Η Ειδική Αγωγή στη Διαπολιτισμική Εκπαίδευση: Προκλήσεις και Δυνατότητες – Μεταπτυχιακή Διπλωματική Εργασία της Χασεκίδου Σοφίας – Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Διατμηματικό Π.Μ.Σ.«Διαχείριση της Μαζικής Μετανάστευσης και Πληθυσμών σε Κίνηση» – Μέρος 13ο

Ιούν 2, 2025 | Άλλες προσεγγίσεις της τυφλότητας και της αναπηρίας, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Η Ειδική Αγωγή στη Διαπολιτισμική Εκπαίδευση: Προκλήσεις και Δυνατότητες – Μεταπτυχιακή Διπλωματική Εργασία της Χασεκίδου Σοφίας – Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Διατμηματικό Π.Μ.Σ.«Διαχείριση της Μαζικής Μετανάστευσης και Πληθυσμών σε Κίνηση» – Μέρος 13ο

 

2.2         Συμπεριληπτική και Διαπολιτισμική εκπαίδευση: δύο αλληλένδετες έννοιες

 

Έχοντας μελετήσει τη φιλοσοφία της συμπερίληψης στην εκπαίδευση (κεφάλαιο 1.2), αλλά και της διαπολιτισμικής εκπαίδευσης (κεφάλαιο 2.1), σε αυτό το τμήμα του κεφαλαίου θα εμβαθύνουμε στην σύνδεση που αναπτύσσεται μεταξύ των δύο εννοιών. Πρόκειται για δύο έννοιες, που φαίνεται να φέρουν πολλαπλές σημασίες στη βιβλιογραφία, μερικές από τις οποίες είναι αλληλένδετες (Gerosimou, 2013). Στην πραγματικότητα, θα μπορούσαμε να πούμε ότι η συμπεριληπτική και η διαπολιτισμική εκπαίδευση αποτελούν τις δύο πλευρές του ίδιου νομίσματος, καθώς οι βασικές αρχές και αξίες που τις διέπουν είναι κοινές. Προσπαθούν να δώσουν λύσεις, μέσα από διάφορες παρεμβάσεις και πρακτικές σε μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για τα σύγχρονα εκπαιδευτικά συστήματα, αναφορικά με την εξασφάλιση ίσων εκπαιδευτικών ευκαιριών για όλους τους μαθητές/τριες.

