Τα εικαστικά ως εργαλείο διαφοροποιημένης εκπαίδευσης και θεραπείας-Μεταπτυχιακή διπλωματική εργασία του Σέργιου Παππά, Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής, Δ.Π.Μ.Σ. Επιστήμες της Αγωγής μέσω Καινοτόμων Τεχνολογιών και Βιοϊατρικών Προσεγγίσεων– Μέρος 13ο

Απρ 28, 2025 | Άλλες προσεγγίσεις της τυφλότητας και της αναπηρίας, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Τα εικαστικά ως εργαλείο διαφοροποιημένης εκπαίδευσης και θεραπείας-Μεταπτυχιακή διπλωματική εργασία του Σέργιου Παππά, Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής, Δ.Π.Μ.Σ. Επιστήμες της Αγωγής μέσω Καινοτόμων Τεχνολογιών και Βιοϊατρικών Προσεγγίσεων– Μέρος 13ο

 

3.5.        Τέχνη και διάγνωση

Τα προβολικά τεστ μέσω εικαστικών είναι ψυχοδιαγνωστικά εργαλεία βασισμένα στην ψυχαναλυτική θεωρία, που επιτρέπουν την έμμεση έκφραση του ψυχισμού του ατόμου και βοηθούν τα παιδιά να διατυπώσουν τις ασυνείδητες σκέψεις και τα συναισθήματά τους. Συνδράμουν στον εντοπισμό συναισθηματικών δυσκολιών, τραυματικών εμπειριών ή άγχους μέσα από μια δημιουργική διαδικασία και μπορούν να προσαρμοστούν έτσι ώστε να χρησιμοποιηθούν και σε παιδιά με αναπτυξιακές διαταραχές. Συχνά συνδυάζονται με παιγνιοθεραπεία ή δραματοθεραπεία.

Το τεστ «Draw-A-Person» (DAP) (Goodenough, 1926) αναπτύχθηκε αρχικά από την ως μέθοδος εκτίμησης της νοημοσύνης των παιδιών μέσω της ανάλυσης της σχεδιαστικής τους ικανότητας. Αργότερα, προσαρμόστηκε και χρησιμοποιήθηκε ως προβολικό τεστ για τη διερεύνηση συναισθηματικών και χαρακτηριστικών προσωπικότητας (Machover, 1949). Το παιδί ή ο ενήλικας καλείται να σχεδιάσει έναν άνθρωπο όσο καλύτερα μπορεί. Οι σχεδιαστικές λεπτομέρειες, η αναλογικότητα, η στάση του σώματος και η χρήση του χώρου αναλύονται είτε βάσει ποσοτικών κριτηρίων για την αξιολόγηση της νοημοσύνης είτε με προβολικά κριτήρια για την κατανόηση της προσωπικότητας. Το τεστ έχει χρησιμοποιηθεί σε κλινικές και εκπαιδευτικές αξιολογήσεις, αλλά έχει δεχθεί κριτική για τη χαμηλή εγκυρότητα και αξιοπιστία του ως μέσο προβολικής αξιολόγησης (Lilienfeld, Wood, & Garb, 2000). Παρ’ όλα αυτά, παραμένει δημοφιλές λόγω της απλότητάς του και της μη παρεμβατικής φύσης του.

Η «Δοκιμασία του Δέντρου» (Koch, 1952) βοηθάει στην κατανόηση της αυτοεικόνας του παιδιού, της σταθερότητας και των εσωτερικών του συγκρούσεων. Ο υποψήφιος καλείται να σχεδιάσει ένα δέντρο του οποίου θα αναλυθούν η μορφή, οι ρίζες, ο κορμός και τα κλαδιά.

