Τα εικαστικά ως εργαλείο διαφοροποιημένης εκπαίδευσης και θεραπείας-Μεταπτυχιακή διπλωματική εργασία του Σέργιου Παππά, Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής, Δ.Π.Μ.Σ. Επιστήμες της Αγωγής μέσω Καινοτόμων Τεχνολογιών και Βιοϊατρικών Προσεγγίσεων– Μέρος 18ο

Απρ 29, 2025 | Άλλες προσεγγίσεις της τυφλότητας και της αναπηρίας, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Τα εικαστικά ως εργαλείο διαφοροποιημένης εκπαίδευσης και θεραπείας-Μεταπτυχιακή διπλωματική εργασία του Σέργιου Παππά, Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής, Δ.Π.Μ.Σ. Επιστήμες της Αγωγής μέσω Καινοτόμων Τεχνολογιών και Βιοϊατρικών Προσεγγίσεων– Μέρος 18ο

 

Επίλογος

 

Στην κοινωνία μας επιβιώνουν ακόμα στάσεις που κυριαρχούσαν στο παρελθόν. Η αποτίμηση της τέχνης θεωρείται συνήθως πολυτέλεια και περιττή διακόσμηση που μπορούν να την απολαύσουν κυρίως οι κοσμικοί κύκλοι και ειδικά οι γυναίκες. Για παράδειγμα πολλές εφημερίδες αναφέρουν τα καλλιτεχνικά γεγονότα της κοινότητας στη στήλη των κοσμικών, της γυναίκας ή της διασκέδασης. Και η ζωή των καλλιτεχνών κρίνεται συνήθως με τα ίδια στερεότυπα η εμπνευσμένη μεγαλοφυΐα της οποίας το ταλέντο δεν χωράει στο νου του κοινού ανθρώπου ο βασανισμένος ήρωας που δημιουργεί τέχνη παρά τις προσωπικές ταλαιπωρίες. Οι καλλιτεχνικές μορφές χρησιμοποιήθηκαν συχνά για πολιτικοκοινωνικούς σκοπούς. Σήμερα η διαφήμιση, ο σχεδιασμός προϊόντων και τα οπτικά σύμβολα ως καλλιτεχνικά παράγωγα εξετάζονται εξίσου ως φορείς κοινωνικών αξιών και πεποιθήσεων. Τα σχολεία όντας κοινωνικά ιδρύματα, επηρεάζονται επίσης από τα κοινωνικά προβλήματα και τις εθνικές προτεραιότητες. Οι καθηγητές των καλλιτεχνικών μαθημάτων οφείλουν να αναζητούν πάντα τους τρόπους που θα βοηθούν τα παιδιά να καταλάβουν όχι μόνο τη χρήση αλλά και την κατάχρηση των οπτικών μορφών στη διαμόρφωση της συμπεριφοράς των ανθρώπων. Παρόλες τις αλλαγές δεν έχει μεταβληθεί η αντίληψη ότι η τέχνη είναι χειρωνακτική ικανότητα. Αυτή αντανακλάται στην κοινή παραδοχή ότι το παιδί που δεν τα καταφέρνει στα θεωρητικά μαθήματα θα τα καταφέρει καλύτερα στη χειροτεχνία. Επιπλέον, σε αυτή την αντίληψη κρύβεται η άποψη ότι η τέχνη δεν έχει μεγάλες διανοητικές απαιτήσεις, ότι μόνο η πρόοδος στα θεωρητικά μαθήματα οδήγησης στην επιτυχία και ότι οι μη θεωρητικές ασχολίες είναι δραστηριότητες δευτερευούσης σημασίας. Στην καλύτερη περίπτωση, αυτή η άποψη διαιωνίζει την ιδέα ότι υπάρχει μια ελίτ διανοουμένων και η κοινωνία πρέπει να την τιμά περισσότερο από άλλες τάξεις. Στη χειρότερη περίπτωση, αυτή η άποψη κάνει τους ανθρώπους να θεωρούν τους εαυτούς τους και τους άλλους ανώτερους ή κατώτερους με κριτήριο ένα πολύ στενό πρότυπο του ανθρώπινου δυναμικού.

Στο σύγχρονο εκπαιδευτικό σύστημα της Ελλάδας, η τέχνη συχνά απαξιώνεται, ως δευτερεύον ή περιττό γνωστικό αντικείμενο και μαθήματα όπως τα εικαστικά, η μουσική και το θέατρο έχουν περιορισμένο ρόλο στο ωρολόγιο πρόγραμμα, ιδιαίτερα στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Το εκπαιδευτικό σύστημα είναι προσανατολισμένο κυρίως σε δεξιότητες που θεωρούνται άμεσα αξιοποιήσιμες στην αγορά εργασίας, με έμφαση στις θετικές επιστήμες, την τεχνολογία και την οικονομία, εις βάρος των ανθρωπιστικών σπουδών και της καλλιτεχνικής παιδείας. Τα τελευταία χρόνια οι ώρες των καλλιτεχνικών μαθημάτων όλο και μειώνονται και στα δημόσια σχολεία συχνά υπάρχουν ελλείψεις σε εξειδικευμένο προσωπικό, ενώ οι υλικοτεχνικές υποδομές (μουσικά όργανα, εργαστήρια εικαστικών, θεατρικές σκηνές) είναι ανεπαρκείς ή ανύπαρκτες. Η εκπαιδευτική πολιτική ευθυγραμμίζεται όλο και περισσότερο με τις απαιτήσεις της

αγοράς εργασίας, προωθώντας έναν χρησιμοθηρικό τρόπο σκέψης. Στο πλαίσιο αυτό, η τέχνη δεν θεωρείται επαγγελματική προοπτική με «οικονομική αξία», οδηγώντας στην περιθωριοποίησή της. Οι καλλιτέχνες στην Ελλάδα συχνά αντιμετωπίζουν επισφάλεια και υποτίμηση του έργου τους, κάτι που αντανακλάται και στο εκπαιδευτικό σύστημα. Οι μαθητές που ενδιαφέρονται για την τέχνη αποθαρρύνονται από το να την ακολουθήσουν ως επάγγελμα, καθώς θεωρείται ασταθής ή οικονομικά μη βιώσιμη επιλογή. Αυτή η συστηματική απαξίωση της τέχνης στην εκπαίδευση έχει πολλαπλές επιπτώσεις, τόσο ατομικές όσο και κοινωνικές: Περιορίζει τη δημιουργικότητα και την κριτική σκέψη των μαθητών, στερεί από την κοινωνία τη δυνατότητα να διαμορφώσει πολίτες με πολιτισμική παιδεία και αισθητική καλλιέργεια ενώ ενισχύει μια τεχνοκρατική αντίληψη της γνώσης, όπου η εκπαίδευση εξυπηρετεί μόνο οικονομικούς σκοπούς.

Παρά τις παραπάνω τάσεις, υπάρχουν αντιστάσεις από καλλιτέχνες, εκπαιδευτικούς και κινήματα που διεκδικούν την επανένταξη της τέχνης στο κέντρο της εκπαίδευσης. Οι καλλιτεχνικές δράσεις στα σχολεία, τα καλλιτεχνικά σχολεία και οι ανεξάρτητες πολιτιστικές πρωτοβουλίες δείχνουν ότι η τέχνη μπορεί και πρέπει να έχει ουσιαστικό ρόλο, όχι μόνο ως μορφή επαγγελματικής κατάρτισης, αλλά ως απαραίτητο στοιχείο μιας ολοκληρωμένης παιδείας.

 

 

Μετάβαση στο περιεχόμενο