«Φύλο, Εργασία και Αναπηρία: μία συστηματική ανασκόπηση» – ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της Σιώνα Κωνσταντίας – Στεφανίας – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, Π.Μ.Σ. «Ειδική Αγωγή, Εκπαίδευση και Αποκατάσταση» – Μέρος 15ο

Αυγ 7, 2025 | Άλλες προσεγγίσεις της τυφλότητας και της αναπηρίας, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

«Φύλο, Εργασία και Αναπηρία: μία συστηματική ανασκόπηση» – ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της Σιώνα Κωνσταντίας – Στεφανίας – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, Π.Μ.Σ. «Ειδική Αγωγή, Εκπαίδευση και Αποκατάσταση» – Μέρος 15ο

 

3.1.        Πιθανότητες και παράγοντες εύρεσης εργασίας

 

Σχετικά με το πρώτο ερευνητικό ερώτημα, προέκυψαν αρκετά αποτελέσματα κατά την αναζήτηση της βιβλιογραφίας. Αυτά παρουσιάζονται με βάση την χρονολογική τους κατάταξη αλλά και επιμέρους θεματικές κατηγοριοποιήσεις.

Για την περίοδο 1987-2001 κάνει λόγο η England (2003), κάνοντας μία αξιολόγηση της τάσης των τραπεζών αναφορικά με την αναγνώριση και εξάλειψη των εμποδίων στην εργασία για τα άτομα και συγκεκριμένα για τις γυναίκες με αναπηρία, στον Καναδά. Από την έρευνα αυτή προέκυψε πως η ποσοτική αντιπροσώπευση των ατόμων με αναπηρία δεν είχε αλλάξει στην χρονική περίοδο που μελετάται, ενώ για τις γυναίκες με αναπηρία φαίνεται πως οι τράπεζες είναι ο πιο πιθανός χώρος στον οποίο μπορούν να εργαστούν, με τα ποσοστά απασχολησιμότητάς τους να αυξάνονται ως το 2001. Επιπλέον, ήταν πιο πιθανό για τις γυναίκες να εργάζονται εκτός της πρωτεύουσας, σε σχέση με τους άνδρες, ενώ ήταν πιθανότερο και να αποκτήσουν θέσεις εργασίας εκτός της μέχρι τότε συνηθισμένης δουλειάς γραφείου.

Για την χρονική περίοδο 1993-2017, οι Ballo και Alecu (2023) διερευνούν τη σταθερότητα της εργασιακής πορείας των νεαρών ατόμων με αναπηρίες στη Νορβηγία σε σχέση με διάφορους παράγοντες. Προκύπτει πως τόσο οι γυναίκες με αναπηρία, όσο και χωρίς, είναι λιγότερο πιθανό να εργάζονται σταθερά, ενώ η διαφορά μεταξύ των φύλων είναι λιγότερο έντονη για τα άτομα με αναπηρία.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι Burke-Miller et al. (2006) κάνουν μία μελέτη των δημογραφικών χαρακτηριστικών των ατόμων με ψυχικές αναπηρίες σε διάφορες περιοχές. Στα αποτελέσματα της έρευνάς τους αναδεικνύεται η σημασία της εθνικότητας και του επιπέδου εκπαίδευσης, ενώ ο παράγοντας του φύλου δεν ήταν στατιστικά σημαντικός σε σχέση με την απόκτηση ανταγωνιστικών θέσεων εργασίας. Ωστόσο, ήταν πιθανότερο για τους άνδρες να εργάζονται περισσότερες ώρες τον μήνα σε σχέση με τις γυναίκες. Οι ερευνητές συσχετίζουν αυτά τα ευρήματα με την επιτυχία των προγραμμάτων εργασιακής αποκατάστασης στην τοποθέτηση τόσο ανδρών όσο και γυναικών με ψυχικές αναπηρίες σε χώρους εργασίας.

Από την σύγκριση των δύο φύλων ατόμων με ψυχικές αναπηρίες στη Μαλαισία σε σχέση με την εργασιακή κατάσταση και την ποιότητα ζωής, προκύπτει πως οι γυναίκες έχουν λιγότερες ευκαιρίες στην εργασία απ’ ό,τι οι άνδρες (Mubarak, 2006). Ο ερευνητής συμπεραίνει πως μία πιθανή εξήγηση γι’ αυτό θα ήταν οι παραδόσεις της Μαλαισίας, σύμφωνα με τις οποίες οι άνδρες είναι αυτοί που είθισται να παρέχουν το εισόδημα στην οικογένεια. Ακόμη, προκύπτει πως τα εργαζόμενα άτομα με αναπηρία είχαν χαμηλότερη ποιότητα ζωής σε σχέση με αυτά που δεν εργάζονται, με τους άνδρες με αναπηρία να αναφέρουν χαμηλότερα ποσοστά σε σχέση με τις γυναίκες.

