«Η εργασιακή ένταξη και αποκατάσταση των ατόμων με αναπηρία στο πλαίσιο λειτουργίας των ΚοΙΝΣΕπ Ένταξης: μια διερευνητική μελέτη» – ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της Μπιζάνη Αθηνάς – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, Π.Μ.Σ «Ειδική Αγωγή, Εκπαίδευση και Αποκατάσταση» – Μέρος 1ο
ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ
ΣΧΟΛΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ, ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΤΕΧΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ
«Ειδική Αγωγή, Εκπαίδευση και Αποκατάσταση»
ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ
«Η εργασιακή ένταξη και αποκατάσταση των ατόμων με αναπηρία στο πλαίσιο λειτουργίας των ΚοΙΝΣΕπ Ένταξης: μια διερευνητική μελέτη»
Μπιζάνη Αθηνά
Θεσσαλονίκη, 2025
Εξεταστική Επιτροπή
κ. Καρτασίδου Λευκοθέα, Καθηγήτρια (Επόπτρια Α’)
κ. Παπακωνσταντίνου Δόξα, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια (Επόπτρια Β’)
κ. Κουστριάβα Ελένη, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια
Η συγγραφέας βεβαιώνει ότι το περιεχόμενο του παρόντος έργου είναι αποτέλεσμα προσωπικής εργασίας και ότι έχει γίνει η κατάλληλη αναφορά στην εργασία τρίτων, όπου κάτι τέτοιο ήταν απαραίτητο, σύμφωνα με τους κανόνες της ακαδημαϊκής δεοντολογίας
Μπιζάνη Αθηνά
Περιεχόμενα
Περίληψη
Πρόλογος
Εισαγωγή
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1ο
Θεωρητική Θεμελίωση της έρευνας – Ανασκόπηση Βιβλιογραφίας
1.1 Η εργασία των ατόμων με αναπηρία υπό το πρίσμα των μοντέλων θεώρησης της αναπηρίας
1.1.1 Η εργασία στο ιατρικό μοντέλο
1.1.2 Η εργασία στο κοινωνικό μοντέλο
1.2 Η σημασία του δικαιώματος της εργασίας για τα άτομα με αναπηρία
1.3 Κοινωνική Επιχειρηματικότητα
1.4 Κοινωνικές Επιχειρήσεις
1.5 Θεσμικό Πλαίσιο της Κοινωνικής και Αλληλέγγυας Οικονομίας στην Ελλάδα
1.6 Οι φορείς Κοινωνικής και Αλληλέγγυας Οικονομίας
1.6.1 Βασικές αρχές των Κοινωνικών Συνεταιριστικών Επιχειρήσεων
1.6.2 Οι Κοινωνικές Συνεταιριστικές Επιχειρήσεις στην Ελλάδα
1.6.3 Πλεονεκτήματα ίδρυσης Κοινωνικής Συνεταιριστικής Επιχείρησης αντί άλλης μορφής επιχείρησης
1.7 Σκοπός της Έρευνας – Ερευνητικά Ερωτήματα
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2ο
Μεθοδολογία της Έρευνας
2.1 Ερευνητική Στρατηγική
2.2 Συμμετέχοντες
2.3 Διαδικασία της Έρευνας- Εργαλεία της Έρευνας
2.5 Ανάλυση των δεδομένων
2.6 Εγκυρότητα και Αξιοπιστία
2.7 Θέματα δεοντολογίας
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3ο
Αποτελέσματα της έρευνας
3.1. Λόγοι ίδρυσης της ΚοινΣΕπ Ένταξης
3.2 Οφέλη που αποκομίζουν τα μέλη της ΚοινΣΕπ Ένταξης από την συμμετοχή τους σε αυτήν
3.3 Εμπόδια κατά την ίδρυση και λειτουργία της ΚοινΣΕπ Ένταξης
3.4 Συμβολή της ΚοινΣΕπ Ένταξης στην εργασιακή ένταξη και αποκατάσταση
3.5 Στόχοι και προτεραιότητες ΚοινΣΕπ Ένταξης
3.6 Εκπαίδευση των μελών στα πλαίσια λειτουργίας της ΚοινΣΕπ Ένταξης και ανάπτυξη αυτής
3.7 Προτάσεις για βελτίωση λειτουργίας της ΚοινΣΕπ Ένταξης
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4ο
4.1 Συζήτηση
4.2 Συμπεράσματα έρευνας
4.3 Περιορισμοί έρευνας
4.4 Επιπτώσεις της έρευνας στην Ειδική Αγωγή και Αποκατάσταση
4.5 Προτάσεις για μελλοντικές έρευνες
Βιβλιογραφία
Παράρτημα Ι
Παράρτημα ΙΙ
Περίληψη