Το προβολικό ιχνογραφικό ψυχομετρικό τεστ «Σπίτι-Δέντρο-Άνθρωπος» ( (Buck, 1948) δημιουργήθηκε κυρίως ως μέσο για την μέτρηση ορισμένων όψεων της προσωπικότητας. Αρχικά περιελάβανε και την μέτρηση της νοημοσύνης με ποσοτικούς δείκτες στο πρότυπο του τεστ της Goudenough, όμως πια αυτή η λειτουργία του δεν χρησιμοποιείται καθώς υπήρξαν πολλά μεθοδολογικά προβλήματα κατά το σχεδιασμό του. Οι κλινικοί εκτιμούν το τεστ όχι για την επιστημονική του αρτιότητα αλλά για τον πλούτο των πληροφοριών που μπορεί να τους παράσχει. Το παιδί ζωγραφίζει ένα σπίτι, ένα δέντρο και έναν άνθρωπο. Καθένα από αυτά συμβολίζει διαφορετικές πτυχές της προσωπικότητας: το σπίτι την οικογενειακή ζωή (αξιολογούνται η στέγη τα παράθυρα οι πόρτες η καμινάδα κλπ.), το δέντρο το ασυνείδητο κομμάτι του εαυτού (αξιολογούνται το φύλλωμα, οι ρίζες, ο κορμός, τα κλαδιά), ο άνθρωπος την αυτοαντίληψη και τη σχέση με τους άλλους (αξιολογούνται το μέγεθος της φιγούρας, η θέση της, τα χαρακτηριστικά του προσώπου κ.ά.).

 

«Η Δοκιμασία των Θεματικών Σχεδίων» (TAT-Thematic Apperception Test, Murray, 1935). Παρουσιάζονται στο παιδί εικόνες με ασαφή σκηνικά και ανθρώπινες φιγούρες. Το παιδί καλείται να δημιουργήσει μια ιστορία για κάθε εικόνα. Αναλύεται το περιεχόμενο των αφηγήσεων, οι συναισθηματικές αποχρώσεις και οι σχέσεις μεταξύ των χαρακτήρων (Definition of Thematic Apperception Test Archived at the Wayback Machine, 2014).

«Τεστ Ζωγραφικής της Οικογένειας» (Corman, 1961). Το παιδί ζωγραφίζει την οικογένειά του και αναλύεται η θέση και η αλληλεπίδραση των μελών, το μέγεθος των μορφών και οι λεπτομέρειες. Χρησιμοποιείται για τη διερεύνηση της οικογενειακής δυναμικής και των σχέσεων του παιδιού.

Το «Τεστ Rorschach» (Rorschach, 1927) είναι ένα προβολικό ψυχοδιαγνωστικό εργαλείο που αναπτύχθηκε από τον Ελβετό ψυχίατρο Rorschach Hermann. Χρησιμοποιεί δέκα ασπρόμαυρες και έγχρωμες συμμετρικές κηλίδες μελάνης, στις οποίες ο εξεταζόμενος καλείται να αποδώσει ερμηνείες. Οι απαντήσεις αναλύονται με βάση διάφορες παραμέτρους, όπως το περιεχόμενο, η μορφή και ο τρόπος αντίληψης της εικόνας, παρέχοντας πληροφορίες για τη σκέψη, τα συναισθήματα και τις ψυχοδυναμικές διεργασίες του ατόμου.

Για την αξιολόγηση της αντιληπτικής ικανότητας του παιδιού προσφέρεται και η θεωρία Gestalt. Η Ψυχολογία της «Μορφής» περιγράφει ως κεντρικό για την κατανόηση της αντίληψης ένα σχηματισμό ή αντικείμενο που διαφέρει από το άθροισμα των μερών του. O (Wertheimer, 1923) ο κύριος θεμελιωτής της Gestalt, αρχικά μελέτησε το φαινόμενο της κινητικής ψευδαίσθησης που βρίσκει εφαρμογή στον κινηματογράφο και το κινούμενο σχέδιο. Δίνονται κάποια σχέδια στο παιδί το οποίο οργανώνει και δίνει νόημα στην πληροφορία. Αξιολογείται το στοιχείο της ενεργητικής συμμετοχής του νου του στο αντιληπτικό φαινόμενο.

Μετάβαση στο περιεχόμενο