Ο Mamas (2014) επιχειρεί μια συγκριτική ανάλυση δύο εκπαιδευτικών μοντέλων, εντοπίζοντας τέσσερις τομείς αλληλεπίδρασης μεταξύ τους. Ο πρώτος τομέας αναφέρεται στον καθολικό χαρακτήρα που διαπνέει τις φιλοσοφίες και των δύο μοντέλων καθώς, τόσο η συμπεριληπτική, όσο και η διαπολιτισμική εκπαίδευση, δεν περιορίζονται αποκλειστικά στο σχολικό περιβάλλον, αλλά επιδιώκουν να επεκταθούν και στο ευρύτερο κοινωνικό πλαίσιο, έχοντας έναν ευρύ και πολυδιάστατο χαρακτήρα. Έτσι, όταν μιλάμε για αυτές τις δύο φιλοσοφίες ή μοντέλα οργάνωσης του εκπαιδευτικού συστήματος, εξετάζουμε τις δράσεις που συντελούνται τόσο μέσα όσο και έξω από το σχολείο. Ο δεύτερος τομέας αφορά την εννοιολόγηση των μοντέλων αυτών, τα οποία δεν είναι πάντα σαφώς καθορισμένα, καθώς επηρεάζονται από τις ευρύτερες εκπαιδευτικές φιλοσοφίες, το κοινωνικό και σχολικό περιβάλλον, περιλαμβάνοντας τη σχολική κουλτούρα και τις πρακτικές. Η τρίτη περιοχή διασύνδεσης μεταξύ των δύο εκπαιδευτικών μοντέλων, σύμφωνα με τον Mamas, σχετίζεται με τη κοινή φιλοσοφική τους βάση, αφού και τα δύο μοντέλα αντλούν από κοινές αξίες, όπως η ισότητα, η αποδοχή, ο σεβασμός και η δημοκρατία. Τέλος, ο τέταρτος τομέας αναφέρεται στους κοινούς στόχους τους, οι οποίοι στοχεύουν σε μαθητές/τριες που μπορεί να στιγματιστούν ή να περιθωριοποιηθούν, και οι οποίοι κινδυνεύουν από χαμηλές επιδόσεις και σχολική διαρροή στο εκπαιδευτικό περιβάλλον. Ουσιαστικά, επιδιώκουν να προσφέρουν μια ολοκληρωμένη εκπαίδευση σε παιδιά που διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο περιθωριοποίησης, στιγματισμού ή μη ακαδημαϊκής ανάπτυξης. Είναι σημαντικό, οι λόγοι σχολικής αποτυχίας να μην αποδίδονται αποκλειστικά στους ίδιους τους μαθητές/τριες, αλλά πρωτίστως στο εκπαιδευτικό σύστημα και στις συντρέχουσες συνθήκες. Το εκπαιδευτικό σύστημα παίζει καθοριστικό ρόλο στην επιτυχία ή μη των μαθητών/τριών. Σύμφωνα με τη μελέτη του PISA (Programme for International Student Assessment), οι διαφορές στην ποιότητα της εκπαίδευσης μεταξύ χωρών και περιοχών μπορούν να έχουν σημαντική επίδραση στις επιδόσεις των μαθητών/τριών (OECD, 2018). Ακόμη, η ύπαρξη υποστηρικτικών σχέσεων με τους δασκάλους και τους συνομηλίκους μπορεί να συμβάλλει στην ακαδημαϊκή επιτυχία και στην αυτοεκτίμηση των μαθητών/τριών (Wentzel, 1998). Αν οι μαθητές/τριες αισθάνονται απομονωμένοι ή υποτιμημένοι στο σχολικό περιβάλλον, είναι πιο πιθανό να βιώσουν αποτυχία. Συνεπώς, ένα εκπαιδευτικό σύστημα που δεν προσαρμόζεται στις ανάγκες των μαθητών/τριών, που δεν παρέχει επαρκή υποστήριξη ή δεν φροντίζει για την ποιότητα των σχέσεων μεταξύ των μαθητών/τριών, μπορεί να οδηγήσει σε χαμηλότερες επιδόσεις των μαθητών/τριών, ή ακόμη χειρότερα, σε σχολική αποτυχία.

Μόνο με την αναγνώριση των προαναφερόμενων μηχανισμών στην εκπαίδευση μπορούμε να διασφαλίσουμε τη δυνατότητα τροποποίησης και καταπολέμησης πρακτικών που εισάγουν διακρίσεις (Banks, 2010; Γκόρσκι, 2009, 2013). Αυτό που υποστηρίζουμε είναι ότι η βάση, τόσο της συμπεριληπτικής, όσο και της διαπολιτισμικής εκπαίδευσης, στοχεύει στην ακριβή αποκάλυψη και επισήμανση των ανισοτήτων, έτσι ώστε οι εκπαιδευτικές πρακτικές και παρεμβάσεις που προτείνουν να βοηθήσουν στην καταπολέμηση των προκαταλήψεων και των στερεοτύπων που σχετίζονται με κάθε είδους διαφορετικότητα.

Στο πλαίσιο της ανάλυσης της συμπεριληπτικής και διαπολιτισμικής εκπαίδευσης, γίνεται σαφές ότι η δημιουργία ενός εκπαιδευτικού περιβάλλοντος, που να αναγνωρίζει και να σέβεται την πολιτισμική ποικιλία, είναι καθοριστική για την υποστήριξη όλων των μαθητών/τριών, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που προέρχονται από προσφυγικά και μεταναστευτικά υπόβαθρα. Αυτές οι εκπαιδευτικές προσεγγίσεις δεν είναι μόνο ωφέλιμες για τους μαθητές/τριες, αλλά και απαραίτητες για την εφαρμογή της διεθνούς και ευρωπαϊκής νομοθεσίας που επιδιώκουν να εξασφαλίσουν ίσες ευκαιρίες εκπαίδευσης για όλα τα παιδιά. Στο επόμενο κεφάλαιο, θα εξετάσουμε το νομικό πλαίσιο που αφορά την εκπαίδευση παιδιών προσφύγων και μεταναστών, αναλύοντας την σημασία τους για την προώθηση της συμπερίληψης και της ισότητα στην εκπαιδευτική διαδικασία, τόσο σε διεθνές, όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

 

Μετάβαση στο περιεχόμενο