«ΟΙ ΣΤΑΣΕΙΣ ΤΩΝ ΚΑΤΑΣΚΗΝΩΤΩΝ ΧΩΡΙΣ ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΝΤΑΞΗ ΚΑΤΑΣΚΗΝΩΤΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΕΝΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΜΠΕΡΙΛΗΨΗΣ»- ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της Ζαμπέν Έλεν – Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Π.Μ.Σ. «ΚΙΝΗΣΙΟΛΟΓΙΑ» –  Μέρος 10ο

Ιαν 23, 2025 | Άλλες προσεγγίσεις της τυφλότητας και της αναπηρίας, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

«ΟΙ ΣΤΑΣΕΙΣ ΤΩΝ ΚΑΤΑΣΚΗΝΩΤΩΝ ΧΩΡΙΣ ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΝΤΑΞΗ ΚΑΤΑΣΚΗΝΩΤΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΕΝΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΜΠΕΡΙΛΗΨΗΣ»- ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της Ζαμπέν Έλεν – Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Π.Μ.Σ. «ΚΙΝΗΣΙΟΛΟΓΙΑ» –  Μέρος 10ο

 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ II-ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ

 

2.1         Οι γενικές στάσεις των παιδιών χωρίς αναπηρία απέναντι στους μαθητές με αναπηρία

 

Λαμβάνοντας υπόψη τη βαρύνουσα σημασία των στάσεων των παιδιών τυπικής ανάπτυξης για την επιτυχή υλοποίηση της συμπερίληψης, ένας αυξανόμενος αριθμός προγραμμάτων παρέμβασης έχει αναπτυχθεί για την τροποποίηση και την αναστροφή των προκαταλήψεων και στερεοτύπων, που εξακολουθούν να υπάρχουν σχετικά με τα άτομα με αναπηρία στο χώρο της εκπαίδευσης. Η πρόοδος και η επιτυχία της σχολικής ένταξης εξαρτάται από τη στάση, τη γνώση, την εμπειρία και την κατανόηση όλων όσων έχουν καθημερινή επαφή με άτομα με αναπηρία. Πολλοί παράγοντες παίζουν το δικό τους διακριτό ρόλο σε αυτό το εγχείρημα, ως ακολούθως (Bebetsos et al., 2017; Álvarez-Delgado et al., 2022):

  • Τα ίδια τα άτομα με αναπηρία, ανάλογα με το είδος και τη σοβαρότητα της αναπηρίας τους,
  • Το σχολείο με την οργάνωση των τμημάτων, τον τρόπο λειτουργίας, τον εξοπλισμό και τη διοίκηση,
  • Οι εκπαιδευτικοί, που με τη στάση τους μπορούν να επηρεάσουν τα παιδιά της τάξης τους, τους συναδέλφους, ακόμα και τους γονείς των παιδιών με ή χωρία αναπηρία,
  • Η στάση των παιδιών χωρίς αναπηρίες, η οποία είναι γενικά θετική, αλλά περισσότερο είναι το αποτέλεσμα έκφρασης κοινωνικού και συναισθηματικού ενδιαφέροντος, που εγείρει ερωτήματα σχετικά με την επίδραση κοινωνικών και πολιτισμικών παραγόντων στην οπτική γωνία των μαθητών τυπικής ανάπτυξης για τη συμπερίληψη.

