Τα εικαστικά ως εργαλείο διαφοροποιημένης εκπαίδευσης και θεραπείας-Μεταπτυχιακή διπλωματική εργασία του Σέργιου Παππά, Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής, Δ.Π.Μ.Σ. Επιστήμες της Αγωγής μέσω Καινοτόμων Τεχνολογιών και Βιοϊατρικών Προσεγγίσεων– Μέρος 4ο

Απρ 23, 2025 | Άλλες προσεγγίσεις της τυφλότητας και της αναπηρίας, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Τα εικαστικά ως εργαλείο διαφοροποιημένης εκπαίδευσης και θεραπείας-Μεταπτυχιακή διπλωματική εργασία του Σέργιου Παππά, Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής, Δ.Π.Μ.Σ. Επιστήμες της Αγωγής μέσω Καινοτόμων Τεχνολογιών και Βιοϊατρικών Προσεγγίσεων– Μέρος 4ο

1.3.         Ειδική Αγωγή και ένταξη

«Οι πολιτικές προθέσεις των κυβερνήσεων στοχεύουν στην ταξινόμηση και το διαχωρισμό του πληθυσμού σε κλειστές και συγκεκριμένες οντολογικές κατηγορίες έτσι ώστε να είναι ευδιάκριτος και μετρήσιμος» (Foucault M. , 1976).

Η εφαρμογή της ένταξης μοιραία προσέκρουσε στον «εκπαιδευτικό αρτιμελισμό», μια ιδέα απότοκη του καπιταλισμού, με στόχο την ανταγωνιστικότητα διαμέσου της σχολικής επιλεκτικότητας, των υψηλών ακαδημαϊκών επιδόσεων και της υπαγωγής της εκπαίδευσης στις ανάγκες της αγοράς (Σιδέρη, Ντέρου, & Μπαλαφούτη, 2012). Η νεοφιλελεύθερη ατζέντα βασίζεται στην ιδέα ότι η εκπαίδευση πρέπει να προετοιμάζει τους ανθρώπους για έναν ήδη δεδομένο κόσμο. Ο σκοπός της εκπαίδευσης δεν διαμορφώνεται με όρους κριτικής, υποβολής ερωτημάτων, φαντασίας εναλλακτικών λύσεων για τις σημερινές πολιτικές διευθετήσεις, αλλά για τη βελτιστοποίηση ενός συστήματος που θεωρείται ως ο απόλυτος ορίζοντας για την ανθρώπινη κοινωνικότητα (Fukuyama, 1992). Στόχος είναι να εκπαιδευτούν οι άνθρωποι ώστε να γίνουν πιο ανταγωνιστικοί, επιχειρηματίες και ατομικιστές (Brown, 2015). Στο παρασκήνιο κρύβεται η ιδέα ότι η εκπαίδευση πρέπει να έχει ως κύριο σκοπό την αύξηση της οικονομικής ανταγωνιστικότητας (Shalberg, 2006). Σημαντικό μέρος των επικρίσεων που ασκούνται στη νεοφιλελεύθερη ατζέντα στην εκπαίδευση της παγκόσμιας ιθαγένειας προέρχεται από μια μετα-αποικιοκρατική προοπτική (Andreotti, Soft versus critical global citizenship education, 2006), (Parmenter, 2011). Η ιδέα της βοήθειας και της ευθύνης για τον άλλον μετατρέπει τον άλλον σε «αντικείμενο καλοσύνης» (Jefferess, 2008, p. 28). Επιπλέον, η εκπαίδευση της παγκόσμιας ιθαγένειας παρέχεται από μια «λευκή, φιλελεύθερη ελίτ» (Standish, 2014, p. 182).

Στην εκπαίδευση και κρατώντας από την παράδοση της ατομικής προσέγγισης, οι μαθητές της γενικής αγωγής θεωρούνται «φυσιολογικοί» και οι μαθητές με ειδικές ανάγκες τοποθετούνται απέναντι στην ευθύνη της αλλαγής τους, χωρίς να θέτονται οι αντίστοιχες απαιτήσεις στα γενικά σχολεία ώστε αυτά να προσαρμόζονται σε ένα πιο ποικιλόμορφο μαθητικό πληθυσμό. Η άρρητη υπόθεση ότι κυρίαρχο σημαίνει «φυσιολογικό» επισκιάζει τις πρακτικές αποκλεισμού των γενικών σχολείων. «Σκοπός της επιστροφής του ατόμου στο φυσιολογικό είναι η κεντρική θεμελιώδης λίθος πάνω στην οποία χτίζεται ολόκληρος ο μηχανισμός αποκατάστασης[…]. Σκοπός στην προκειμένη περίπτωση γίνεται η υποστήριξη του ατόμου ώστε να καταστεί όσο το δυνατόν πιο «φυσιολογικό» (Oliver, Understanding disability: From theory to practice, 1996, p. 54).

