«Η εργασιακή ένταξη και αποκατάσταση των ατόμων με αναπηρία στο πλαίσιο λειτουργίας των ΚοΙΝΣΕπ Ένταξης: μια διερευνητική μελέτη» – ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της Μπιζάνη Αθηνάς – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, Π.Μ.Σ «Ειδική Αγωγή, Εκπαίδευση και Αποκατάσταση» – Μέρος 8ο

Ιούν 18, 2025 | Άλλες προσεγγίσεις της τυφλότητας και της αναπηρίας, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

«Η εργασιακή ένταξη και αποκατάσταση των ατόμων με αναπηρία στο πλαίσιο λειτουργίας των ΚοΙΝΣΕπ Ένταξης: μια διερευνητική μελέτη» – ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της Μπιζάνη Αθηνάς – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, Π.Μ.Σ «Ειδική Αγωγή, Εκπαίδευση και Αποκατάσταση» – Μέρος 8ο

 

1.5         Θεσμικό Πλαίσιο της Κοινωνικής και Αλληλέγγυας Οικονομίας στην Ελλάδα

 

Η προσέγγιση που σχετίζεται με την ανάπτυξη της αγοράς εργασίας και στηρίζεται στο συλλογικό και κοινωνικό συμφέρον ονομάζεται Κοινωνική Οικονομία. Σε αυτήν υπάγεται ένα ευρύ φάσμα από οργανισμούς όπως για παράδειγμα οργανώσεις που αποσκοπούν στην αλληλοβοήθεια, ιδρύματα, ενώσεις, φιλανθρωπικά σωματεία και συνεταιρισμοί. Παρόμοιες έννοιες με αυτήν της Κοινωνικής Οικονομίας είναι η Αλληλέγγυα Οικονομία, η Εναλλακτική Οικονομία και οι Μη Κερδοσκοπικοί Οργανισμοί (Westlund, 2003).

Ο τομέας της Κοινωνικής Οικονομίας αφορά εκείνον τον τομέα της οικονομίας που βρίσκεται μεταξύ του ιδιωτικού και δημόσιου τομέα (Westlund, 2003). Η Κοινωνική Οικονομία επιχειρεί να καλύψει ανάγκες οι οποίες είτε δεν έχουν ικανοποιηθεί ολοκληρωτικά είτε έχουν παραβλεφθεί από αυτούς τους δύο τομείς (Westlund, 2003). Οι αρχές της αλληλεγγύης, της αλληλοβοήθειας, της δημοκρατικής διαδικασίας λήψης αποφάσεων, του προβαδίσματος της ανθρώπινης ύπαρξης έναντι του κεφαλαίου και οικονομικού οφέλους, καθώς και της ισότιμης συμμετοχής είναι μερικές από τις αξίες που την διέπουν (Theuvsen, 2004· Westlund, 2003).

Γενικότερα, η Κοινωνική Οικονομία φαίνεται να δίνει έμφαση στην προώθηση των κοινωνικών αξιών αντανακλώντας με αυτόν τον τρόπο έναν σύστημα αξιών το οποίο δεν σχετίζεται με κερδοσκοπικό κλάδο (Sdrali et al., 2016). Αυτό διαφαίνεται από το γεγονός ότι οι οργανισμοί της Κοινωνικής Οικονομίας προσπαθούν να προάγουν την πολιτιστική ετερότητα, την προάσπιση των δικαιωμάτων, την ενεργοποίηση των περιθωριοποιημένων ομάδων, την καινοτομία, ευκαιρίες απασχόλησης σε ευάλωτες και ειδικές ομάδες καθώς και την κοινωνική αποκατάσταση και ένταξη (Sdrali et al., 2016)

Όσον αφορά τα ελληνικά δεδομένα, σύμφωνα με το Νόμο 4430/2016 η Κοινωνική Οικονομία ορίζεται ως εκείνες τις οικονομικές δραστηριότητες οι οποίες δεν ακολουθούν μια παρωχημένη μορφή οργάνωσης αλλά έναν εναλλακτικό τρόπο που αφορά στην διανομή, την κατανάλωση, την παραγωγή και βασίζεται σε δημοκρατικές, αλληλέγγυες, συνεργατικές αρχές (Παπακωνσταντίνου, 2019). Ταυτόχρονα, ο όρος Κοινωνική και Αλληλέγγυα Οικονομία αναφέρεται στις οικονομικές δραστηριότητες με τις οποίες προτάσσεται το συλλογικό όφελος και όχι το οικονομικό όφελος των εργοδοτών. Επιπρόσθετα, η Κοινωνική και Αλληλέγγυα Οικονομία δεν υπάγεται ούτε στον δημόσιο αλλά ούτε και στον ιδιωτικό τομέα καθώς βρίσκεται ανάμεσα σε αυτούς τους δύο τομείς.

