Ανάπτυξη τεχνολογιών για τη βελτίωση της πρόσβασης των ατόμων με αναπηρία σε πληροφορίες και υπηρεσίες: μια βιβλιογραφική ανασκόπηση – Διπλωματική Εργασία της Ράπτη Αικατερίνης – Πανεπιστήμιο Μακεδονίας, Π.Μ.Σ. «Ειδική Αγωγή, Εκπαίδευση και Αποκατάσταση» – Μέρος 29ο
4ο κεφάλαιο: Συζήτηση-Συμπεράσματα-προτάσεις για μελλοντικές προεκτάσεις
4.1 Συζήτηση
Είναι γεγονός ότι η τεχνολογική εξέλιξη τα τελευταία χρόνια έχει αλλάξει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο τα άτομα με αναπηρία αλληλεπιδρούν με το περιβάλλον τους στην κοινωνία τις πληροφορίες αλλά και τις υπηρεσίες. Στο πλαίσιο αυτό οι προσαρμοσμένες τεχνολογίες οι εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης της καθώς και η ενσωμάτωση των αισθητήρων έχει φέρει σημαντικές βελτιώσεις στη ζωή των ατόμων με αναπηρία δίνοντας τους τη δυνατότητα να ξεπεράσουν πολλαπλά εμπόδια που τους στερούσαν την ισότιμη συμμετοχή τους στην κοινωνία.
Ωστόσο παρά τις αλματώδεις προόδους της τεχνολογίας παραμένουν ακόμα προκλήσεις που σχετίζονται με την ευρεία χρήση αυτών των εργαλείων όπως το οικονομικό κόστος η ασφάλεια των δεδομένων αλλά και η γενικότερη κοινωνική αποδοχή των τεχνολογιών αυτών. Σκοπός της παρούσας εργασίας αποτέλεσε η ανάδειξη των θετικών επιδράσεων των τεχνολογιών προσβασιμότητας στην καθημερινή ζωή των ατόμων με αναπηρία καθώς και η εξέταση των δυνατοτήτων αλλά και των προκλήσεων που προκύπτουν από τη χρήση εφαρμογών που συνδυάζουν τεχνητή νοημοσύνη και αισθητήρες καθώς και του τρόπο που οι τεχνολογίες αυτές προωθούν την κοινωνική ένταξη και την ισότητα.
Αναφορικά με την προσβασιμότητα των ατόμων με αναπηρία στις πληροφορίες και τις υπηρεσίες αναμφισβήτητα θα μπορούσε να υποστηριχτεί ό τι η ανάπτυξη προσαρμοσμένων τεχνολογιών έχει βελτιώσει σημαντικά την πρόσβασή τους στο ψηφιακό περιβάλλον. Οι τεχνολογίες αυτές καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα αναγκών από τα λογισμικά αναγνώρισης φωνής έως τις προσαρμοσμένες συσκευές εισόδου επιτρέποντας στα άτομα αυτά να αλληλεπιδρούν περισσότερο αποτελεσματικά τόσο με τις πληροφορίες όσο και με τις ψηφιακές υπηρεσίες.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η χρήση των αναγνωστών οθόνης όπως το JAWS (Job Access With Speech) Και το NVDA (Non Visual Desktop Access) καθώς επιτρέπει στα άτομα με αναπηρία να περιηγούνται στο διαδίκτυο και να αλληλεπιδρούν με πληροφορίες με βάση την ακουστική ανάγνωση των περιεχομένων.
Κατά συνέπεια οι τεχνολογίες αυτές έχουν συμβάλει σημαντικά στη μείωση των φραγμών που σχετίζονται με την πρόσβαση στις πληροφορίες επιτρέποντας ταυτόχρονα την καλύτερη ενσωμάτωση των ατόμων με αναπηρία στον ψηφιακό κόσμο (Lazar & Jaeger, 2011).
Από την άλλη πλευρά η χρήση της τεχνολογίας δεν αποτελεί λύση μόνο στην
πρόσβαση αλλά ταυτόχρονα ενισχύει και την ανεξαρτησία των ατόμων με αναπηρία. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί χρήση των λογισμικών αναγνώρισης φωνής η οποία έχει ανοίξει νέους ορίζοντες για τα άτομα με κινητικά προβλήματα επιτρέποντάς τους να ελέγχουν ηλεκτρονικές συσκευές μέσω φωνητικών εντολών. Το Dragon Naturally Speaking αποτελεί ένα τέτοιου είδους λογισμικό που επιτρέπει την αλληλεπίδραση με υπολογιστές χωρίς τη χρήση πληκτρολογίου ή ποντικιού προσφέροντας έτσι στους χρήστες με αναπηρία μεγαλύτερη αυτονομία και ευκολία στην καθημερινή χρήση της τεχνολογίας (Shinohara & Wobbrock, 2016).
Στο ίδιο πλαίσιο τεχνολογίες όπως οι εφαρμογές αναγνώρισης αντικειμένων για τα άτομα με προβλήματα όρασης έχουν επίσης αλλάξει ριζικά την ποιότητα της καθημερινής ζωής των χρηστών τους. Εφαρμογές όπως το Be My Eyes και το Seeing AI επιτρέπουν στους χρήστες να λαμβάνουν περιγραφές αντικειμένων και χώρων σε πραγματικό χρόνο μέσω κάμερας κινητού τηλεφώνου διευκολύνοντας ταυτόχρονα την καθημερινή πλοήγηση και αναγνώριση των αντικειμένων (Shinohara & Wobbrock, 2016).