Ο σκοπός μιας μελέτης που διεξήχθη από τον Alnahdi (2019) ήταν να εξετάσει τη στάση των μαθητών τυπικής ανάπτυξης απέναντι σε συνομήλικους τους με αναπηρία στη Σαουδική Αραβία, καθώς επίσης πώς αυτές οι στάσεις σχετίζονται με την ηλικία, τη φοίτηση σε σχολείο που περιλαμβάνει μαθητές με νοητική αναπηρία και την ύπαρξη συγγενών με αναπηρία. Οι μαθητές παρουσίασαν θετικές στάσεις απέναντι στους συνομηλίκους με αναπηρία. Οι μαθητές σε σχολεία που συμπεριλάμβαναν μαθητές με νοητική αναπηρία είχαν πιο θετικές στάσεις σε σύγκριση με άλλους. Επιπλέον, οι μεγαλύτεροι σε ηλικία μαθητές είχαν περισσότερες πιθανότητες να τηρήσουν θετικές στάσεις από τους νεότερους μαθητές, ενώ η ύπαρξη ατόμου με αναπηρία στο οικογενειακό περιβάλλον δεν φάνηκε να επηρεάζει τις στάσεις των μαθητών.

Περαιτέρω, ο σκοπός μιας μελέτης που εκπόνησε η Dimitrova-Radojičić (2022) ήταν η διερεύνηση της στάσης των μαθητών δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης απέναντι στους συνομηλίκους τους με τύφλωση. Χρησιμοποιώντας την κλίμακα CATCH (Chedoke-McMaster Attitudes towards Children with Handicaps), αξιολογήθηκαν οι στάσεις 218 μαθητών. Εν γένει, οι στάσεις των συμμετεχόντων απέναντι στους μαθητές με τύφλωση ήταν θετικές. Οι συνολικές βαθμολογίες στην κλίμακα CATCH ήταν λίγο υψηλότερες για τα κορίτσια, αλλά χωρίς ωστόσο αυτή η διαφορά να είναι στατιστικά σημαντική (p>0,05).

Την επίδραση του φύλου και λοιπών χαρακτηριστικών των μαθητών στις στάσεις τους για τους συμμαθητές τους με αναπηρία εξέτασαν στη μελέτη τους και οι Qandeel & Abumariam (2022). Το δείγμα αποτελούνταν από 421 μαθητές πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης χωρίς αναπηρία, που φοιτούσαν σε δημόσια και ιδιωτικά σχολεία συμπερίληψης, στο Αμάν της Ιορδανίας. Τα αποτελέσματα της μελέτης κατέδειξαν ότι οι απόψεις των μαθητών για τους συνομηλίκους τους με αναπηρία ήταν πιο ευνοϊκές στην περίπτωση των κοριτσιών, των μαθητών μεγαλύτερης ηλικίας, των μαθητών που φοιτούσαν σε δημόσιο σχολείο ή είχαν στην οικογένεια τους ένα μέλος με αναπηρία. Όταν οι προγνωστικοί παράγοντες των απόψεων εξετάστηκαν χρησιμοποιώντας ανάλυση παλινδρόμησης, τα ευρήματα έδειξαν ότι η στάση των μαθητών απέναντι στους συμμαθητές τους με αναπηρία μπορεί να προβλεφθεί με βάση το φύλο και την τάξη, στην οποία φοιτούν.

Επιπλέον, μια πιλοτική μελέτη (Shalev et al., 2016) διερεύνησε τις απόψεις 44 μαθητών δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, που είχαν εγγραφεί σε τάξεις γενικής εκπαίδευσης από κοινού με μαθητές με σοβαρή αναπηρία. Οι μαθητές χωρίς αναπηρία, γενικά ανέφεραν ότι η συνεκπαίδευση με μαθητές με αναπηρία, ενίσχυσε την επαφή και την αλληλεπίδραση τους με αυτούς. Επιπλέον, υποστήριξαν ευρέως τη συμπεριληπτική εκπαίδευση και είχαν ευνοϊκές στάσεις απέναντι στους εφήβους με αναπηρία. Ωστόσο, σημειώθηκαν αξιοσημείωτες ανισότητες μεταξύ των φύλων, με τα κορίτσια να αναφέρουν ευνοϊκότερες στάσεις απέναντι στους συμμαθητές τους.

Οι Dias et al. (2020) εξέτασαν τους παράγοντες που επηρεάζουν τις στάσεις των μαθητών απέναντι στους συνομηλίκους τους με αναπηρία σε γενικά σχολεία της Πορτογαλίας. Τα δεδομένα συλλέχθηκαν από δείγμα 1.093 μαθητών πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Τα αποτελέσματα της πολυπαραγοντικής ανάλυσης κατέδειξαν ότι τα κορίτσια, οι νεότεροι συμμετέχοντες και οι συμμετέχοντες με χαμηλότερες ακαδημαϊκές επιδόσεις είχαν ευνοϊκότερες στάσεις. Επιπλέον, η εγγύτητα, η επαφή και οι γνώσεις που σχετίζονταν με τις αναπηρίες βρέθηκε ότι αποτελούσαν καθοριστικούς παράγοντες των θετικών στάσεων.

Στην ίδια ερευνητική κατεύθυνση, οι Alnahdi et al. (2021) διερεύνησαν πως οι στάσεις των μαθητών απέναντι στα άτομα με αναπηρία συνδέονται με το φύλο, την ύπαρξη συγγενών με αναπηρία και τη συχνότητα επαφής μαζί τους, τη φοίτηση σε τάξη συμπερίληψης, αλλά και την προηγούμενη επαφή με μαθητές με αναπηρία μέσω κοινών δραστηριοτήτων. Οι συμμετέχοντες περιλάμβαναν 652 μαθητές πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, που συμπλήρωσαν μια σύντομη έκδοση του ερωτηματολογίου CATCH στα αραβικά. Οι μαθητές στις τάξεις συμπεριληπτικής εκπαίδευσης εξέφρασαν πιο θετικές στάσεις σε σύγκριση με τους μαθητές γενικών τάξεων. Ωστόσο, η προηγούμενη επαφή με παιδιά με αναπηρία μέσω κοινών δραστηριοτήτων συνδέθηκε με πιο θετικές στάσεις. Επιπλέον, τα κορίτσια είχαν περισσότερες πιθανότητες να έχουν θετικές στάσεις, ενώ η ύπαρξη συγγενών με αναπηρία δεν φάνηκε να είχε κάποια επίδραση. Ωστόσο, η υψηλή συχνότητα επαφής μαζί τους συνδέθηκε με πιο θετικές στάσεις.

Επιπλέον, μια μελέτη που διεξήχθη από τους Strnadova, Potmesil & Potmesilova (2023) επικεντρώθηκε στο σχολικό κοινωνικό περιβάλλον, ειδικά στους μαθητές χωρίς αναπηρία και τη στάση τους απέναντι στους μαθητές με αναπηρία. Η ομάδα στόχος ήταν 1.806 μαθητές μεταξύ 11 και 16 ετών από σχολεία σε ολόκληρη την Τσεχική Δημοκρατία, που εντάχθηκαν στη μελέτη με τυχαία δειγματοληψία. Τα αποτελέσματά της έρευνας κατέδειξαν ότι το 70% των ερωτηθέντων διέθετε βασικές γνώσεις για τα άτομα με αναπηρία, ενώ οι έφηβοι αυτοί είχαν μια συνολική θετική στάση απέναντι στα άτομα με αναπηρία. Τα κορίτσια παρουσίαζαν θετικότερες στάσεις σε σύγκριση με τα αγόρια, ενώ τα κορίτσια ήταν επίσης πιο ανοιχτά στη συζήτηση για τα άτομα με αναπηρία. Ταυτόχρονα, ακόμη στην περίπτωση των θετικών στάσεων, αυτές εξακολουθούσαν να εξαρτώνται από το είδος της αναπηρίας, εφόσον δυσμενέστερες στάσεις εμφανίστηκαν στην περίπτωση αλληλεπίδρασης με νοητική αναπηρία.

Περαιτέρω, οι Szumski et al. (2020) πραγματοποίησαν μια συγχρονική έρευνα με δείγμα 1.525 μαθητών τυπικής ανάπτυξης, προκειμένου να διερευνήσουν τις στάσεις τους απέναντι στα άτομα με αναπηρία, αλλά και την ηθική ταυτότητα τους σε περιβάλλοντα παραδοσιακής τάξης, αλλά και τάξης συμπερίληψης. Τα αποτελέσματα κατέδειξαν ότι η ηθική ταυτότητα του ατόμου, καθώς και η μάθηση σε μια συμπεριληπτική τάξη, συμβάλλουν στη μείωση των αρνητικών στάσεων των μαθητών τυπικής ανάπτυξης απέναντι στα άτομα με αναπηρίες.

Προκειμένου να ενισχυθεί η πληροφόρηση, αλλά και ευαισθητοποίηση για ζητήματα αναπηρίας, πληθώρα σχετικών προγραμμάτων έχουν σχεδιαστεί και υλοποιηθεί στο σχολικό περιβάλλον. Την αποτελεσματικότητα ενός τέτοιου προγράμματος ευαισθητοποίησης και ενημέρωσης διερεύνησαν στη μελέτη τους οι Magnusson et al. (2017), με δείγμα αποτελούμενο από 247 μαθητών. Οι συμμετέχοντες προχώρησαν στη συμπλήρωση ερωτηματολογίων πριν και μετά την υλοποίηση του προγράμματος παρέμβασης, προκειμένου να μετρηθεί και αξιολογηθεί η αποτελεσματικότητα του στη μεταβολή των γνώσεων και των στάσεων των συμμετεχόντων μαθητών αναφορικά με ζητήματα που συνδέονται με την αναπηρία. Η παρέμβαση αποτελούνταν από μια ενημερωτική συνεδρία, διάρκειας 90 λεπτών, με χρήση πολλαπλών μέσων. Το εργαλείο συλλογής των δεδομένων ήταν μια τροποποιημένη εκδοχή του ερωτηματολογίου “Friends Who Care”, που περιλάμβανε ερωτήσεις εκφρασμένες σε κλίμακα Likert. Τα ευρήματα της μελέτης κατέδειξαν ότι η συμμετοχή στο πρόγραμμα παρέμβασης επέφερε βελτίωση των γνώσεων και των στάσεων των συμμετεχόντων μαθητών προς τα άτομα με αναπηρία. Ωστόσο, η εν λόγω έρευνα αντιμετώπισε ορισμένους περιορισμούς συμπεριλαμβανομένης της μη κατανομής των συμμετεχόντων σε ομάδες παρέμβασης και ελέγχου, αλλά του βραχυχρόνιου ορίζοντα του προγράμματος, που δεν επιτρέπει την ενίσχυση των θετικών στάσεων των παιδιών που συμμετείχαν στο πρόγραμμα μακροπρόθεσμα.

Ο στόχος μιας μελέτης των di Maggio et al. (2022) ήταν να διερευνήσει τις στάσεις των τυπικά αναπτυσσόμενων παιδιών απέναντι στους συνομηλίκους τους με αναπηρία, χρησιμοποιώντας ένα δείγμα 560 μαθητών δημοτικού σχολείου ηλικίας 6- 11 ετών. Οι ερευνητές διερεύνησαν την επίδραση ορισμένων προσωπικών και λοιπών παραγόντων, όπως το φύλο και η ηλικία των συμμετεχόντων, η προηγούμενη εμπειρία με συνομηλίκους με αναπηρία και, ειδικότερα, ο τύπος αναπηρίας, αλλά και η παροχή πληροφοριών, στις στάσεις των μαθητών τυπικής ανάπτυξης απέναντι στους συμμαθητές τους με αναπηρία. Τα αποτελέσματα κατέδειξαν ότι τα κορίτσια και οι μαθητές μικρότερης ηλικίας είχαν γενικότερα θετικότερες στάσεις απέναντι στους συνομηλίκους τους με αναπηρία. Βρέθηκαν επίσης αρνητικότερες στάσεις απέναντι σε συνομηλίκους με προβλήματα συμπεριφοράς, σε σύγκριση με μαθητές με νοητική ή αισθητηριακή αναπηρία. Η προηγούμενη εμπειρία με συνομηλίκους με αναπηρία στην τάξη δεν σχετιζόταν με τη στάση απέναντι στην αναπηρία. Αντίθετα, η παροχή θετικής πληροφόρησης για τους συμμαθητές τους με αναπηρία, που σχετίζεται με τα δυνατά τους σημεία, επηρέασε θετικά τη στάση των μαθητών χωρίς αναπηρία, ανεξάρτητα τους παράγοντες φύλο, ηλικία και τύπο της αναπηρίας των συμμετεχόντων. Τα αποτελέσματα της μελέτης πρότειναν ότι το είδος των πληροφοριών που παρέχονται στους μαθητές σχετικά με τις αναπηρίες επιδρά στη στάση τους. Ως εκ τούτου, θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση στον τρόπο, με τον οποίο παρουσιάζονται τα παιδιά με αναπηρία στους τυπικά αναπτυσσόμενους συμμαθητές τους και οι παρεχόμενες πληροφορίες θα πρέπει να προβάλλουν μια θετική εικόνα για τους συμμαθητές τους με αναπηρία.

Έχοντας παρόμοια θεωρητική αφετηρία ως προς την αξία της ενημέρωσης για την ενίσχυση της ευαισθητοποίησης για θέματα αναπηρίας, μια μελέτη (Sagun- Ongtangco et al., 2019) προχώρησε στην αξιολόγηση του προγράμματος ευαισθητοποίησης «Equality and Non-Discrimination Programme», το οποίο ανέπτυξε στις Φιλιππίνες ο Οργανισμός «Save the Children», προκειμένου να ευαισθητοποιήσει και να βελτιώσει τις στάσεις των μαθητών χωρίς αναπηρία σε θέματα αναπηρίας. Οι μελετητές αποσκοπούσαν αφενός να αξιολογήσουν την αποτελεσματικότητα του προγράμματος παρέμβασης και αφετέρου να εντοπίσουν τους παράγοντες με επίδραση στην υλοποίηση του. Το δείγμα αποτελούνταν από 49 μαθητές πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, ηλικίας 9-12 ετών. Το πρόγραμμα αποτελούνταν από ένα σύνολο δράσεων βελτίωσης της ευαισθητοποίησης σε ζητήματα που άπτονταν της δυσλεξίας, της εγκεφαλικής παράλυσης, των διαταραχών του φάσματος του αυτισμού, αλλά και των διαταραχών όρασης και διήρκεσε 8 εβδομάδες. Για την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας του χρησιμοποιήθηκε το ερωτηματολόγιο CATCH-R. Τα ευρήματα της μελέτης κατέδειξαν ότι ένα σύνολο εγγενών παραγόντων του προγράμματος, συμπεριλαμβανομένου του βιωματικού χαρακτήρα των δραστηριοτήτων, του περιεχομένου των παρεχόμενων πληροφοριών, της παροχής οπτικοακουστικών μέσων, της συνεργατικής και βιωματικής μάθησης, συμβάλλουν στη μεγιστοποίηση των επιδιωκόμενων αποτελεσμάτων του συγκεκριμένου εγχειρήματος. Επιπροσθέτως, βρέθηκε ότι η ενσωμάτωση δραστηριοτήτων σε συνδυασμό με την παροχή επαρκούς εκπαίδευσης, προετοιμασίας και επιμόρφωσης στους εκπαιδευτικούς αποτελούν εξωτερικούς παράγοντες, που παρέχουν σημαντική διευκόλυνση στην επιτυχή υλοποίηση του προγράμματος ευαισθητοποίησης. Εν αντιθέσει, εντοπίστηκαν και ορισμένα εμπόδια στην εφαρμογή του προγράμματος που περιελάμβαναν σχολικούς παράγοντες υπό τη μορφή χρονικών, φυσικών και τεχνικών περιορισμών.

 

Μετάβαση στο περιεχόμενο