Στην Ελλάδα και σύμφωνα με τον πρώτο νόμο περί ειδικής αγωγής (ΦΕΚ 11 43/1981, άρθρο 2, παράγραφος 1: «Για τον παρόντα νόμο, αποκλίνοντα εκ του φυσιολογικού άτομα θεωρούνται πρόσωπα τα οποία λόγω οργανικών ψυχικών ή κοινωνικών αιτιών, παρουσιάζουν καθυστερήσεις, αναπηρίες ή διαταραχές εις την εν γένει ψυχοσωματική δομήν ή εις τας επιμέρους λειτουργίας και εις βαθμόν μην επιτρέποντα, δυσχεραίνοντας ή παρακωλύοντας σοβαρώς την υπ’ αυτών παρακολούθηση της παρεχόμενης εις τα κανονικά άτομα γενικής ή επαγγελματικής εκπαιδεύσεως, ως και την επαγγελματική αποκατάσταση και την αυτοδύναμος κοινωνική των ένταξη»), αυτή θεσμοθετείται ως μια εφαρμοσμένη πρακτική με αποστολή να εντάξει ανάλογα με τις δυνατότητές τους τα αποκλίνοντα εκ του φυσιολογικού άτομα στην κοινωνική ζωή και στην επαγγελματική δραστηριότητα. Κατά τον Φουκώ, η ειδική αγωγή που είναι υπόλογη στην ιατρική επιστήμη, καλείται να δεχθεί δυο αξιώσεις, μια του ορισμού της απόκλισης εκ του φυσιολογικού, και  δεύτερη  αυτή  της  αναγκαιότητας  για  επαγγελματική  και  κοινωνική  ένταξη  των «αποκλινόντων» σε προκαθορισμένες μονάδες ειδικής αγωγής και πρόνοιας. Με βάση αυτά η ειδική αγωγή εμφανίζεται ως κατασκευή ενός αυστηρά οριοθετημένου χώρου στον οποίο οι δράσεις της και οι αποδέκτες των, καθορίζονται από την ιατρική επιστήμη. Κατά συνέπεια αναπτύσσεται ένας εκπαιδευτικός λόγος ιατρικά κατευθυνόμενος και μια εκπαιδευτικά κατευθυνόμενη ιατρική θεραπευτική πρακτική (Foucault M. , 1977). Η προσηλωμένη-στην-κλινική- διαγνωστική-εικόνα αντιμετώπιση της «απόκλισης» ως μια σταθερή και αμετάβλητη κατάσταση, εργαλειοποιεί την παρεχόμενη ειδική αγωγή στη βάση ενός προληπτικού μέτρου διαφύλαξης της τάξης απέναντι στον κίνδυνο διατάραξης της. Η θεσμοθέτηση εκπαιδευτικών διαγνωστικών φορέων (ΚΔΑΥ, ΚΕΔΔΥ, ΚΕΔΑΣΥ) καταδεικνύεται ως πράξη θεραπευτικής αντιμετώπισης της γενικής εκπαίδευσης παρά ως πράξη αποϊατρικοποίησης και χειραφέτησης της ειδικής αγωγής. Στην τελευταία τριακονταετία η ειδική αγωγή μοιάζει περισσότερο να υπονομεύει τον ενταξιακό αγώνα με το να επιμένει στην ιατρική αυθεντία οριοθετώντας και κατηγοριοποιώντας την αναπηρία (Σιδέρη, Ντέρου, & Μπαλαφούτη, 2012). Η άμεσα συνδεδεμένη με την κλινική αντίληψη περί αναπηρίας κατηγοριοποίηση του πληθυσμού, εξατομικεύει τις πρακτικές ελλειμματικής αντιμετώπισης των αναπήρων, διαιωνίζει τις κοινωνικές διακρίσεις και ανακόπτει τη δυναμική μιας πολιτικής συλλογικής οργάνωσης και εκπροσώπησης των ατόμων με αναπηρία (Siebers, 2008). Συνεπώς οι συνεχείς διακρίσεις του μαθητικού πληθυσμού δεν είναι πράξη αποδοχής της διαφορετικότητας, αλλά πρακτική απαλλαγής μιας δομής από διαφορετικές ομάδες πληθυσμού οι οποίες απειλούν την ομαλή της λειτουργία (Σιδέρη, Ντέρου, & Μπαλαφούτη, 2012, p. 144).

Δεδομένου ότι τα ζητήματα που προέρχονται από τη διαφορετικότητα δεν προκύπτουν απλώς και μόνον σε σχέση με τους αναπήρους μαθητές ή και τους μαθητές με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες, θα πρέπει πλέον να αρχίσουμε να βλέπουμε την ένταξη ως μια διαδικασία επίλυσης προβλημάτων που εκτείνονται πολύ πέρα από τα όρια της παραδοσιακής ειδικής αγωγής και ενδημούν στη γενική εκπαίδευση στο σύνολο της. Για αυτό το λόγο η ένταξη δεν πρέπει να αποτελεί αυτοσκοπό, αλλά το μέσο για μια δυναμική και συνεχώς μεταβαλλόμενη διαδικασία βελτίωσης του τρόπου λειτουργίας του γενικού σχολείου.

Μετάβαση στο περιεχόμενο