Το ζήτημα της εργασιακής απασχόλησης των ατόμων με αναπηρία ξεκίνησε την τελευταία δεκαετία, κυρίως, ν’ απασχολεί τους ερευνητές και ως εκ τούτου διεξάγονται ποικίλες μελέτες, είτε μικρής είτε μεγάλης εμβέλειας, γύρω από το θέμα αυτό ανά τον κόσμο. Ωστόσο, κρίνεται σκόπιμο να υπογραμμιστεί ότι στην ελληνική αρθρογραφία δεν εντοπίστηκαν έρευνες που να πραγματεύονται το προαναφερθέν ζήτημα. Δεδομένου αυτού του ερευνητικού κενού, η αναγκαιότητα της παρούσας μελέτης έγκειται και στηρίζεται στο γεγονός ότι η ελληνική αρθρογραφία χαρακτηρίζεται ως περιορισμένη σε ό, τι αφορά τα ζητήματα αναπηρίας και εργασίας. Η παρούσα έρευνα αποσκοπεί στην ανάδειξη του έργου των Κοινωνικών και Συνεταιριστικών Επιχειρήσεων Ένταξης. Πιο ειδικά, θα διερευνηθούν και θα συγκριθούν οι απόψεις των μελών με και χωρίς αναπηρία σε ζητήματα που σχετίζονται με την κοινωνική αποστολή των ΚοινΣΕπ, την ανάγκη για ένταξη, τα πρακτικά εμπόδια και τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν τα άτομα με αναπηρία στον εργασιακό χώρο καθώς και την εργασιακή ενδυνάμωση και την ανάπτυξη δεξιοτήτων που παρέχουν οι ΚοινΣΕπ στα μέλη τους. Για τον σκοπούς της έρευνας, η ερευνητική στρατηγική που ακολουθήθηκε ήταν η ποιοτική έρευνα και ειδικότερα η μέθοδος της ομάδας εστίασης. Πραγματοποιήθηκε, λοιπόν, η μέθοδος της ομάδα εστίασης σε 8 μέλη με και χωρίς αναπηρία μιας Κοινωνικής Συνεταιριστικής Επιχείρησης Ένταξης στη Θεσσαλονίκη. Η ανάλυση των ποιοτικών δεδομένων που συλλέχθηκαν έγινε με την μέθοδο της θεματικής ανάλυσης και κατέδειξε τις διαφοροποιήσεις στις απόψεις μεταξύ των μελών με και χωρίς αναπηρία αναφορικά με τη λειτουργία, τα οφέλη και τα εμπόδια που αντιμετωπίζουν οι ΚοινΣΕπ Ένταξης. Παρά τις διαφορετικές προσεγγίσεις, διαπιστώθηκε σύγκλιση απόψεων στο γεγονός ότι οι ΚοινΣΕπ Ένταξης αποτελούν σπουδαίο εργαλείο για την προώθηση της κοινωνικής ένταξης και την καταπολέμηση του κοινωνικού και εργασιακού αποκλεισμού.
Λέξεις- Κλειδιά: Κοινωνική και Αλληλέγγυα Οικονομία, Κοινωνικές και Συνεταιριστικές Επιχειρήσεις Ένταξης, Εργασιακή Ένταξη των ατόμων με Αναπηρία, Κοινωνικός Αποκλεισμός,
Πρόλογος
Η παρούσα Διπλωματική Έρευνα εκπονήθηκε στα πλαίσια του Μεταπτυχιακού Προγράμματος με τίτλο «Επιστήμες της Αγωγής: Ειδική Αγωγή, Εκπαίδευση και Αποκατάσταση» του Τμήματος Εκπαιδευτικής και Κοινωνικής Πολιτικής του Πανεπιστημίου Μακεδονίας. Εφαλτήριο για την εκπόνηση της διπλωματικής αυτής με τίτλο «Η εργασιακή ένταξη και αποκατάσταση των ατόμων με αναπηρία στο πλαίσιο λειτουργίας των ΚοινΣΕπ Ένταξης: μια διερευνητική μελέτη» αποτέλεσε όχι μόνο το προσωπικό μου ενδιαφέρον για την εργασιακή πραγματικότητα των ατόμων με αναπηρία αλλά και το ερευνητικό κενό που εντοπίζεται στην ελληνική βιβλιογραφία.
Πιο συγκεκριμένα, μελετώντας την ελληνική αρθρογραφία και έρευνα εντοπίστηκε ένα «κενό» σχετικά με τις Κοινωνικές και Συνεταιριστικές Επιχειρήσεις Ένταξης. Παρατηρήθηκε πως είναι πολύ περιορισμένες σε αριθμό εκείνες οι έρευνες οι οποίες ασχολούνται με το έργο των ΚοινΣΕπ Ένταξης. Προβάλλεται ως επιτακτική ανάγκη, λοιπόν, ν’ αναδειχθεί το έργο αυτών, διότι αποτελούν μια πτυχή της σύγχρονης εργασιακής πραγματικότητας και δίνουν την ευκαιρία σε άτομα με αναπηρία να ενταχθούν σε εργασιακό περιβάλλον και να αποκτήσουν εργασιακή εμπειρία.
Στο σημείο αυτό, θα ήθελα να ευχαριστήσω εγκάρδια τις δύο επόπτριες τις διπλωματικής μου εργασίας. Συγκεκριμένα, την κ. Καρτασίδου Λευκοθέα για την καθοδήγηση και την στήριξη που μου παρείχε κατά τη διάρκεια της εκπόνησης αυτής και την κ. Παπακωνσταντίνου Δόξα για τις συμβουλές και την έμπνευση που μου έδωσε να ασχοληθώ με θέματα εργασιακής φύσεως που αφορούν τα άτομα με αναπηρία. Παράλληλα, θα ήθελα να ευχαριστήσω θερμά τα μέλη της ομάδας ΚοινΣΕπ «Οrama by kentrο amea Sοtir» για τη συμμετοχή τους στην έρευνα μου. Τέλος, ένα μεγάλο ευχαριστώ στην οικογένεια μου, στους φίλους και τον Γιώργο που στάθηκαν στο πλευρό μου καθ’ όλη τη διάρκεια του μεταπτυχιακού αυτού.