Λόγος και αναπηρία – ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ ΕΥΓΕΝΙΑΣ – ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ, Π.Μ.Σ. «ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ: ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ, ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ» ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΣΠΟΥΔΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΗΡΙΑ – Μέρος 5ο

Ιούλ 10, 2025 | Άλλες προσεγγίσεις της τυφλότητας και της αναπηρίας, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Λόγος και αναπηρία – ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ ΕΥΓΕΝΙΑΣ – ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ, Π.Μ.Σ. «ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ: ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ, ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ» ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΣΠΟΥΔΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΗΡΙΑ – Μέρος 5ο

 

3.3         Εξιδανίκευση της κανονικότητας

 

Η εξιδανίκευση της κανονικότητας ορίζεται ως «ένα σύνολο πεποιθήσεων, διαδικασιών και πρακτικών που παράγουν ένα συγκεκριμένο είδος εαυτού και σώματος το οποίο προβάλλεται ως τέλειο χαρακτηριστικό του ανθρώπινου είδους και επομένως απαραίτητο και πλήρως ανθρώπινο» (Campbell, 2010). Η εξιδανίκευση κανονικότητας έχει ως αποτέλεσμα οι ανάπηροι άνθρωποι να θεωρούνται αντικείμενα οίκτου και πρόβλημα για την κοινωνία. Αυτό συμβαίνει γιατί η έννοια της «κανονικότητας» και του «κανονικού» ατόμου διαχωρίζει τους ανάπηρους από τους μη ανάπηρους και λόγω της αντίληψης ότι η βλάβη είτε η έλλειψη της σωματικής, νοητικής και ψυχικής ακεραιότητας, είναι αρνητική και θα έπρεπε να θεραπευτεί ή καλύτερα να εξαλειφθεί. Το εξιδανικευμένο σώμα χωρίς βλάβες στιγματίζει καθετί δεν τηρεί τις προδιαγραφές των κανονιστικών προτύπων. Όλα αυτά έχουν ως αποτέλεσμα ο άνθρωπος με βλάβη να μην είναι φυσιολογικός αλλά αποκλίνων, ενώ δεν είναι σε θέση να απολαύσει το στάτους του πλήρους άνθρωπου. Πολλές φορές η εξιδανίκευση της κανονικότητας διαφαίνεται στον λόγο που χρησιμοποιούμε σε πολλούς τομείς της ζωής. Επειδή παραμένει κυρίαρχη η θεώρηση της αναπηρίας ως ένα ατομικό «έλλειμμα» το οποίο χρήζει αποκατάστασης ή θεραπείας αν είναι εφικτό, ακόμη και στην εκπαίδευση οι ανάπηροι μαθητές χαρακτηρίζονται ως μαθητές με «αναπηρία ή ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες» ή «μη τυπικής εκπαίδευσης» σε αντίθεση με τους «φυσιολογικούς ή κανονικούς ή τυπικής εκπαίδευσης» μαθητές. Επίσης η εξιδανίκευση της κανονικότητας διαφαίνεται και στον τρόπο που αντιμετωπίζεται η βλάβη των αναπήρων ανθρώπων

Ένα άλλο ζήτημα της εξιδανίκευσης κανονικότητας είναι όλες αυτές οι πρακτικές που χρησιμοποιούνται είτε στο σχολείο είτε σε όλα τα ειδικά επαγγέλματα που ασχολούνται με την αναπηρία όπως για παράδειγμα οι λεγόμενες «συμπεριληπτικές πρωτοβουλίες», οι

«προσαρμοστικές πολιτικές», οι οποίες στηρίζουν την άποψη πως τα ανάπηρα άτομα πρέπει να προσαρμοστούν στην κοινωνία και στους τρόπους λειτουργίας της και όχι το αντίθετο. Η εξιδανίκευση της κανονικότητας συνδέεται με το ατομικό/ιατρικό μοντέλο για την αναπηρία καθώς και με την ειδική αγωγή. Δεν είναι λίγες οι φορές που στην εκπαίδευση χρησιμοποιούνται δραστηριότητες προσομοίωσης της αναπηρίας όπως για παράδειγμα το κλείσιμο των ματιών, το παιχνίδι της τυφλόμυγας ή η χρήση καροτσιού με σκοπό την ευαισθητοποίηση και την ενημέρωση των εκπαιδευτικών και των μη αναπήρων μαθητών. Υποστηρίζεται ότι μέσω των δράσεων αυτών καλλιεργείται η αποδοχή της διαφορετικότητας, η ενσυναίσθηση, η ευελιξία και η προσαρμοστικότητα και υπευθυνότητα ώστε να μπορούν οι εκπαιδευτικοί να διαχειριστούν αποτελεσματικά τους ανάπηρους μαθητές. Στον αντίποδα, των υποστηρικτών των δράσεων αυτών υπάρχουν οι ακαδημαικοί που θεωρούν ότι οι προσομοίωσεις αυτές αποδεικνύουν ότι η συνύπαρξη των δύο ομάδων, αναπήρων και μη αναπήρων μαθητών μπορεί να συντελεστεί με πολύ συγκεκριμένους όρους που η τήρηση τους είναι μόνο ευθύνη των παιδιών. Τα ανάπηρα παιδιά πρέπει να προσαρμοστούν σε ένα συγκεκριμένο και κανονιστικό πρότυπο λειτουργικότητας και τα μη ανάπηρα παιδιά οφείλουν μέσω τον προσομοιώσεων και δράσεων να υπακούσουν σε ένα καλοκάγαθο ανθρωπιστικό ιδεώδες που ασκείται από τη θέση εξουσίας της κανονικότητας των μη αναπήρων. Η λογική αυτή φυσικοποιεί την διαφορά και επιβάλλει όρους ταυτότητας με έναν τρόπο που δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα αλλά στην φαντασίωση των μη αναπήρων (Καραγιάννη, Κουτσοκλένης, 2023).

Τέλος η εξιδανικευμένη κανονικότητα έθεσε τους ανθρώπους σε κατηγορίες με βάση τα κανονιστικά πρότυπα, αποσιωπώντας το γεγονός ότι το άτομο είναι το σύνολο των κοινωνικών του σχέσεων και δεν καθορίζεται ή κατηγοριοποιείται βάση ενός χαρακτηριστικού του. Η κανονικότητα, λοιπόν, δεν είναι απλώς ένα ουδέτερο ή φυσικό δεδομένο, αλλά ένα ιδεώδες που κατασκευάζεται, διαμορφώνεται και επιβάλλεται μέσα από συγκεκριμένους λόγους και αφηγήσεις. Επομένως, για να κατανοήσουμε πώς συγκροτείται η έννοια του “φυσιολογικού” και του “παρεκκλίνοντος”, είναι απαραίτητο να εξετάσουμε τον ρόλο του λόγου (discourse) στη διαμόρφωση αυτών των αντιλήψεων.

 

Μετάβαση στο περιεχόμενο