Αυτές οι κοινωνικές πρωτοβουλίες, οι οποίες αποτελούν πρακτικές Κοινωνικής Αλληλεγγύης, πάρθηκαν εξαιτίας των νέων οικονομικών και κοινωνικών αναγκών που συντελέστηκαν στην Ελλάδα κατά τη διάρκεια της χρηματοπιστωτική κρίσης που βίωνε η χώρα (Παπακωνσταντίνου, 2019). Ειδικότερα, μερικοί από τους λόγους που οδήγησαν στην ενίσχυση της Κοινωνικής Οικονομίας είναι τα υψηλά ποσοστά ανεργίας στη χώρα, ο κοινωνικός αποκλεισμός, η αποτυχία του δημοσίου τομέα να ικανοποιήσει τις κοινωνικές απαιτήσεις καθώς και η οικονομική ύφεση. Ωστόσο, παρόλη την προσπάθεια που γίνεται για ν’ αναπτυχθεί η κοινωνική οικονομία, ο τομέας αυτός εξακολουθεί να είναι από τους πιο αδύναμους σε σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες (Sdrali et al., 2016). Με τις δομές της Κοινωνικής και Αλληλέγγυας Οικονομίας (ΚΑΛΟ) δεν τίθεται ως στόχος η αντικατάσταση του κοινωνικού κράτους αλλά έρχονται ως βοηθητικό συμπλήρωμα, προσφέροντας βοήθεια σε κοινωνικές ομάδες που απειλούνται από την κοινωνική και εργασιακή περιθωριοποίηση (Sdrali et al., 2016).

Για δεκαετίες, η Κοινωνική Οικονομία εντασσόταν στην Ελληνική Οικονομία μέσω των Αγροτικών Συνεταιριστικών Επιχειρήσεων και Οργανώσεων. Το 2011, με την οργάνωση και δημιουργία της νομικής μορφής των Κοινωνικών και Συνεταιριστικών Επιχειρήσεων και του φορέα αυτών, δηλαδή του Γενικού Μητρώου Κοινωνικής και Αλληλέγγυας Οικονομίας, η Κοινωνική Οικονομία διευρύνθηκε, ανοίγοντας –με αυτόν τον τρόπο- καινούριες θέσεις εργασίας πέραν του αγροτικού τομέα (Kοntοgeοrgοs et al., 2018). Από την άλλη πλευρά, ο νέος και ισχύων νόμος του 2016 απομακρύνει την Κοινωνική και Αλληλέγγυα Οικονομία από τον προνοιακό χαρακτήρα που φαινόταν να την προσέδιδε ο νόμος του 2011. Παράλληλα, με το νέο νόμο παύουν οι Κοινωνικές και Συνεταιριστικές επιχειρήσεις να αποτελούν το μοναδικό νομικό σχήμα της Κοινωνικής και Αλληλέγγυας Οικονομίας και ενσωματώνονται σε αυτήν και οι Συνεταιρισμοί Εργαζομένων (Παπακωνσταντίνου, 2019).

Σύμφωνα με τις νέες νομοθετικές ρυθμίσεις, η Κοινωνική και Αλληλέγγυα Οικονομία φαίνεται να διαφοροποιείται από την ιδιωτική οικονομία ως προς την στόχευση. Για την ακρίβεια η ιδιωτική αγορά ενδιαφέρεται περισσότερο για τη συσσώρευση του κέρδους, την αύξηση της κερδοφορίας και προάγει τον κοινωνικό ανταγωνισμό. Στον αντίποδα, η Κοινωνική και Αλληλέγγυα Οικονομία θέτει ως προτεραιότητα την ικανοποίηση των κοινωνικών αναγκών, προστατεύοντας – παράλληλα- την αξία τόσο του φυσικού περιβάλλοντος όσο και του ανθρώπου και προωθώντας την οικονομική βιωσιμότητα. Ταυτόχρονα, έναν ακόμη στόχο της αποτελεί η συμμετοχή όλων των πολιτών άνευ διακρίσεων στα οικονομικά και κοινωνικά δρώμενα (Παπακωνσταντίνου, 2019).

Τέλος, σύμφωνα με το νόμο 4430/2016 ορίζονται και οι βασικές αρχές λειτουργίας της Κοινωνικής και Αλληλέγγυας Οικονομίας. Συνοπτικά, βασικές της αρχές αποτελούν η δημοκρατική διαδικασία λήψης αποφάσεων, η παροχή ίσων ή ελαφρώς τροποποιημένων εισοδημάτων, η αυτόνομη ανάπτυξη σχετικά με τον ιδιωτικό και κρατικό κερδοσκοπικό τομέα, τα περιορισμένα ποσοστά κερδών προς διανομή και οι ισότιμες εργασιακές και διοικητικές οργανωτικές μορφές (Παπακωνσταντίνου, 2019).

Ανάμεσα στους οργανισμούς που δραστηριοποιούνται στο πλαίσιο της ΚΑΛΟ είναι και οι Κοινωνικές Επιχειρήσεις. Από τις αρχές του 1990, οι Κοινωνικές Επιχειρήσεις αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της Κοινωνικής Αλληλέγγυας Οικονομίας ενώ παράλληλα μοιράζονται κοινές αξίες και ιδέες. Οι Κοινωνικές Επιχειρήσεις, βέβαια, παρόλο που δραστηριοποιούνται στον χώρο της συμβατικής οικονομίας, θέτουν διαφορετική στοχοθεσία και η λήψη των αποφάσεων πραγματοποιείται με διαφορετικό τρόπο από τις κοινές (συμβατικές) επιχειρήσεις. Έχουν σχεδιαστεί για να παράγουν αγαθά και υπηρεσίες μέσω των οποίων θα απορρίπτεται το ατομικό όφελος και θα προωθείται η αντιμετώπιση κοινωνικών ζητημάτων (Gibsοn-Graham, 2013).

Μετάβαση στο περιεχόμενο