«Προσβασιμότητα των ατόμων με αναπηρία όρασης σε μουσεία, αρχαιολογικούς χώρους και πινακοθήκες»- ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της Φανής Τσικούρα- ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, ΠΜΣ «Επιστήμες της αγωγής: Ειδική αγωγή, εκπαίδευση και αποκατάσταση»  – Μέρος 26ο

Σεπ 9, 2025 | Άλλες προσεγγίσεις της τυφλότητας και της αναπηρίας, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

«Προσβασιμότητα των ατόμων με αναπηρία όρασης σε μουσεία, αρχαιολογικούς χώρους και πινακοθήκες»- ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της Φανής Τσικούρα- ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, ΠΜΣ «Επιστήμες της αγωγής: Ειδική αγωγή, εκπαίδευση και αποκατάσταση»  – Μέρος 26ο

 

2.2         Δείγμα

 

Το δείγμα της παρούσας ποιοτικής έρευνας περιλαμβάνει 28 άτομα με οπτική αναπηρία, άνδρες και γυναίκες, με σχετικά ισοκατανεμημένη συμμετοχή ως προς το φύλο, καθώς το 53,6% των συμμετεχόντων ήταν γυναίκες και το 46,4% άνδρες. Η ηλικία των συμμετεχόντων κυμάνθηκε από 20 έως 67 ετών, με τη μεγαλύτερη συγκέντρωση να εντοπίζεται στις ηλικιακές ομάδες 28-60 ετών, που αφορούν ενήλικες σε ενεργό κοινωνική, επαγγελματική και πολιτιστική ζωή. Οι νεότεροι συμμετέχοντες (20-27 ετών) αποτελούν περίπου το 18% του δείγματος, ενώ η ηλικιακή ομάδα άνω των 60 ετών αντιστοιχεί επίσης στο 18%, γεγονός που καθιστά το δείγμα επαρκώς διαφοροποιημένο ηλικιακά ώστε να καλύπτει εμπειρίες και στάσεις από διαφορετικές γενιές.

Ως προς το μορφωτικό επίπεδο, παρατηρείται ότι σημαντικό ποσοστό των συμμετεχόντων έχει υψηλό μορφωτικό υπόβαθρο. Συγκεκριμένα, το 39,3% διαθέτει τριτοβάθμια εκπαίδευση, ενώ το 25% έχει ολοκληρώσει μεταπτυχιακές σπουδές. Το 35,7% έχει δευτεροβάθμια εκπαίδευση, ποσοστό που παραμένει σημαντικό. Το γεγονός ότι σχεδόν δύο στους τρεις συμμετέχοντες έχουν πανεπιστημιακή ή και μεταπτυχιακή εκπαίδευση καταδεικνύει πως η αναπηρία όρασης δεν αποτελεί εμπόδιο

στην πρόσβαση στην εκπαίδευση, αλλά ενισχύει παράλληλα την ανάγκη για ίση πρόσβαση και στον πολιτισμό.

Όσον αφορά τη φύση της αναπηρίας, το 57,1% των ατόμων ανέφερε πως η οπτική τους αναπηρία είναι εκ γενετής, ενώ το υπόλοιπο 42,9% την απέκτησε στη διάρκεια της ζωής του. Η διάκριση αυτή είναι σημαντική, καθώς τα άτομα με εκ γενετής αναπηρία στερούνται οπτικής μνήμης και εξαρτώνται εξ ολοκλήρου από τις υπόλοιπες αισθήσεις για την πρόσληψη του κόσμου, κάτι που καθιστά ακόμα πιο επιτακτική την ανάγκη για πολυαισθητηριακή πρόσβαση στους πολιτιστικούς χώρους.

Σχετικά με τη βαρύτητα της αναπηρίας, το 46,4% των συμμετεχόντων δήλωσε ότι έχει βαριά οπτική αναπηρία, ενώ το 39,3% έχει πλήρη τύφλωση. Μόνο το 14,3% ανέφερε μέτρια αναπηρία. Η κυριαρχία των πιο σοβαρών μορφών οπτικής αναπηρίας ενισχύει τη σημασία των δεδομένων που καταγράφηκαν σχετικά με την ανάγκη για ηχητικές περιγραφές, υλικά σε Braille και κυρίως τη δυνατότητα επαφής με τα εκθέματα, καθώς για τα περισσότερα άτομα του δείγματος η αφή αποτελεί τη μοναδική βιωματική οδό κατανόησης της τέχνης και του χώρου.

Σε ό,τι αφορά τη συχνότητα αυτόνομης μετακίνησης, το 46,4% ανέφερε πως μετακινείται πάντα μόνο του, ενώ το 28,6% δήλωσε πως μετακινείται συχνά μόνο του. Μόλις το 14,3% δήλωσε ότι μετακινείται σπάνια μόνο και το 10,7% ότι δεν μετακινείται ποτέ χωρίς συνοδό. Τα στοιχεία αυτά αποτυπώνουν μια σαφή τάση προς την αυτονομία και ανεξαρτησία, με το 75% του δείγματος να παρουσιάζει ενεργή κινητικότητα, γεγονός που αναδεικνύει την ανάγκη για αυτόνομη πλοήγηση και καθολικά προσβάσιμες υποδομές στους πολιτιστικούς χώρους.

Ως προς τα μέσα μετακίνησης, η πλειοψηφία, δηλαδή το 64,3%, χρησιμοποιεί λευκό μπαστούνι ως βασικό εργαλείο πλοήγησης, ενώ το 14,3% μετακινείται με τη βοήθεια σκύλου οδηγού. Το 32,1% δήλωσε ότι χρησιμοποιεί συνοδό, με αρκετούς συμμετέχοντες να κάνουν χρήση συνδυασμένων τρόπων, ανάλογα με την περίπτωση. Η εκτεταμένη χρήση του λευκού μπαστουνιού φανερώνει τη σπουδαιότητα ύπαρξης οδηγών όδευσης και προειδοποιητικών επιφανειών στους χώρους πολιτισμού, ώστε να ενισχύεται η αυτόνομη πλοήγηση. Η περιορισμένη χρήση σκύλων οδηγών αποδίδεται πιθανώς σε έλλειψη πρόσβασης στην εκπαίδευση τέτοιων ζώων στην Ελλάδα ή σε περιορισμένες δυνατότητες φροντίδας και διαχείρισής τους.

Η δημογραφική εικόνα των συμμετεχόντων αποτυπώνει ένα ετερόκλητο σύνολο με διαφοροποιημένα χαρακτηριστικά, το οποίο όμως εμφανίζει κοινές ανάγκες και εμπειρίες σε σχέση με την πρόσβαση στον πολιτισμό. Η κυρίαρχη παρουσία ατόμων με σοβαρή έως πλήρη απώλεια όρασης, το υψηλό μορφωτικό επίπεδο, η επιθυμία για αυτονομία, αλλά και οι εμπειρίες από την παιδική ή ενήλικη ζωή αναφορικά με την αναπηρία, δημιουργούν ένα πλούσιο πλαίσιο για την ερμηνεία των ποιοτικών δεδομένων της έρευνας. Η ανάλυση αυτή υποδεικνύει πως οι παρεμβάσεις για την ενίσχυση της πολιτιστικής προσβασιμότητας οφείλουν να λάβουν υπόψη τη σύνθετη πραγματικότητα των ατόμων με οπτική αναπηρία, την ανάγκη τους για σεβασμό και αξιοπρέπεια και την απαίτησή τους να συμμετέχουν ισότιμα στην πολιτιστική ζωή.

Μετάβαση στο περιεχόμενο