Η Ειδική Αγωγή στη Διαπολιτισμική Εκπαίδευση: Προκλήσεις και Δυνατότητες – Μεταπτυχιακή Διπλωματική Εργασία της Χασεκίδου Σοφίας – Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Διατμηματικό Π.Μ.Σ.«Διαχείριση της Μαζικής Μετανάστευσης και Πληθυσμών σε Κίνηση» – Μέρος 11ο
1.4.3 Σχολικές Μονάδες Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης
Σύμφωνα με την Ντεροπούλου-Ντέρου (2012), τα ειδικά σχολεία ιδρύθηκαν με τον Νόμο 1143/1981, ενώ ο Νόμος 1566/1985 καθόρισε την οργανωτική τους δομή. Στη συνέχεια, ο Νόμος 2817/2000 επέτρεψε στους μαθητές/τριες με αναπηρία ή με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες να φοιτούν στα γενικά σχολεία, εκτός εάν το Κέντρο Διεπιστημονικής Αξιολόγησης, Συμβουλευτικής και Υποστήριξης26 προτείνει διαφορετική λύση λόγω της φύσης ή της σοβαρότητας της αναπηρίας τους. Στην Ελλάδα, τη σημερινή εποχή της συνεκπαίδευσης, των έντονων αναζητήσεων και προβληματισμών διεθνώς, όχι µόνο για τη θέση των ατόμων με αναπηρία στην κοινωνία αλλά και για τον επαναπροσδιορισµό του ίδιου του ρόλου και του περιεχομένου της Ειδικής Αγωγής, επικρατούν συνθήκες που θυµίζουν παλαιότερες εποχές. Τα ειδικά σχολεία λειτουργούν µε τον ίδιο περίπου τρόπο όπως παλιά, καθώς ιδρύονται ειδικές τάξεις, και ειδικά προπτυχιακά τµήµατα εκπαίδευσης δασκάλων, ενώ λείπει ο διάλογος για το θέµα της συνεκπαίδευσης. Στην πράξη, η ίδρυση ειδικών μονάδων γρήγορα διεύρυνε το χάσμα μεταξύ «ειδικού» «κανονικού», ωθώντας στην ουσία τα παιδιά με αναπηρίες ή Ειδικές Εκπαιδευτικές Ανάγκες στη στέρηση εμπειριών κοινωνικής και γνωστικής ενθάρρυνσης (Αγγελίδης, 2011; Στασινός,2016).
Μέχρι σήμερα, η νομοθεσία δεν έχει υποστεί σημαντικές αλλαγές, με αποτέλεσμα τα ειδικά σχολεία να συνεχίζουν να λειτουργούν ως διαχωριστικές εκπαιδευτικές δομές για τα παιδιά που θεωρείται ότι δεν προσαρμόζονται στα γενικά σχολεία (Nteropoulou-Nterou & Slee, 2019). Επιπλέον, δεν έχει πραγματοποιηθεί αξιολόγηση της λειτουργίας ή της αποτελεσματικότητας των ειδικών σχολείων (Ευσταθίου, 2017). Η έκθεση των Παπαδάτου και συνεργατών (Ευσταθίου, 2017) έδειξε ότι ένα μικρό δείγμα μαθητών/τριών σε ειδικά σχολεία παρουσίασε χαμηλότερες επιδόσεις από αυτές που αναμενόταν σε κοινωνικό, γνωστικό και μαθησιακό επίπεδο. Αυτά τα ευρήματα, παρόλο που επισημαίνονται με επιφυλακτικότητα και έχουν περιορισμένη γενικευσιμότητα, ενισχύουν την άποψη ότι η υποστήριξη πιο ποιοτικής εκπαίδευσης στα ειδικά σχολεία παραμένει μια αβάσιμη εκτίμηση που προάγει τη διατήρηση διαχωριστικών εκπαιδευτικών δομών (Waddington & Reed, 2017), υποστηρίζοντας ότι ο διαχωρισμός έχει κοινωνικό κόστος (Slee, 2020).
Συνοψίζοντας, το σύστημα της εκπαίδευσης των μαθητών/τριών με αναπηρία ή/και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες στην Ελλάδα έχει σημειώσει πρόοδο τα τελευταία χρόνια, με την προώθηση μέσω του θεσμού της Παράλληλης Στήριξης-Συνεκπαίδευσης, καθώς και την στελέχωση Τμημάτων Ένταξης, που στοχεύει στην ένταξη μαθητών/τριών με αναπηρία στις σχολικές μονάδες. Παρά τα σημαντική αυτή πρόοδο, εξακολουθούν να λειτουργούν Σχολικές Μονάδες Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης, διαχωρίζοντας μαθητές/τριες με αναπηρία ή/και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες από το γενικό πληθυσμό, περιορίζοντας έτσι τις δυνατότητές τους για κοινωνικοποίηση και συμμετοχή σε κοινές εκπαιδευτικές δραστηριότητες. Αυτή η κατάσταση εγείρει ζητήματα για την πλήρη ένταξη τους στην εκπαιδευτική διαδικασία και τονίζει την ανάγκη για συνεχή βελτίωση των υποδομών και των προγραμμάτων που υποστηρίζουν την ισότιμη συμμετοχή όλων των μαθητών/τριών.
Έχοντας εξετάσει το ζήτημα της εκπαίδευσης των μαθητών/τριών με αναπηρία ή/και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες στην Ελλάδα, είναι σημαντικό να στραφούμε σε μια άλλη εξίσου κρίσιμη πτυχή της εκπαίδευσης — αυτής των μαθητών/τριών με προσφυγικό/μεταναστευτικό υπόβαθρο. Η αυξανόμενη πολυμορφία στις μαθητικές κοινότητες απαιτεί μια διαπολιτισμική προσέγγιση που θα διευκολύνει την ένταξη και την προσαρμογή των μαθητών/τριών από διαφορετικά πολιτισμικά και γλωσσικά περιβάλλοντα. Στο επόμενο κεφάλαιο, θα εστιάσουμε στη διαπολιτισμική εκπαίδευση, αναλύοντας τις στρατηγικές και τις προσεγγίσεις που μπορούν να εφαρμοστούν, προκειμένου να ανταποκριθούν στις ανάγκες όλων των μαθητών/τριών και να προωθήσουν μια συμπεριληπτική εκπαιδευτική εμπειρία.
26 Κέντρα Διεπιστημονικής Αξιολόγησης, Συμβουλευτικής και Υποστήριξης. Σκοπός των ΚΕ.Δ.Α.Σ.Υ. είναι η υποστήριξη των μαθητών/τριών, των σχολικών μονάδων και των Ε.Κ. της περιοχής αρμοδιότητάς τους για τη διασφάλιση της ισότιμης πρόσβασης όλων ανεξαιρέτως των μαθητών/τριών στην εκπαίδευση και την προάσπιση της αρμονικής ψυχοκοινωνικής τους ανάπτυξης και προόδου. Για τα ζητήματα, για τα οποία επιφυλάσσεται αποκλειστική αρμοδιότητα στα ΚΕ.Δ.Α.Σ.Υ., δεν έχουν αρμοδιότητα άλλες δημόσιες υπηρεσίες ή φορείς. Ο σκοπός και οι αρμοδιότητες που ασκούν τα ΚΕ.Δ.Α.Σ.Υ. περιγράφονται στο άρθρο 11 του νόμου 4823 (ΦΕΚ 136 Α 3-8-2021)