ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1ο
Θεωρητική Θεμελίωση της έρευνας – Ανασκόπηση Βιβλιογραφίας
Ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζεται η αναπηρία είναι άμεσα συνυφασμένος με τον τρόπο που αυτή κάθε φορά ορίζεται (Λογαράς, 2011). Ανά περιόδους και κοινωνίες, υιοθετούνται διαφορετικά μοντέλα αναπηρίας που μπορεί να έχουν ως στόχο την περιθωριοποίηση των ατόμων με αναπηρία, την ιατρική ή την κοινωνική αποκατάσταση αυτών. Συνεπώς, ο τρόπος με τον οποίο προσεγγίζεται η αναπηρία, οδηγεί και στην εφαρμογή των αντίστοιχων μέτρων και πολιτικών εργασιακής απασχόλησης που αφορούν τα άτομα με αναπηρία (Λογαράς, 2011).
1.1 Η εργασία των ατόμων με αναπηρία υπό το πρίσμα των μοντέλων θεώρησης της αναπηρίας
Η εννοιολογική αποσαφήνιση του όρου «αναπηρία» αποτελεί ένα δύσκολο εγχείρημα για τους ερευνητές καθώς η έννοια της αναπηρίας αποτελεί ένα σύνθετο και πολυδιάστατο όρο (Σούλης, 2013). Μάλιστα, το φαινόμενο της αναπηρίας είναι μεταβαλλόμενο διότι αλλάζει όχι μόνο από εποχή σε εποχή αλλά και από κοινωνία σε κοινωνία. Ωστόσο, δύο είναι τα δημοφιλή μοντέλα τα οποία έχουν προταθεί για τον ορισμό και την κατανόηση του όρου «αναπηρία», το ιατρικό και το κοινωνικό μοντέλο (Σούλης, 2013).
1.1.1 Η εργασία στο ιατρικό μοντέλο
Το ιατρικό- βιολογικό μοντέλο της Αναπηρίας παρουσιάζει την αναπηρία ως μια βιολογική κατάσταση, μια ατομική παθολογία η οποία χρήζει πρόληψης, αντιμετώπισης και θεραπείας (Barnes, 1995· Areheart, 2008). Εφόσον, λοιπόν, γίνεται λόγος για «παθολογία», η προσοχή της κοινωνίας στρέφεται στα αρνητικά χαρακτηριστικά του ατόμου και στους περιορισμούς που επέρχονται λόγω της αναπηρίας τους και με αυτόν τον τρόπο το άτομο με αναπηρία θυματοποιείται και ετικετοποιείται (Barnes, 1995· Areheart,2008).
Σύμφωνα, λοιπόν, με το ιατρικό μοντέλο της αναπηρίας, το άτομο με αναπηρία ωθούνταν στο να υιοθετήσει τον παθητικό ρόλο του ασθενούς και γι’ αυτό το λόγο απαλλασσόταν από τις κοινωνικές του υποχρεώσεις, όπως για παράδειγμα το να εργάζεται (Λογαράς, 2013).
Επίσης, όσο πιο σοβαρή είναι η ασθένεια του αρρώστου, τόσο περισσότερο απέχει από την ικανοποίηση φυσιολογικών κοινωνικών ρόλων, όπως για παράδειγμα το να εργάζεται (Cοsta-Black et al., 2013). Επί της ουσίας, το ιατρικό μοντέλο νομιμοποίησε τον αποκλεισμό των ατόμων με αναπηρία από την συμμετοχή τους στην αγορά εργασίας (Claptοn & Fitzgerald, 2005). Αποτέλεσμα αυτής της «νόμιμης απαλλαγής» από την εργασία είναι η εξάρτηση των ατόμων με αναπηρία από τα προνοιακά επιδόματα, η απουσία οικονομικής αυτονομίας, η ενίσχυση των προκαταλήψεων των εργοδοτών για τις εργασιακές δυνατότητες τους και η συνεχής αποθάρρυνση τους όταν προσπαθούσαν να συντελέσουν προσπάθεια βελτίωσης των ατομικών τους χαρακτηριστικών (Λογαράς, 2013).