Στο ίδιο πλαίσιο οι προσαρμοσμένες τεχνολογίες έχουν συμβάλει καθοριστικά και στη βελτίωση της προσβασιμότητας στην εκπαίδευση και την απασχόληση. Φοιτητές με μαθησιακές δυσκολίες επωφελούνται από την τεχνολογία υποστήριξης όπως τα λογισμικά μετατροπής κειμένου σε ομιλία και τα οπτικοακουστικά εργαλεία που επιτρέπουν τη βελτίωση της ακαδημαϊκής τους απόδοσης καθώς και την ενίσχυση της αυτοπεποίθησης τους (Edyburn, 2013).
Ειδικότερα στον τομέα της απασχόλησης οι τεχνολογίες αυτές συμβάλλουν ώστε τα άτομα με αναπηρία να εκτελούν τις επαγγελματικές τους δραστηριότητες με μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα. Λογισμικά προσαρμογής υπολογιστών αλλά και εξειδικευμένα εργαλεία επικοινωνίας επιτρέπουν στους εργαζομένους με αναπηρία να εργαστούν σε μια πληθώρα από εργασιακά περιβάλλοντα γεγονός που δεν θα ήταν δυνατόν να κάνουν χωρίς τη βοήθεια της τεχνολογίας.
Ωστόσο καταδεικνύεται ότι παρά τις σημαντικές βελτιώσεις που έχουν φέρει προσαρμοσμένες τεχνολογίες υπάρχουν ακόμα σημαντικά εμπόδια που περιορίζουν την πλήρη τους υιοθέτηση. Το υψηλό κόστος των τεχνολογιών αυτών, που είναι απαγορευτικό για τα περισσότερα άτομα με αναπηρία, τα έξοδα συντήρησής τους, το γεγονός ότι δεν καλύπτονται από τα συστήματα υγειονομικής περίθαλψης ή τα ασφαλιστικά προγράμματα, καθιστά ιδιαίτερα δυσχερή την απόκτηση τους ιδιαίτερα από άτομα με χαμηλό εισόδημα (Ellid & Kent, 2015).
Παράλληλα η έλλειψη ενημέρωσης και εκπαίδευσης σχετικά με τις προσαρμοσμένες τεχνολογίες αποτελεί επίσης ένα πολύ σημαντικό εμπόδιο. Έτσι πολλοί χρήστες δεν γνωρίζουν πώς να αξιοποιήσουν πλήρως τις τεχνολογίες αυτές με στόχο τη βελτίωση της καθημερινότητάς τους. Ομοίως συχνά παρατηρείται ότι εκπαιδευτικοί ή και επαγγελματίες υγείας που εργάζονται με άτομα με αναπηρία δεν έχουν επαρκή κατάρτιση για να τους προσφέρουν την απαραίτητη υποστήριξη κατά τη χρήση των τεχνολογιών αυτών (Shakespeare, 2013).
Αναφορικά με το δεύτερο ερευνητικό ερώτημα που αφορούσε τις δυνατότητες αλλά και τις προκλήσεις από τις εφαρμογές που συνδυάζουν τεχνητή νοημοσύνη με αισθητήρες. Η έρευνα καταδεικνύει ότι οι εφαρμογές αυτές έχουν συμβάλει σημαντικά ώστε τα άτομα με αναπηρία να εκτελούν τις καθημερινές τους δραστηριότητες με μεγαλύτερη ευκολία ασφάλεια και αυτονομία ξεπερνώντας τα φυσικά και κοινωνικά εμπόδια που συναντούν στην καθημερινότητά τους.
Στο πλαίσιο αυτό αξίζει να αναφερθούν τα έξυπνα σπίτια τα οποία χρησιμοποιούν τεχνητή νοημοσύνη και αισθητήρες για την αυτόματη προσαρμογή των περιβαλλοντικών συνθηκών όπως είναι ο φωτισμός και η θερμοκρασία. Ο Morriw et al, (2013) αναφέρει ότι οι αισθητήρες παρακολουθούν τις ενέργειες του ατόμου μπορούν να βοηθήσουν στη δημιουργία ενός εξατομικευμένου περιβάλλοντος το οποίο προσαρμόζεται σε πραγματικό χρόνο στις ανάγκες του χρήστη ενισχύοντας ταυτόχρονα την άνεση και την ασφάλεια του.
Ακολούθως συστήματα ανίχνευσης πτώσεων, τα οποία έχουν την ικανότητα να αναγνωρίζουν πότε ο χρήστης ενδέχεται να πέσει και να ειδοποιούν άμεσα τους φροντιστές ή τις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης είναι καθοριστικά για την ασφάλεια των ατόμων με αναπηρία (Newaz & Hanada, 2023). Με αυτό τον τρόπο μειώνονται σημαντικά οι κίνδυνοι για σοβαρούς τραυματισμούς ενώ παρέχεται μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση στα άτομα αυτά ώστε να ζουν μόνα τους ή να κινούνται σε περιβάλλοντα όπου η βοήθεια δεν είναι εύκολη.
Ένα ακόμα παράδειγμα αποτελούν τα αναπηρικά αμαξίδια που είναι εξοπλισμένα με αισθητήρες και συστήματα τεχνητής νοημοσύνης ώστε να προσαρμόζουν τις κινήσεις σύμφωνα με τις ανάγκες του χρήστη. Ομοίως οι συσκευές αυτές μπορούν να μάθουν τις καθημερινές λειτουργίες του ατόμου επιτρέποντας περισσότερο φυσική και άνετη αλληλεπίδραση και χαρίζοντάς του καλύτερη ποιότητα ζωής και αυτονομία (Xavier et al, 2017).