Σχολή Επιστημών Υγείας και Πρόνοιας Τμήμα Βιοϊατρικών Επιστημών
Σχολή Διοικητικών, Οικονομικών και Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Αγωγής και Φροντίδας στην Πρώιμη Παιδική Ηλικία
Διατμηματικό Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών
Επιστήμες της Αγωγής μέσω Καινοτόμων Τεχνολογιών και Βιοϊατρικών Προσεγγίσεων
ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ
Τα εικαστικά ως εργαλείο διαφοροποιημένης εκπαίδευσης και θεραπείας
POST GRADUATE THESIS
Visual Arts as a Tool for Differentiated Education
ΟΝΟΜΑ ΦΟΙΤΗΤΗ(ΤΩΝ)/NAME OF STUDENTS
Σέργιος Παππάς
Sergios Pappas
ΟΝΟΜΑ ΕΙΣΗΓΗΤΗ/NAME OF THE SUPERVISOR
Αικατερίνη Σακελλαρίου
Aikaterini Sakellariou
ΑΙΓΑΛΕΩ/AIGALEO 2025
Επιτροπή εξέτασης
Ημερομηνία εξέτασης: 11/04/2025
Ονόματα εξεταστών
Υπογραφή
1ος Εξεταστής Σακελλαρίου Αικατερίνη
2ος Εξεταστής
Δέσποινα Καλεσοπούλου
Δήλωση συγγραφέα μεταπτυχιακής εργασίας
Ο κάτωθι υπογεγραμμένος Σέργιος Παππάς του Χρήστου με αριθμό μητρώου 23107 φοιτητής του Διατμηματικού Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών Παιδαγωγική μέσω Καινοτόμων Τεχνολογιών και Βιοϊατρικών Προσεγγίσεων των Τμημάτων Βιοϊατρικών Επιστημών/ Τμήμα Αγωγής και Φροντίδας στην Πρώιμη Παιδική Ηλικία/Παιδαγωγική τμήμα των Σχολών Επιστημών Υγείας και Πρόνοιας/Σχολή Διοικητικών, Οικονομικών και Κοινωνικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής, δηλώνω ότι:
«Είμαι συγγραφέας αυτής της μεταπτυχιακής εργασίας και ότι κάθε βοήθεια την οποία είχα για την προετοιμασία της, είναι πλήρως αναγνωρισμένη και αναφέρεται στην εργασία. Επίσης, οι όποιες πηγές από τις οποίες έκανα χρήση δεδομένων, ιδεών ή λέξεων, είτε ακριβώς είτε παραφρασμένες, αναφέρονται στο σύνολό τους, με πλήρη αναφορά στους συγγραφείς, τον εκδοτικό οίκο ή το περιοδικό, συμπεριλαμβανομένων και των πηγών που ενδεχομένως χρησιμοποιήθηκαν από το διαδίκτυο. Επίσης, βεβαιώνω ότι αυτή η εργασία έχει συγγραφεί από μένα αποκλειστικά και αποτελεί προϊόν πνευματικής ιδιοκτησίας τόσο δικής μου, όσο και του Ιδρύματος. Παράβαση της ανωτέρω ακαδημαϊκής μου ευθύνης αποτελεί ουσιώδη λόγο για την ανάκληση του πτυχίου μου».
Ο Δηλών
Ευχαριστίες
Ευχαριστώ τους γονείς, δασκάλους και καθηγητές μου.
Αφιερώσεις
Αφιερωμένο στη μητέρα μου που πάντα πίστευε σε εμένα.
