Ανάπτυξη τεχνολογιών για τη βελτίωση της πρόσβασης των ατόμων με αναπηρία σε πληροφορίες και υπηρεσίες: μια βιβλιογραφική ανασκόπηση – Διπλωματική Εργασία της Ράπτη Αικατερίνης – Πανεπιστήμιο Μακεδονίας, Π.Μ.Σ. «Ειδική Αγωγή, Εκπαίδευση και Αποκατάσταση» – Μέρος 30ο
4.1 Συζήτηση (συνέχεια)
Ωστόσο στην καθημερινή υποστήριξη ιδιαίτερα χρήσιμα αναδεικνύεται και η ρομποτική με τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης και των αισθητήρων καθώς μπορεί
να βοηθήσει άτομα με περιορισμένη κινητικότητα να εκτελούν καθημερινές δραστηριότητες όπως η διαχείριση αντικειμένων και η προετοιμασία του φαγητού. Ως αποτέλεσμα η ικανότητα του ρομπότ να μαθαίνει από την αλληλεπίδραση του με το χρήστη και να προσαρμόζει τη συμπεριφορά του στις ανάγκες του κάθε ατόμου βελτιώνει επίσης σημαντικά το βιοτικό επίπεδο του χρήστη και αυξάνει την ανεξαρτησία του (Beckerle et al, 2017).
Ωστόσο καταδεικνύεται ότι παρά τις δυνατότητες που προσφέρουν οι εφαρμογές αυτές υπάρχουν σημαντικές προκλήσεις που αφορούν την ασφάλεια και την ιδιωτικότητα των δεδομένων που συλλέγουν οι αισθητήρες. Ειδικότερα διαφαίνεται ότι οι πληροφορίες πολλές φορές μπορούν να γίνουν αντικείμενο κακόβουλης εκμετάλλευσης εάν δεν ληφθούν τα κατάλληλα μέτρα προστασίας (Nierling et al,
2018) , Ενώ σε περίπτωση σφάλματος ενδέχεται να οδηγήσουν σε λανθασμένες ενέργειες που θα θέσουν το χρήστη σε κίνδυνο.
Παράλληλα το οικονομικό κόστος των εφαρμογών που συνδυάζουν τεχνητή νοημοσύνη και αισθητήρες είναι ιδιαίτερα δαπανηρό δημιουργώντας εμπόδια για την υιοθέτησή τους από τα άτομα με αναπηρία. Όπως σημειώνεται από τον Xavier et al, (2017), Η συντήρηση και η ενημέρωση των συστημάτων αυτών απαιτούν πρόσθετους πόρους γεγονός που μπορεί να περιορίσει τη διαθεσιμότητα τους ειδικά σε άτομα με χαμηλότερο εισόδημα.
Αναφορικά με τις τεχνολογίες προσβασιμότητας και την κοινωνική ένταξη καθώς και την προώθηση της ισότητας για τα άτομα με αναπηρία, είναι γεγονός ότι οι τεχνολογίες αυτές παρέχουν στα άτομα τη δυνατότητα να συμμετέχουν πλήρως στην κοινωνική και επαγγελματική ζωή.
Αρχικά οι τεχνολογίες προσβασιμότητας όπως οι αναγνώστες οθόνης και τα λογισμικά μετατροπής κειμένου σε ομιλία επιτρέπουν στα άτομα με αναπηρία να συμμετέχουν ισότιμα στην εκπαιδευτική διαδικασία (Burgstabler, 2020). Παράλληλα σύμφωνα με τον Schur et al, (2013) η χρήση προσαρμοσμένων εργαλείων στον εργασιακό χώρο όπως τα λογισμικά υποβοήθησης αλλά και τα εξειδικευμένα έπιπλα αυξάνουν την παραγωγικότητα και τη συμμετοχή των ατόμων με αναπηρία στην επαγγελματική ζωή.
Ομοίως καταδεικνύεται ότι διευκολύνεται επίσης η πρόσβαση στις ψηφιακές πλατφόρμες και τις τεχνολογίες επικοινωνίας επιτρέποντας στα άτομα αυτά να συμμετέχουν πλήρως στον κοινωνικό ιστό. Έτσι έχουν τη δυνατότητα για πρόσβαση τόσο σε κοινωνικά δίκτυα όσο και σε μουσική βίντεο αλλά και διαδικτυακές
κοινότητες συμβάλλοντας καθοριστικά στην καταπολέμηση της μοναξιάς και ενισχύονταν στην κοινωνική τους αλληλεπίδραση (Ellis & Kent, 2015).
