξινόμηση ICIDH (International Classification of Impairments, Disabilities and Handicaps) στην αναπηρία αλληλεπιδρούν τρεις ξεχωριστοί αλλά εξίσου σημαντικοί παράγοντες:
- η βλάβη (impairment), η οποία ορίζεται ως η απώλεια ή ανωμαλία σε επίπεδο ψυχικής, φυσιολογικής ή ανατομικής δομής ή λειτουργίας,
- η αναπηρία (disability), σύμφωνα με την οποία προσδιορίζεται ο οιοσδήποτε περιορισμός ή έλλειψη, προϊόν βλάβης, ικανότητας εκτέλεσης μιας δραστηριότητας.
- η μειονεξία (handicap) αναφέρεται σε μια μειονεκτική συνθήκη η οποία απαντά λειτουργικά είτε στη βλάβη είτε στην αναπηρία και η οποία περιορίζει μερικώς ή απολύτως την εκπλήρωση ενός ρόλου του υποκειμένου.
Η δεύτερη ταξινόμηση ICIDH-2 (International Classification of Impairments, Activities and Participation) ανάγει την αναπηρία από τρεις διαστάσεις.
- Η πρώτη διάσταση είναι οι σωματικές δομές και λειτουργίες. Παρατηρείται στο σώμα μια βλάβη ή μια απώλεια ή μια ανωμαλία αναφορικά με τη σωματική φυσιολογική δομή ή με μια έκπτωση κάποιας φυσιολογικής ή ψυχολογικής λειτουργίας,
- Η δεύτερη διάσταση αναφέρεται στις ατομικές δραστηριότητες. Όταν λέμε δραστηριότητα εννοούμε τη φύση, τη διάρκεια και το εύρος μιας λειτουργικότητας, σε ατομικό επίπεδο πάντα, η οποία δύναται να πληγεί τόσο σε διάρκεια, ποιότητα και έκταση όσο και ως προς την φύση της,
- H τρίτη διάσταση αναφέρεται στην κοινωνική διάσταση της ανθρώπινης φύσης, την έμφυτη ανάγκη δηλαδή του ανθρώπου για συμμετοχή στα κοινά. Μέσα από την καθημερινότητά του το άτομο εκτονώνει αυτήν του την ανάγκη με συμμετοχή σε διάφορες δράσεις σε ατομικό, δυαδικό και ομαδικό επίπεδο.
Όπως παρατηρούμε και παραπάνω η συμβολή της κοινωνίας στο ζήτημα της αναπηρίας είναι πολύ σημαντική, παίζει καθοριστικό ρόλο στην προσπάθεια βελτίωσης και αλλαγής της ασκούμενης κοινωνικής πολιτικής από το κράτος.
Για την καλύτερη κατανόηση της έννοιας της αναπηρίας αλλά και των θεωρητικών προσεγγίσεων παρακάτω παρουσιάζονται τα βασικά μοντέλα της αναπηρίας.