«Φύλο, Εργασία και Αναπηρία: μία συστηματική ανασκόπηση» – ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της Σιώνα Κωνσταντίας – Στεφανίας – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, Π.Μ.Σ. «Ειδική Αγωγή, Εκπαίδευση και Αποκατάσταση» – Μέρος 3ο
1ο Κεφάλαιο: Θεωρητική θεμελίωση της έρευνας – Ανασκόπηση βΙβλιογραφίας
1.1 Η έννοια του φύλου
Θεωρείται απαραίτητο να υπάρξει μία διασαφήνιση σχετικά με την χρήση και την σημασία του όρου «φύλο». Στον Malik (2020), υπογραμμίζεται η σημασία της σωστής χρήσης της λέξης “gender”, καθώς συχνά οι λέξεις “gender” και “sex” χρησιμοποιούνται ως συνώνυμες, για λόγους που αφορούν κυρίως την ευκολότερη συνεννόηση, χωρίς την παρεμπόδιση από ηθικά κωλύματα. Η σωστή χρήση των όρων κρίνεται απαραίτητη για την καλύτερη κατανόηση των εννοιών και των ζητημάτων που θίγονται. Στην ίδια θεματική κάνει αναφορά και ο Bishara (2022), τονίζοντας πως το «γένος» αποτελεί έννοια πολυσήμαντη, της οποίας η σημασία είναι διαρκώς μεταβαλλόμενη και εν εξελίξει. Η λέξη μπορεί να χρησιμοποιηθεί και με την γραμματική της υπόσταση, κάνοντας ακόμη δυσκολότερη την διάκριση της σύγχρονης σημασίας της λέξης από την παλαιότερη.
Στην νέα ελληνική η πιο εύχρηστη λέξη σχετικά με αυτό το περιεχόμενο είναι η λέξη
«φύλο». Εάν κάποιος αναζητήσει τον ορισμό της, θα εντοπίσει την προσέγγισή της με βάση κυρίως τα βιολογικά χαρακτηριστικά. Συγκεκριμένα, το λεξικό της κοινής νεοελληνικής (Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών, 2009) δίνει τις εξής τρεις ερμηνείες: «1. το γένος (αρσενικό ή θηλυκό) ανθρώπων ή ζώων, 2. σύνολο ανθρώπων με κοινά εθνολογικά ή ανθρωπολογικά χαρακτηριστικά• φυλή, εθνότητα, 3. (βιολ.) η ιδιαίτερη διαμόρφωση που καθιστά τα οργανικά όντα (ζώα, φυτά), ικανά να πολλαπλασιάζονται». Αντίστοιχη έννοια είναι και το «γένος», η οποία αναφέρεται ωστόσο κυρίως στην μορφολογική διάκριση των ονομάτων μίας γλώσσας και κατ’ επέκταση στην διάκριση μεταξύ ανδρών και γυναικών.
Στην αγγλική γλώσσα η πιο διαδεδομένη λέξη είναι το “gender”. Εδώ παρατηρείται μία πιο ξεκάθαρη επιπρόσθετη θεώρηση ανάμεσα στις λέξεις “gender” και την αντίστοιχη έννοια “sex”. Ειδικότερα, στο Oxford English Dictionary (Oxford English Dictionary. (n.d.) ο όρος “gender” στο συγκείμενο που μας ενδιαφέρει, αποκτά δύο σημασίες. Η πρώτη αφορά την ένταξη ενός ατόμου σε μία από τις ομάδες «άνδρας», «γυναίκα». Παράλληλα, η δεύτερη εναρμονίζεται με τις τάσεις της ψυχολογίας και της κοινωνιολογίας, και αφορά «την κατάσταση του να είναι ένα άτομο άνδρας ή γυναίκα, με βάση τις κοινωνικές ή πολιτισμικές διαφορές και όχι τις βιολογικές […]». Ο όρος “sex”, ωστόσο, αφορά μονάχα την θεώρηση της έννοιας από την βιολογική σκοπιά, βλέποντας την αναγνώριση του φύλου από την εξέταση των οργανικών χαρακτηριστικών τους.
Ο διαχωρισμός του βιολογικού από το κοινωνικό «γένος» γίνεται πιο ξεκάθαρα ορατός στον Bishara (2022). Στην πρώτη περίπτωση, παρατηρεί την τάση να θεωρούνται οι βιολογικοί παράγοντες υπεύθυνοι για τις διαφορές στη συμπεριφορά των ανδρών και των γυναικών, οι οποίες εν συνεχεία οδηγούν στην ανισότητα των δύο αυτών ομάδων. Από την άλλη, στην κοινωνική θεώρηση του «γένους» η έμφαση τίθεται στον ρόλο που έχουν τα κοινωνικά συστήματα στην ανάπτυξη του κοινωνικού «γένους», σε συνδυασμό με την επιρροή των κοινωνικών παραδόσεων, των ηθών και των προσδοκιών. Θεωρείται επομένως πως όπως το «γένος», έτσι και οι διαφορές μεταξύ των δύο ομάδων δεν προκύπτουν από την βιολογία, αλλά από την κοινωνία.
Λαμβάνοντας υπόψη όλα τα παραπάνω και καθώς στην νέα ελληνική δεν υπάρχει σαφής διαχωρισμός των εννοιών «γένος» και «φύλο», ο όρος που έχει επιλεχθεί προς χρήση στην συγκεκριμένη μελέτη είναι το «φύλο», με χρήση της κοινωνικής προσέγγισης της λέξης.