Στη συνέχεια η ανάπτυξη τεχνολογιών για τη βελτίωση της πρόσβασης των ατόμων με αναπηρία σε πληροφορίες και υπηρεσίες είναι ένα ζήτημα που έχει κεντρική σημασία στην κοινωνία των πληροφοριών. Η έρευνα μας επικεντρώθηκε στην ανάλυση των προκλήσεων και των δυνατοτήτων που προκύπτουν από την τεχνολογία, τις καινοτομίες που αφορούν στην τεχνητή νοημοσύνη, καθώς και στην κοινωνική ένταξη των ατόμων με αναπηρία μέσω της τεχνολογικής ανάπτυξης.
Η ανάπτυξη προσαρμοσμένων τεχνολογιών έχει σημαντική επίδραση στην προσβασιμότητα των ατόμων με αναπηρία σε πληροφορίες και υπηρεσίες. Όπως αναδείχθηκε μέσα από τη μελέτη, οι προσαρμοσμένες τεχνολογίες έχουν καταστήσει την καθημερινότητα των ατόμων με αναπηρία πολύ πιο εύκολη, επιτρέποντάς τους να αλληλεπιδρούν με ψηφιακό περιεχόμενο και υπηρεσίες που διαφορετικά θα ήταν δύσκολο ή και αδύνατο να προσπελαστούν. Οι τεχνολογίες προσβασιμότητας, όπως οι αναγνώστες οθόνης, οι εφαρμογές με δυνατότητες φωνητικής αναγνώρισης και τα λογισμικά που προσαρμόζουν τη γραμματοσειρά ή τα χρώματα, έχουν αποδειχθεί εξαιρετικά χρήσιμες για άτομα με αναπηρία όρασης ή άλλες κινητικές δυσκολίες.
Παράλληλα, η εξέλιξη των “έξυπνων” συσκευών και της τεχνολογίας της φορητότητας (smartphones, tablet, wearable devices) έχει ενισχύσει την αλληλεπίδραση των ατόμων με αναπηρία με διάφορες υπηρεσίες και πληροφορίες. Η ανάπτυξη αυτών των τεχνολογιών ενδυναμώνει την αίσθηση ανεξαρτησίας και αυτονομίας των ατόμων με αναπηρία, προσφέροντάς τους μεγαλύτερη ελευθερία στη χρήση υπηρεσιών που ήταν μέχρι πρόσφατα δύσκολες ή ανέφικτες.
Η ενσωμάτωση τεχνητής νοημοσύνης (AI) με αισθητήρες έχει προσφέρει καινοτόμες λύσεις για την υποστήριξη ατόμων με αναπηρία, δημιουργώντας νέες δυνατότητες και αντιμετωπίζοντας προκλήσεις. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η χρήση αισθητήρων που ανιχνεύουν την κίνηση ή την απόσταση και συνδυάζονται με συστήματα AI για την αυτόματη προσαρμογή του περιβάλλοντος σε πραγματικό χρόνο. Ειδικά για άτομα με αναπηρία κινητικότητας ή αισθητηριακές δυσκολίες, αυτές οι τεχνολογίες μπορούν να προσαρμόζουν το περιβάλλον (π.χ. ανοίγοντας πόρτες ή φωτισμό, παρέχοντας ηχητικές ή οπτικές ειδοποιήσεις) με τον πλέον κατάλληλο τρόπο για κάθε χρήστη.
Επιπλέον, οι τεχνολογίες αναγνώρισης ομιλίας που βασίζονται σε τεχνητή νοημοσύνη έχουν διευκολύνει τη χρήση εφαρμογών και συσκευών για άτομα με περιορισμένη κινητικότητα ή δυσκολίες στο γράψιμο και στην πληκτρολόγηση. Όμως, αν και οι δυνατότητες είναι τεράστιες, οι προκλήσεις παραμένουν. Ο τομέας της τεχνητής νοημοσύνης συνεχίζει να αντιμετωπίζει ζητήματα ακριβείας και προσαρμοστικότητας στις ποικιλόμορφες ανάγκες των χρηστών με αναπηρία. Για παράδειγμα, συστήματα AI μπορεί να μην είναι πάντα ακριβή στην αναγνώριση ομιλίας ή κινήσεων, γεγονός που ενδέχεται να προκαλέσει προβλήματα στη χρήση των συσκευών από άτομα με συγκεκριμένες αναπηρίες.
