«Φύλο, Εργασία και Αναπηρία: μία συστηματική ανασκόπηση» – ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της Σιώνα Κωνσταντίας – Στεφανίας – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, Π.Μ.Σ. «Ειδική Αγωγή, Εκπαίδευση και Αποκατάσταση» – Μέρος 12ο
2.2. Διαδικασίες και εργαλεία της έρευνας
Για την συγκεκριμένη μελέτη έχει επιλεχθεί ως μοντέλο το PRISMA (2020), του οποίου και τις προδιαγραφές πληροί. Ιδιαίτερη προσοχή δόθηκε στην διαδικασία έρευνας και συλλογής των αποτελεσμάτων, όπως και στα κριτήρια αποκλεισμού μη σχετικών ευρημάτων. Τα ερωτήματα που επιλέχθηκαν προς απάντηση είναι 1) «Είναι χαμηλότερες οι πιθανότητες εύρεσης και παραμονής στην εργασία για τις γυναίκες με αναπηρία σε σχέση με τους άνδρες; Ποιοι παράγοντες επηρεάζουν αυτό το γεγονός;» 2) «Είναι δυσκολότερες οι συνθήκες εργασίας και χαμηλότερο το επίπεδο εργασιακής ικανοποίησης για τις γυναίκες με αναπηρία σε σχέση με τους άνδρες;»
Ειδικότερα, επιλέχθηκε ως βάση δεδομένων η Scopus, στην οποία αναζητήθηκαν όλα τα σχετικά αποτελέσματα. Η έρευνα πραγματοποιήθηκε σε δύο φάσεις. Η πρώτη έρευνα πραγματοποιήθηκε την 13/10/2024, ενώ η δεύτερη την 4/1/2025. Στην πρώτη, επιλέχθηκαν οι λέξεις κλειδιά “disability” AND “gender” AND “employment”. Ο λόγος για τον οποίο επιλέχθηκαν οι συγκεκριμένες λέξεις για την πρώτη φάση της αναζήτησης ήταν προκειμένου να είναι εφικτή η χειρωνακτική επιλογή των σχετικών άρθρων, ενώ παράλληλα υπήρχε η επιθυμία να μην αποκλειστεί μεγάλος αριθμός άρθρων λόγω περιοριστικών λέξεων κλειδιών. Η αναζήτηση έγινε στους τίτλους των άρθρων, την περίληψη και τις λέξεις κλειδιά. Ακόμη, εφαρμόστηκαν τα φίλτρα των θεματικών περιοχών των Κοινωνικών Επιστημών και της Ψυχολογίας, ενώ ως γλώσσα επιλέχθηκε η αγγλική. Δεν επιλέχθηκε χρονολογικό εύρος ως περιορισμός των αποτελεσμάτων, προκειμένου να είναι εφικτό να εντοπιστεί η αλλαγή των τάσεων ανά τα χρόνια. Ακόμη, δεν εντάχθηκαν έρευνες που διεξήχθησαν σε προπτυχιακό, μεταπτυχιακό ή διδακτορικό επίπεδο σπουδών, όπως και βιβλιογραφικές ανασκοπήσεις.
Από τον αρχικό αριθμό των 1735 αποτελεσμάτων, προέκυψε ο αριθμός των 554 αποτελεσμάτων μετά την επιλογή των προαναφερθέντων φίλτρων. Ύστερα, πραγματοποιήθηκε χειρωνακτική επιλογή των άρθρων με βάση τον τίτλο τους. Αποκλείστηκαν 497 αποτελέσματα λόγω της μη σχετικότητας του θέματος με το ζητούμενο. Επιπλέον, 3 από τα αποτελέσματα δεν εντοπίστηκαν. Τελικά, εντάχθηκαν 28 από τα αποτελέσματα, εκ των οποίων τα 19 αφορούν στο πρώτο ερευνητικό ερώτημα και τα 9 στο δεύτερο ερευνητικό ερώτημα. Επιπλέον, για το πρώτο ερευνητικό ερώτημα εντάχθηκε μία μελέτη μέσω της μεθόδου της «χιονοστιβάδας» (Snowballing), κάνοντας τον τελικό αριθμό των άρθρων 29.
