Εκπαίδευση ατόμων με Τυφλοκώφωση στην Ελλάδα – ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της Ειρήνης-Χρυσοβαλάντους Καμπανού – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ, Δ.Π.Μ.Σ. Επιστήμες της Αγωγής μέσω Καινοτόμων Τεχνολογιών καΙ Βιοϊατρικών Προσεγγίσεων – Μέρος 8ο
Επικοινωνία τυφλόκωφων μέσω της Αφής
Απτική Νοηματική
Τα άτομα με πολλαπλές αναπηρίες και σοβαρά προβλήματα όρασης χρειάζονται εναλλακτικές μορφές επικοινωνίας. Έτσι, χρησιμοποιούν διαφορετικά επικοινωνιακά μέσα για να επικοινωνήσουν. Για το παιδί με πολλαπλές αναπηρίες και σοβαρά προβλήματα όρασης η αφή αποτελεί την πρωταρχική του αίσθηση. Η απτική νοηματική εκφέρεται στα χέρια του συνομιλητή (χέρια κάτω από τα χέρια). Το νόημα γίνεται απευθείας στα χέρια του παιδιού.
Δακτυλοσυλλαβισμός
Μια άλλη μέθοδος επικοινωνίας και εκπαίδευσης των τυφλόκωφων ατόμων είναι ο δακτυλοσυλλαβισμός. Στην Ελλάδα, η κα. Μίνα Δημητριάδου τοποθέτησε τα γράμματα στις φάλαγγες των δακτύλων αρχίζοντας από τον αντίχειρα. Τα γράμματα που περισσεύουν είναι «τσιμπιτά» στα σημεία των κουκίδων όπως ακριβώς φαίνονται στο σχήμα παρακάτω. Η ίδια ήταν τυφλή και το 1950 σπούδασε παίρνοντας υποτροφία στη Ρώμη, στη σχολή Ρομανιόλι, όπου ειδικεύτηκε στο Σουηδικό ∆ακτυλικό Αλφάβητο. Γυρνώντας στην Ελλάδα, αποτέλεσε την πρώτη δασκάλα του τμήματος εκπαίδευσης τυφλόκωφων το 1953 «ΟΙΚΟΣ ΤΥΦΛΩΝ», που σήμερα ονομάζεται ΚΕΑΤ, στην Καλλιθέα (Ορφανός, 2004).
Fingerbraille
Η μέθοδος fingerbraille αποτελεί μέθοδο που τα δάχτυλα αναπαριστούν τα πλήκτρα σε μια μηχανή γραφής Braille. Συγκεκριμένα, 6 δάκτυλα, ο δείκτης, ο μέσος και ο παράμεσος των δύο χεριών έχουν τον ρόλο των πλήκτρων μιας γραφομηχανής Perkins. Ένα άτομο γράφει στα δάκτυλα του άλλου ατόμου πατώντας μήνυμα στα δάκτυλα του συνομιλητή του και εκείνος με την σειρά του λαμβάνει το μήνυμα και του απαντάει αντιστοίχως (Matsuda, Sakuma, Jimbo, Kobayashi, Arafune, & Isomura, 2006).
Απτικό αλφάβητο
Το απτικό αλφάβητο βασίζεται στην αναπαράσταση του γράμματος της αλφαβήτου με τον δείκτη του ενός ατόμου στην παλάμη του άλλου. Συγκεκριμένα, τα παιδιά με τυφλοκώφωση συνομιλούν
«σχεδιάζοντας» πάνω στην παλάμη του συνομιλητή τους με τον δείκτη τα γράμματα των λέξεων που θέλουν να εκφράσουν, αναπτύσσοντας την δεκτική και εκφραστική επικοινωνία τους.
Μέθοδος Moon
H μέθοδος Moon μοιάζει με την μέθοδο Braille, όμως δεν έχει κουκίδες αλλά ανάγλυφους χαρακτήρες με καμπύλες, γωνίες, τελείες και σχήματα. Αποτελούν αναπαραστάσεις των λατινικών γραμμάτων με πιο απλό τρόπο. Για παράδειγμα, το Α εμφανίζεται χωρίς εγκάρσια γραμμή και το D χωρίς την κάθετη του. Παράλληλα, τα σύμβολα είναι μεγαλύτερα από αυτά της braille και πιο απλά. Έτσι, τα άτομα τα διαβάζουν εύκολα.
Αλφάβητο Lorn
To αλφάβητο Lorn αξιοποιεί την παλάμη του αριστερού χεριού. Το ένα άτομο με τον δείκτη του κινείται πάνω στην παλάμη του συνομιλητή του. Κάθε γράμμα είναι μια κίνηση και οι λέξεις γράφονται γράμμα-γράμμα, αγγίζοντας με την άκρη του δείκτη την παλάμη του τυφλόκωφου ατόμου. Εκείνο πρέπει να αποκωδικοποιήσει τις κινήσεις που αντιστοιχούν σε γράμματα, που αντιστοιχούν σε λέξεις και προτάσεις για να κατανοήσει την συνομιλία (Makharoblidze, 2019).
Νοηματική στο σώμα-Μέθοδος Tadoma
Η νοηματική στο σώμα είναι μέθοδος κατά την οποία τα νοήματα των χεριών ακουμπούν το σώμα του τυφλόκωφου ατόμου είτε στο πρόσωπο είτε στην πλάτη και τα χέρια του. Αξιοποιείται ένα λεξιλόγιο κίνησης πάνω στο σώμα. Έχουν αναπτυχθεί διάφορα συστήματα νοηματικής στο σώμα. Στη μέθοδο Tadoma το άτομο βάζει τον αντίχειρα του στα χείλη του συνομιλητή που μιλά και τα υπόλοιπα δάκτυλα του κατά μήκος του σαγονιού του ομιλητή. Έτσι, αντιλαμβάνεται τις δονήσεις του ήχου της φωνής και τις εκφράσεις του προσώπου με τις κινήσεις του σαγονιού του ομιλούντος ατόμου (Reed, 2007).
Όπως φαίνεται από όσα προαναφέρθηκαν, η αφή αποτελεί ύψιστης σημασίας αίσθηση για τα τυφλόκωφα άτομα καθώς είναι ο βασικός τους αισθητηριακός αποδέκτης ερεθισμάτων. Τα παιδιά με αυτό τον συνδυασμό αναπηριών χρήζουν κατάλληλης εκπαίδευσης με στόχο την ανάπτυξη κινήτρων για την ενίσχυση της κινητικότητας με συστηματική διδασκαλία συγκεκριμένων δεξιοτήτων, όπως δεξιότητες απτικής συμπεριφοράς για την αλληλεπίδραση με τον κόσμο γύρω τους. Η απτική τους αντίληψη ευαισθητοποιείται μέσω της «ενεργητικής αφής». Αυτή αφορά την ενεργό απτική διερεύνηση του περιβάλλοντος με αυτονομία και δική του πρωτοβουλία. Οι κινήσεις της διερεύνησης είναι συνειδητές και έχουν συγκεκριμένο στόχο, σε αντίθεση με αυτές.