Παράλληλα, η ανάγκη για μεγαλύτερη συνεργασία μεταξύ των τεχνικών ειδικών, των χρηστών και των φορέων υγειονομικής και κοινωνικής πρόνοιας καθίσταται επιτακτική για την περαιτέρω βελτίωση αυτών των τεχνολογιών. Οι τεχνολογίες προσβασιμότητας παίζουν κρίσιμο ρόλο στην κοινωνική ένταξη και την προώθηση της ισότητας για τα άτομα με αναπηρία. Οι τεχνολογίες αυτές δεν αφορούν μόνο την πρόσβαση στις πληροφορίες ή τις υπηρεσίες, αλλά συμβάλλουν στη δημιουργία μιας κοινωνίας όπου όλοι οι πολίτες, ανεξαρτήτως των ικανοτήτων τους, μπορούν να συμμετέχουν ενεργά.
Η δυνατότητα χρήσης υπηρεσιών όπως η ηλεκτρονική υγειονομική φροντίδα, η εξ αποστάσεως εκπαίδευση, οι ψηφιακές δημόσιες υπηρεσίες, και οι online αγορές ανοίγουν νέους δρόμους για τα άτομα με αναπηρία να συμμετέχουν ισότιμα στον κοινωνικό και οικονομικό ιστό. Όλα αυτά τα εργαλεία παρέχουν ευκαιρίες και δυνατότητες που επιτρέπουν στους χρήστες με αναπηρία να είναι ενεργά μέλη της κοινωνίας, αναπτύσσοντας τις προσωπικές τους ικανότητες και τη συμμετοχή τους στην αγορά εργασίας και στην κοινωνική ζωή.
Ωστόσο, είναι αναγκαίο να αναγνωριστούν και οι κοινωνικές και πολιτικές προκλήσεις που εξακολουθούν να υπάρχουν στην υλοποίηση αυτών των τεχνολογιών. Όσο εξελίσσονται οι τεχνολογίες, τόσο πιο σημαντική γίνεται η αντιμετώπιση των ανισοτήτων στην πρόσβαση. Πολύ συχνά, τα άτομα με αναπηρία αντιμετωπίζουν οικονομικά εμπόδια που τους εμποδίζουν από την πλήρη αξιοποίηση αυτών των τεχνολογιών, ενώ σε κάποιες περιπτώσεις η εκπαίδευση των χρηστών παραμένει ανεπαρκής για την πλήρη αξιοποίηση των προσφερόμενων εργαλείων.
Η θετική πλευρά είναι ότι η τεχνολογία βοηθά στην καταπολέμηση των κοινωνικών στερεοτύπων που περιβάλλουν τα άτομα με αναπηρία, ενισχύοντας την ιδέα της ισότητας και της κοινωνικής συμμετοχής. Με τη σωστή ενσωμάτωση των τεχνολογιών αυτών, τα
άτομα με αναπηρία μπορούν να αναπτύξουν πιο ενεργές κοινωνικές σχέσεις και να συμμετέχουν σε κοινές δραστηριότητες, προσφέροντας στην κοινωνία τις δικές τους δεξιότητες και ικανότητες.
Συνολικά, η έρευνα καταδεικνύει τις τεράστιες δυνατότητες που προσφέρουν οι σύγχρονες τεχνολογίες προσβασιμότητας για τη βελτίωση της ποιότητας ζωής των ατόμων με αναπηρία. Παρά τις προκλήσεις που υπάρχουν, η συνεχής πρόοδος στην τεχνολογία και η συνεργασία μεταξύ των διαφόρων τομέων (τεχνολογικός, κοινωνικός, νομικός και πολιτικός) φαίνεται να ανοίγουν νέες προοπτικές για μια πιο συμπεριληπτική και ισότιμη κοινωνία.
Η αποτελεσματική αξιοποίηση αυτών των τεχνολογιών απαιτεί συνεχιζόμενη έρευνα, ανάπτυξη και πολιτική στήριξη από όλους τους εμπλεκόμενους φορείς. Με τη συνεχιζόμενη εξέλιξη της τεχνολογίας, η προοπτική μιας κοινωνίας χωρίς αποκλεισμούς γίνεται πιο εφικτή, εφόσον όλες οι πλευρές συνεργαστούν με σκοπό την πλήρη ένταξη των ατόμων με αναπηρία.
Ωστόσο παρά τις θετικές εξελίξεις εμπόδια στη χρήση των τεχνολογιών προσβασιμότητας κυρίως λόγω του κόστους και αλλά και της έλλειψης επαρκούς υποστήριξης και εκπαίδευσης των χρηστών παραμένουν σημαντικά (Clemente et al,
2022).