Οι λόγοι που αποκλείστηκαν 30 άρθρα από τα 57 που είχαν κριθεί αρχικά πως προορίζονταν για ένταξη είναι: προσέγγιση θεωρίας ή θεωρητική θεμελίωση φαινομένου, βιβλιογραφικές ανασκοπήσεις, εξειδικευμένο θέμα σε σχέση με το ζητούμενο, μη συσχετισμός με φύλο ή εργασία, γλώσσα, μη εύρεση των άρθρων.
Αφότου πραγματοποιήθηκε η πρώτη φάση της έρευνας, αποφασίστηκε να γίνει μία δεύτερη αναζήτηση, προκειμένου να αναζητηθούν αποτελέσματα που σχετίζονται με το δεύτερο ερευνητικό ερώτημα. Επιλέχθηκαν οι λέξεις κλειδιά “disability” AND “gender” AND “work” OR “job” AND “satisfaction” OR “conditions”, μέσω των οποίων προέκυψαν 810 αποτελέσματα. Μέσω της εφαρμογής των φίλτρων που αφορούν τις θεματικές περιοχές των Κοινωνικών Επιστημών και της Ψυχολογίας και την επιλογή της γλώσσας ως αγγλική, προέκυψαν 210 αποτελέσματα. Όπως και στην πρώτη φάση της έρευνας, δεν επιλέχθηκε χρονολογικό εύρος ως περιορισμός των αποτελεσμάτων προκειμένου να είναι εφικτό να εντοπιστεί η αλλαγή των τάσεων ανά τα χρόνια. Επιπλέον δεν εντάχθηκαν έρευνες που διεξήχθησαν σε προπτυχιακό, μεταπτυχιακό ή διδακτορικό επίπεδο σπουδών, όπως και βιβλιογραφικές ανασκοπήσεις.
Στη συνέχεια, πραγματοποιήθηκε χειρωνακτικός αποκλεισμός με βάση τον τίτλο, αποκλείοντας 180 αποτελέσματα, ενώ 1 αποτέλεσμα δεν εντοπίστηκε. Έτσι, εντάχθηκαν αρχικά 29 άρθρα προς μελέτη. Από αυτά, αποκλείστηκαν 21 άρθρα, καθώς θεωρήθηκε πως το θέμα που πραγματεύονταν ήταν είτε πολύ εξειδικευμένο, είτε διαφορετικό από το θέμα της παρούσας μελέτης. Ακόμη, κάποια άρθρα δεν διερευνούσαν την επίδραση του φύλου στα ζητήματα που μελετούσαν. Τελικά, εντάχθηκαν 8 άρθρα στην παρούσα ανασκόπηση σε σχέση με το δεύτερο ερευνητικό ερώτημα.
Τα αποτελέσματα τα οποία εντάχθηκαν στο τελευταίο στάδιο των δύο φάσεων της έρευνας, μελετήθηκαν εις βάθος, εντοπίζοντας τα σχετικά σημεία με τα ερευνητικά ερωτήματα που τέθηκαν. Στη συνέχεια, επιχειρήθηκε παρουσίασή τους με λειτουργική οργάνωση κατά το μεγαλύτερο δυνατό βαθμό. Γι’ αυτό το λόγο συμπεριλαμβάνεται στο Κεφάλαιο 3 (Αποτελέσματα έρευνας) μία σχεδιαγραμματική αναπαράσταση της κατηγοριοποίησης των θεματικών των αποτελεσμάτων, όπως αυτές εντοπίστηκαν κατά την μελέτη τους.
Τέλος, πραγματοποιήθηκε συσχετισμός των κοινών μοτίβων που εντοπίζονται σε αυτά, ενώ παράλληλα αναζητήθηκε και η σύνδεση με την θεωρητική θεμελίωση που προηγήθηκε, προκειμένου να γίνουν σαφείς οι τάσεις που διέπουν τα αποτελέσματα που εξάχθηκαν από την έρευνα. Με αυτόν τον τρόπο, εξήχθησαν συμπεράσματα σε σχέση με το θέμα προς μελέτη. Ακόμη, παρατέθηκαν οι περιορισμοί που εντοπίστηκαν κατά τη συγγραφή της εργασίας.