Ομοιότητα παρουσιάζουν τα αποτελέσματα μιας ποσοτικής και ποιοτικής έρευνας των προκλήσεων και των ευκαιριών για τα άτομα με αναπηρία στο Λίβανο (Wehbi και El-Lahib, 2007). Σε σχέση με το φύλο, αναφέρεται πως οι γυναίκες που εργάζονταν στην οικογενειακή επιχείρηση δεν ένιωθαν πως εργάζονταν, ενώ αυτοχαρακτηρίζονταν ως άνεργες. Ακόμη, αναφέρεται πως είναι εντονότερη η διάκριση με βάση το φύλο και το είδος της αναπηρίας, όπως οι νοητικές αναπηρίες. Οι οικογένειες των ατόμων αυτών είναι επιφυλακτικές όσον αφορά την εύρεση εργασίας, καθώς θεωρείται «ακατάλληλη επιλογή για γυναίκες».

Πάνω στα ίδια δεδομένα, οι Wehbi και Lakkis (2010) κάνουν μία μεταγενέστερη ανάλυση, όπου υπογραμμίζεται η περιθωριοποίηση των γυναικών με αναπηρίες. Τα πορίσματα αυτής ήταν πως το ποσοστό των γυναικών που ήταν άνεργες ήταν κατά 23% υψηλότερο απ’ ό,τι των ανδρών, ενώ οι άνδρες που εργάζονταν στην οικογενειακή επιχείρηση ήταν κατά 14% περισσότεροι από τις γυναίκες. Τα εμπόδια που αναφέρουν οι γυναίκες είναι οι διακρίσεις με βάση το φύλο, οι πιέσεις από την οικογένεια και οι δυσκολίες στην μετακίνηση, με κυριότερες απαντήσεις αυτές που αφορούσαν την πρόσληψή τους από τις οικογένειές τους και την κοινωνία. Από την ποιοτική έρευνα προέκυψαν τρεις θεματικές των απαντήσεων των γυναικών. Αυτές αφορούσαν την δυσκολία και την σημασία του ρόλου τους ως σύζυγοι και μητέρες, την ανησυχία για το εάν αποτελούν πιθανά θύματα σεξουαλικής κακοποίησης και οι πεποιθήσεις των οικογενειών τους ως ανίκανες να εργαστούν.

Αναφορικά με τους βασικούς παράγοντες που επηρεάζουν την πρόσβαση στην εργασία για άτομα με αναπηρίες στο Ηνωμένο Βασίλειο, ο Berthoud (2008) συμπεραίνει πως το φύλο είναι σημαντικός προβλεπτικός παράγοντας για την ανάλυση των εργασιακών αποτελεσμάτων. Ειδικότερα, οι γυναίκες και συγκεκριμένα οι μητέρες με μικρά παιδιά είχαν χαμηλότερα ποσοστά απασχολησιμότητας σε σχέση με τους άνδρες. Παρ’ όλα αυτά, σημειώνεται πως το φύλο ήταν λιγότερο σημαντικός παράγοντας στην εξήγηση των παραλλαγών στα μοτίβα της εύρεσης εργασίας σε σχέση με άλλους παράγοντες.

Στην ίδια θεματική κινείται και η μελέτη των Mondejar-Jimenez et al. (2009), διερευνώνται οι κοινωνικοί παράγοντες που δρουν ως εμπόδια στην ένταξη στην εργασία για τις γυναίκες με αναπηρία στην Ισπανία. Συγκεκριμένα, προκύπτει πως ένας σημαντικός παράγοντας στην απασχολησιμότητα των γυναικών με αναπηρία είναι η περιοχή διαμονής και ειδικότερα εάν αυτή είναι σε αγροτική ή αστική περιοχή. Οι ερευνητές καταλήγουν στο συμπέρασμα πως αντιμετωπίζουν τριών ειδών διακρίσεις: το φύλο, την αναπηρία και την διαμονή σε αγροτική περιοχή. Ειδικότερα, περιορίζεται σημαντικά η αυτονομία τους και η ένταξή τους στο εργατικό δυναμικό. Αυτό συμβαίνει καθώς οι γυναίκες λαμβάνουν ιδιαίτερης  προστασίας  λόγω  του  παραδοσιακού  χαρακτήρα  της  περιοχής.  Έτσι,

«αποκρύπτονται» από την κοινωνία, ενώ παράλληλα η πρόσβαση στην πληροφορία είναι δυσχερέστερη.