Περίληψη
Η μετάβαση από το ιατρικό στο κοινωνικό μοντέλο αναπηρίας, ανέδειξε τη σημασία της συμπερίληψης στην εκπαίδευση. Η ιστορική πορεία της ένταξης των ατόμων με αναπηρία στο σχολικό πλαίσιο και οι νομοθετικές ρυθμίσεις που ενίσχυσαν τη στροφή προς την ενταξιακή εκπαίδευση, τόνισαν την ανάγκη για αποδοχή της διαφορετικότητας και παροχή ίσων ευκαιριών σε όλα τα παιδιά, με στόχο την ουσιαστική συμμετοχή τους στη σχολική ζωή. Η συμπεριληπτική εκπαίδευση αναδεικνύεται ως βασική προϋπόθεση για μια δίκαιη κοινωνία, ενώ ο ρόλος του εκπαιδευτικού στον σχεδιασμό κατάλληλων και διαφοροποιημένων παρεμβάσεων που ανταποκρίνονται στις ανάγκες όλων των μαθητών είναι καίριος. Οι εικαστικές τέχνες ως εναλλακτικός τρόπος έκφρασης και επικοινωνίας, μπορούν να αξιοποιηθούν ως θεραπευτικό εργαλείο και να ενισχύσουν τη διαφοροποιημένη διδασκαλία. Μέσα από βιβλιογραφική ανασκόπηση και παραδείγματα καλών πρακτικών, αναδεικνύεται η σημασία των εικαστικών στην ενίσχυση της αυτοέκφρασης, της συναισθηματικής έκφρασης και της κοινωνικής ένταξης μαθητών με ή χωρίς ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες. H μετάβαση σε ένα ενταξιακό μοντέλο εκπαίδευσης, με χρήση των τεχνών ως παιδαγωγικό μέσο που προάγει τη δημιουργικότητα και ενισχύει την ολόπλευρη ανάπτυξη των μαθητών, είναι μια αναγκαιότητα για την ισότιμη και ποιοτική συμμετοχή όλων στη διαδικασία της μάθησης.
Λέξεις κλειδιά: παγκόσμια πολιτότητα, διαφοροποιημένη διδασκαλία, ενταξιακή εκπαίδευση, κοσμοπολιτισμός, κριτική δημοκρατία, αναπηρικό κίνημα, συμπερίληψη, καθολικός σχεδιασμός, θεραπεία, ειδική αγωγή,
Abstract
The transition from the medical to the social model of disability has highlighted the importance of inclusion in education. The historical course of the integration of people with disabilities into the school context and the legislative regulations that strengthened the shift towards inclusive education have emphasized the need to accept diversity and provide equal opportunities to all children, with the aim of their meaningful participation in school life. Inclusive education emerges as a basic prerequisite for a just society, while the role of the teacher in designing appropriate and differentiated interventions that meet the needs of all students is crucial. Visual arts, as an alternative way of expression and communication, can be used as a therapeutic tool and enhance differentiated teaching. Through a literature review and examples of good practices, the importance of the visual arts in enhancing self-expression, emotional expression and social inclusion of students with or without special educational needs is highlighted. The transition to an inclusive education model, using the arts as a pedagogical tool that promotes creativity and enhances the all-round development of students, is a necessity for the equal and qualitative participation of all in the learning process.
Key words: Global citizenship, differentiated instruction, inclusive education, cosmopolitanism, critical democracy, disability rights movement, inclusion, universal design, therapy, special education.
Περιεχόμενα
Πρόλογος 1
Εισαγωγή 2
Κεφάλαιο 1 4
«Ειδική αγωγή και συμπερίληψη» 4
1.1. Το ευρύτερο πλαίσιο 4
1.2. Το αναπηρικό κίνημα και η συμπερίληψη 6
1.4. Σχολείο για όλους 11
Κεφάλαιο 2 13
«Τέχνη και ψυχανάλυση» 13
2.1. Το ψυχικό όργανο 13
2.2. Στάδια ανάπτυξης και δημιουργικότητα 15
2.3. Μηχανισμοί άμυνας και όνειρο 17
Κεφάλαιο 3 19
«Τέχνη και ψυχοθεραπεία» 19
3.1. Προσωποκεντρική θεωρία 19
3.2. Το παράδειγμα της Art Brut 22
3.3. Η θεραπευτικές ιδιότητες της εικόνας 24
3.4. Το χρώμα 26
3.5. Τέχνη και διάγνωση 27
3.6. Η ζωγραφική ως θεραπευτικό παιχνίδι 29
Κεφάλαιο 4 31
4.1. Εικαστικά και θεραπεία 31
4.2. Μερικές προτάσεις 36
Συμπεράσματα 38
Επίλογος 41
Συντομογραφίες
Ελληνικές
ΕΣΑμεΑ: Εθνική Συνομοσπονδία Ατόμων με Αναπηρία
ΚΕΔΑΣΥ: Κέντρα Διεπιστημονικής Αξιολόγησης και Συμβουλευτικής Υποστήριξης ΚΔΑΥ: Κέντρα Διάγνωσης, Αξιολόγησης & Υποστήριξης
ΚΕΔΔΥ: Κέντρα Εκπαιδευτικής και Συμβουλευτικής Υποστήριξης ΔΑΦ: Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος
Ξενόγλωσσες
DPI: Disabled People’s International
UNESCO: United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization