Εργασία και Άτομα με Οπτική Αναπηρία – ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της Μανάργια Ευθυμίας – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, Π.Μ.Σ. «Ειδική Αγωγή, Εκπαίδευση και Αποκατάσταση» – Μέρος 7ο
Κεφάλαιο 2ο – Ορισμός, Χαρακτηριστικά της έννοιας της αναπηρίας στο πλαίσιο της Ισότιμης Εκπαίδευσης, με σκοπό τη μετάβαση στην αγορά εργασίας
2.1 Εισαγωγή Κεφαλαίου
Τα άτομα με αναπηρία, διακρίνονται, τόσο επιστημονικά με ιατρικούς και ψυχολογικούς όρους, όσο και κοινωνικά με βάση τις ιδιαίτερες ανάγκες προσαρμογής και ένταξής τους στην κοινωνία. Τα άτομα αυτά επίσης, έχουν συνταγματικά θεσπισμένα δικαιώματα και η ελληνική πολιτεία οφείλει να σέβεται τις ιδιαιτερότητές τους και να μεριμνά γι’ αυτές (Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την Αναπηρία 2004 – 2010). Επομένως, τα άτομα με αναπηρία είναι τα πρόσωπα εκείνα που βρίσκονται σε κατάσταση αναπηρίας, αυτά δηλαδή που έχουν κάποια χρόνια βλάβη ή αλλοίωση των σωματικών, πνευματικών, ψυχικών λειτουργιών ή των συστημάτων του οργανισμού, με αποτέλεσμα τη μείωση ή την απώλεια της ικανότητας τους για αυτοδύναμη απόδοση στο κοινωνικό σύνολο (Κρεμάλης, 1991).
Ειδικότερα, τα άτομα με οπτική αναπηρία αντιμετωπίζουν προβλήματα προσαρμογής και κίνησης στο χώρο. Ωστόσο, οι σωματικές, διανοητικές ή αισθητηριακές διαταραχές που αντιμετωπίζουν ορισμένα άτομα με αναπηρία, μπορούν να εμποδίσουν την πλήρη και αποτελεσματική συμμετοχή τους στην κοινωνία και να οδηγήσουν σε κοινωνικό αποκλεισμό και διακρίσεις. Αυτή τους η ευαισθησία δεν πρέπει να συνεπάγεται εξάρτηση ή ανικανότητα συμμετοχής στην κοινωνία ή/και την εργασία. Τα φυσικά εμπόδια και οι κοινωνικές συμπεριφορές είναι αυτά που δημιουργούν την αναπηρία τους και συχνά έχουν ως αποτέλεσμα χαμηλότερα εισοδήματα, λιγότερες θέσεις εργασίας, ακόμη και κοινωνικό αποκλεισμό.
Αξιοσημείωτο είναι ότι ο σχεδιασμός και η εφαρμογή πολλών προγραμμάτων κοινωνικής προστασίας δείχνει ότι τα άτομα με αναπηρία εξακολουθούν να αντιμετωπίζονται, ως ομάδα που χρήζει φιλανθρωπίας και κοινωνικής βοήθειας. Με άλλα λόγια, πολλοί είναι αυτοί που βασίζονται στην ιδέα ότι τα άτομα με αναπηρία στερούνται ικανοτήτων και δεν μπορούν να συμβάλουν στην κοινωνία ή στο χώρο εργασίας. Επιπλέον, πολλά άτομα με αναπηρία αποκλείονται από την κοινωνική προστασία, ιδίως στις αναπτυσσόμενες περιοχές. Οι μεγάλες διακυμάνσεις σε ολόκληρο τον κόσμο όσον αφορά τα ποσοστά κάλυψης και τα ποσά που καταβάλλονται στα άτομα αυτά, σε μεγάλο βαθμό αφορούν τις διαφορές στο σχεδιασμό, την εφαρμογή και τη χρηματοδότηση των προγραμμάτων κοινωνικής προστασίας και δεν αφορούν κατ’ ανάγκη τις αποκλίσεις μεταξύ των χωρών σε επίπεδα αναπηρίας ή στις ανάγκες των ατόμων αυτών. Οι υπάρχουσες αποδείξεις από τις χώρες με χαμηλό και μεσαίο εισόδημα υποδηλώνουν ότι, αν και τα προσφερόμενα χρήηματα βοηθούν τα νοικοκυριά να καλύψουν τις βασικές τους ανάγκες, απέχουν πολύ από την αντικατάσταση του εισοδήματος από την απασχόληση και την κάλυψη του κόστους των δαπανών της αναπηρίας.
Πέρα από την κοινωνική προστασία, απαιτείται ένα ευρύ φάσμα πρόσθετων υπηρεσιών υποστήριξης που περιλαμβάνουν βοηθητικές συσκευές, πρόσβαση σε υπηρεσίες εκπαίδευσης και υγείας (συμπεριλαμβανομένου του σχολικού υλικού και των προϊόντων υγειονομικής περίθαλψης που χρειάζονται), στέγαση (και σχετικές προσαρμογές), πρόσβαση σε κτίρια, υπηρεσίες φροντίδας και επιδοτούμενες μεταφορές, ευνοώντας με αυτόν τον τρόπο την είσοδό τους στην αγορά εργασίας. Αντίστοιχα κι εκεί, θα πρέπει να διαμορφωθεί ένα νομοθετικό πλαίσιο, το οποίο θα απαγορεύει όλες τις μορφές διακρίσεων και προκαταλήψεων εις βάρος των ατόμων με αναπηρία και θα προωθεί την ισότιμη πρόσβασή τους.
Πράγματι, αν και σε μεγάλο βαθμό δεν εμπίπτουν στον ορισμό της κοινωνικής προστασίας που χρησιμοποιείται στην παρούσα εργασία, ορισμένα προγράμματα που υποστηρίζουν την ενσωμάτωση των ατόμων με αναπηρία στην αγορά εργασίας και διευκολύνουν τη συμμετοχή τους στην αξιοπρεπή εργασία, διαδραματίζοντας σημαντικό ρόλο στην προώθηση της κοινωνικής τους ένταξης. Είναι σαφές ότι, τα συστήματα κοινωνικής προστασίας μπορούν να συμβάλουν σημαντικά στην ασφάλεια του εισοδήματός τους, αλλά δεν υποκαθιστούν την απασχόληση.