Σχετικά με τα ποσοστά της ανεργίας για τους άνδρες με αναπηρία σε σχέση με τις γυναίκες στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι Randolph και Andresen (2010), συμπεραίνουν πως για τους άνδρες με αναπηρία αυτά ήταν χαμηλότερα κατά 10% σε σχέση με τις γυναίκες. Τα ποσοστά ανάμεσα στα φύλα είχαν την διαφορά της τάξης του 24% για τα άτομα χωρίς αναπηρία, υποδεικνύοντας έτσι πως το ρίσκο για ανεργία ήταν μεγαλύτερο για τις γυναίκες του τυπικού πληθυσμού.

Σε μία πρόσφατη μελέτη για την περίοδο 2008-2012, οι Yamamoto και Alverson (2016) επιχειρούν μια μελέτη δεδομένων, προκειμένου να είναι εφικτός ο εντοπισμός των προβλεπτικών παραγόντων που οδηγούν στο «κλείσιμο» υποθέσεων αυτοαπασχόλησης στις Ηνωμένες Πολιτείες. Οι ερευνητές παρατηρούν πως το φύλο συσχετίζεται με χαμηλότερες πιθανότητες επιτυχημένης αυτοαπασχόλησης, ενώ αυτό ήταν ένα σταθερό φαινόμενο καθ’όλη την διάρκεια του χρονικού διαστήματος που επιλέχθηκε.

Παράλληλα, σε μία σύγχρονη μελέτη στο ίδιο ζήτημα, οι Sanchez et al. (2023) επιλέγουν να ερευνήσουν δεδομένα των χρονικών περιόδων 2011-2013 και 2017-2019 στις Ηνωμένες Πολιτείες, συμφωνώντας με τα αποτελέσματα των Yamamoto και Alverson (2016). Ειδικότερα, από την ανάλυση των δεδομένων, γίνεται φανερό πως οι άνδρες αποτελούν περίπου το 62% των περιπτώσεων που (επαν)εντάχθηκαν στο εργασιακό δυναμικό επιτυχώς, με το ποσοστό των γυναικών να είναι στο 37-38%. Μάλιστα, το ποσοστό των ανδρών βελτιώθηκε κατά τα ενδιάμεσα χρόνια τα οποία μελετώνται.

Για τα δεδομένα των ετών 2009-2014 στο Ηνωμένο Βασίλειο, γίνεται μία διερεύνηση της επιρροής της συσχέτισης της αναπηρίας με το φύλο στην εργασιακή απασχόληση των ατόμων με αναπηρία (Kim et al., 2019). Τα αποτελέσματα έδειξαν πως οι γυναίκες με αναπηρία ήταν λιγότερο πιθανό κατά 3% να εργάζονται σε σχέση με τους άνδρες με αναπηρία. Ακόμη, ήταν 5% πιθανότερο να είναι οικονομικά ανενεργές και 33% πιθανότερο να εργάζονται σε θέσεις μερικής απασχόλησης, ενώ ήταν λιγότερο πιθανό να εργάζονται σε ιδιωτικές εταιρίες και επιχειρήσεις κατά 20%. Τέλος, ήταν 7% λιγότερο πιθανό να έχουν θέσεις κύρους και 8% πιθανότερο να αισθάνονται περιορισμένες στον τύπο εργασίας που μπορούν να κάνουν.

Σε σχέση με τους προβλεπτικούς παράγοντες που οδηγούν σε εργασιακή απασχόληση για τα άτομα με αναπηρία, οι Pettinicchio και Maroto (2017) συμπεραίνουν πως οι γυναίκες με αναπηρία είχαν τα χαμηλότερα ποσοστά εργασιακής απασχόλησης. Συγκεκριμένα, οι γυναίκες χωρίς αναπηρία είχαν κατά περίπου 13% χαμηλότερη εργασιακή απορρόφηση σε σχέση με τους άνδρες, ενώ η αναπηρία συσχετίστηκε με 41-62% χαμηλότερη εργασιακή απορρόφηση. Ακόμη, οι γυναίκες με αναπηρία κερδίζουν κατά 18% λιγότερο μισθό, φανερώνοντας πόσο είναι σημαντικός και ο αντίκτυπος της αναπηρίας αυτής καθεαυτής στο μισθό των ατόμων. Ως εκ τούτου, προκύπτει πως οι γυναίκες με αναπηρία ανήκουν σε ένα κοινωνικό σύνολο που αντιμετωπίζει «διπλό μειονέκτημα».

Στους Poritz et al. (2018), διερευνώνται οι διαφορές στην πρόσβαση στην εργασία και στην ποιότητα ζωής για τα άτομα με εγκεφαλικό τραύμα. Ο παράγοντας με τον οποίο συσχετίστηκαν τα αποτελέσματα της έρευνας είναι το φύλο. Από την έρευνα προέκυψε πως για τους άνδρες και τις γυναίκες που εργάζονται πριν το τραύμα, η διαφορά στην πρόσβαση στην εργασία ήταν της τάξης του 1%. Για τους άνδρες όμως που δεν εργάζονταν, ήταν 184% πιθανότερο να βρουν εργασία μετά την απόκτηση του τραύματος σε σχέση με τις γυναίκες.

Στους Duc Le et al. (2019) γίνεται μία σύγκριση των δεδομένων που σχετίζονται με την λειτουργική αναπηρία για άτομα άνω των 60 ετών στο Βιετνάμ. Μία περιοχή ενδιαφέροντος που μελετάται είναι αυτή της εργασιακής απασχόλησης. Από τα δεδομένα προκύπτει πως η εργασιακή κατάσταση σχετίζεται θετικά με την μείωση της λειτουργικής αναπηρίας για τις γυναίκες. Ωστόσο, το ποσοστό γυναικών που βρίσκονται στο εργατικό δυναμικό της χώρας είναι χαμηλότερο σε σχέση με των ανδρών.

Αναφορικά με την επιχειρηματικότητα των γυναικών με αναπηρία σε σχέση με τους άνδρες, στους Garcia και Capitan (2019) προκύπτει πως για τις γυναίκες με αναπηρία υπάρχει χαμηλότερη τάση να ξεκινήσουν μία επιχείρηση σε σχέση με τους άνδρες. Οι βασικότεροι παράγοντες που παίζουν ρόλο σε αυτήν την επιλογή είναι η έλλειψη οικονομικών πόρων και η έλλειψη θεσμικής υποστήριξης για τις γυναίκες. Αντίθετα, για τους άνδρες οι παράγοντες αυτοί κατέχουν χαμηλότερες θέσεις, ενώ κυρίαρχη είναι η ανασφάλεια σε σχέση με το κέρδος που θα επιφέρει η επιχείρηση.

Σε αντίθεση με τα παραπάνω πορίσματα έρχονται τα συμπεράσματα του Ballo (2019), ο οποίος διερευνά τη συμμετοχή στο εργασιακό δυναμικό της Νορβηγίας για νεαρά άτομα με αναπηρίες σε σχέση με την επίδραση του φύλου και της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Στην έρευνά του αποδεικνύεται πως είναι μεγαλύτερο το ποσοστό των γυναικών με αναπηρία που εργάζονται απ’ ό,τι των ανδρών, ενώ στον τυπικό πληθυσμό ίσχυε το αντίθετο. Επιπρόσθετα, δεν υπήρχε διάκριση ανάμεσα στα δύο φύλα των ατόμων με αναπηρία σε σχέση με την απασχολησιμότητα σε θέσεις πλήρους ή μερικής απασχόλησης, ενώ στον τυπικό πληθυσμό υπήρχε. Προκύπτει ακόμη πως οι γυναίκες τόσο με αναπηρία όσο και χωρίς επωφελούνται περισσότερο της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, ενώ τα άτομα με ανώτατη εκπαίδευση ήταν και 36% πιθανότερο να απασχολούνται στο εργατικό δυναμικό.

Αντίστοιχα ευρήματα έχουν και οι L’Horty et al. (2022), στων οποίων την μελέτη διερευνάται το εύρος των διακρίσεων για την πρόσβαση στην εργασία ατόμων με κώφωση, σε σχέση με τους παράγοντες της εθνικότητας, του μέρους διαμονής και του φύλου, στην Γαλλία. Από την συγκεκριμένη μελέτη δεν προκύπτει στατιστικά σημαντική διαφορά στην πρόσβαση στην εργασία σε σχέση με το φύλο και τον τόπο διαμονής, ενώ ανέκυψε στατιστικά σημαντική διαφορά σε σχέση με την εθνικότητα.

Σε συμφωνία με τα προηγούμενα αποτελέσματα, οι Melugbo et al. (2021) διερευνούν τη συσχέτιση διαφόρων παραγόντων σε σχέση με τις ευκαιρίες στην εργασία για τα άτομα με αναπηρία σε 6 περιοχές της Νιγηρίας. Από αυτήν την έρευνα προέκυψε πως το φύλο έχει σημαντική επιρροή σε σχέση με την αναπηρία, με τους άνδρες με αναπηρία να έχουν περισσότερες ευκαιρίες να εργαστούν από τις γυναίκες.

Τέλος, αντίστοιχα συμπεράσματα εξάγονται και από τους Chandola και Rouxel (2021) αναφορικά με τον ρόλο των εργασιακών διευκολύνσεων στην εξήγηση του χάσματος στην εργασιακή αποκατάσταση των ατόμων με αναπηρία. Στα αποτελέσματα αναφέρεται πως οι γυναίκες που εργάζονται ήταν δύο φορές πιθανότερο να γίνουν οικονομικά ανενεργές από το να συνεχίσουν να εργάζονται.

Μετάβαση στο περιεχόμενο