Τα θεωρητικά μοντέλα που αναπτύχθηκαν για τις οικογένειες παιδιών με ειδικές ανάγκες – Διπλωματική Εργασία του Σπυρίδωνα Λιάγκα – Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής, Π.Μ.Σ. Επιστήμες της Αγωγής μέσω Καινοτόμων Τεχνολογιών και Βιοϊατρικών Προσεγγίσεων – Μέρος 6ο
1.4 Οι επιπτώσεις των παιδιών με ειδικές ανάγκες στην οικογένεια
Η οικογενειακή θαλπωρή και ευημερία δεν είναι μια εύκολη κατάσταση, όταν το παιδί έχει διαγνωστεί με κάποια ειδική ανάγκη. Η έρευνα των Cheng και Lai το 2023 αναδεικνύει ότι περισσότερα από 291 εκατομμύρια παιδιά και έφηβοι σε παγκόσμιο επίπεδο αντιμετωπίζουν αναπτυξιακές προκλήσεις και έχουν ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες. Αυτά τα παιδιά μπορεί να αντιμετωπίζουν διάφορες αναπηρίες, όπως διανοητική αναπηρία, επιληψία, απώλεια ακοής ή όρασης, διαταραχές του φάσματος του αυτισμού, ή ΔΕΠΥ. Η φροντίδα τους μπορεί να είναι μια εμπειρία γεμάτη ολοκλήρωση και ενθουσιασμό, αλλά ταυτόχρονα μπορεί να αποτελέσει μια σημαντική πρόκληση και να επιβαρύνει τους γονείς με επιπλέον ευθύνες φροντίδας (Cheng & Lai, 2023).
Σύμφωνα με τα ανωτέρω στοιχεία, φαίνεται, ότι ο αντίκτυπος της φροντίδας των παιδιών με ειδικές ανάγκες είναι πολύπλευρος. Για τους γονείς που φροντίζουν παιδιά με αναπηρίες, δεν είναι ασυνήθιστο να αντιμετωπίζουν προκλήσεις στη σχέση τους, καθώς και σωματική και ψυχολογική πίεση ή ακόμα και θέματα ψυχικής υγείας. Οι έρευνες έχουν εντοπίσει παράγοντες που μπορεί να επηρεάσουν την ευημερία των γονέων, όπως η πρόσβαση σε υπηρεσίες που βασίζονται σε προσωποκεντρικές και οικογενειακό-κεντρικές προσεγγίσεις, οι οποίες φαίνεται να μειώνουν το συζυγικό άγχος. Οι οικογένειες αυτές μπορεί να αναπτύξουν πιο αποτελεσματικές τεχνικές φροντίδας και να αισθάνονται πιο υποστηριζόμενες από τους παρόχους υγειονομικής περίθαλψης. Προγράμματα ψυχό- εκπαίδευσης που εστιάζουν στη διαχείριση της προκλητικής συμπεριφοράς και των υγειονομικών ζητημάτων των παιδιών με ειδικές ανάγκες έχουν δείξει ότι μπορούν να μειώσουν σημαντικά το βάρος που βιώνουν οι μητέρες (Cheng & Lai, 2023).
Είναι σημαντικό, για την καλύτερη ζωή των γονέων και των ανθρώπων που φροντίζουν παιδιά με ειδικές ανάγκες, να αναγνωρίσουμε τι τους προκαλεί στρες και τι τους προσφέρει ανακούφιση. Η συγκεκριμένη έρευνα εστιάζει στην ανακάλυψη αυτών των στοιχείων, με στόχο να ενισχύσουμε τους γονείς και τους φροντιστές μέσω καλύτερων μεθόδων και πολιτικών. Τα αποτελέσματα μπορούν να βοηθήσουν στη δημιουργία ειδικών προγραμμάτων που θα στηρίζουν τις οικογένειες και θα προάγουν την ψυχική και κοινωνική τους ευημερία. Η καλύτερη κατανόηση αυτών των παραγόντων εξυπηρετεί στο να εντοπιστεί η κατάλληλη παροχή των κατευθυντήριων γραμμών στους παρόχους υπηρεσιών για τον σχεδιασμό αποτελεσματικών παρεμβάσεων (Cheng & Lai, 2023).
Όσον αφορά τους παράγοντες κινδύνου, ο χειρισμός της προκλητικής συμπεριφοράς των παιδιών είναι το κύριο συστατικό των θεμάτων αντιμετώπισης που σχετίζονται με τη διάγνωση. Τα οικονομικά προβλήματα και τα χαμηλότερα κοινωνικοοικονομικά επίπεδα περιόρισαν τον χρόνο και τους πόρους για τη φροντίδα των παιδιών με ειδικές ανάγκες. Όταν οι γονείς νιώθουν απομονωμένοι λόγω περιορισμένων κοινωνικών επαφών, ελλιπούς στήριξης από την οικογένεια, ή ακόμα και λόγω διακρίσεων και κριτικής από τους άλλους, αυτό μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο για ψυχολογική πίεση. Αντιθέτως, η επαγγελματική και εξειδικευμένη υποστήριξη μπορεί να ενισχύσει την ικανότητα των γονέων να αντιμετωπίζουν τις προκλήσεις θετικά και να κατανοούν καλύτερα την πορεία ανάπτυξης του παιδιού τους.
Επιπλέον, η στήριξη από ένα ισχυρό οικογενειακό δίκτυο και οι υγιείς σχέσεις μεταξύ των συζύγων μπορούν να βοηθήσουν τους γονείς να αναπτύξουν ανθεκτικότητα και να βελτιώσουν την γενική τους ευημερία (Cheng & Lai, 2023).
Αξίζει, να αναφερθεί άλλη μια έρευνα, εκείνη του Αγγελόπουλου και των συν. του(2020) με θέμα τις ανάγκες των οικογενειών με παιδιά με ειδικές ανάγκες. Ειδικότερα, η έρευνά τους διεξήχθη στο Ν. Ημαθίας σε εκατό ν είκοσι (120) γονείς παιδιών με ειδικές ανάγκες που φοιτούσαν το περίοδο 2017-2028 σε ειδικά σχολεία. Τα αποτελέσματα της έρευνας, έδειξαν, ότι η πιο σημαντική ανάγκη στην οποία εστιάζουν και χρειάζονται περαιτέρω βοήθεια οι γονείς αυτών των παιδιών, είναι η εύρεση του κατάλληλου εκπαιδευτικού περιβάλλοντος, όπως επίσης η ανάγκη εύρεσης ενός ιατρού ή οδοντιάτρου που θα αφουγκράζεται και θα κατανοεί τις ανάγκες του γονέα και του παιδιού. Η έρευνα καταλήγει, ότι οι πιο σημαντικές ανάγκες της οικογένειας έγκειται στην αναζήτηση πληροφοριών για τον τρόπο με τον οποίο δύνανται να βοηθήσουν τα παιδιά τους, καθώς και για το πώς μπορούν να ανταπεξέλθουν στις οικονομικές αλλά και αναπτυξιακές ανάγκες των παιδιών τους (Αγγελόπουλος κ.α.,2020).
Επίσης, σύμφωνα με την έρευνα, φαίνεται πως το κύριο μέλημα των οικογενειών είναι να βρουν αξιόπιστες πηγές πληροφόρησης που θα τους διδάξουν τρόπους για να υποστηρίξουν την εκπαίδευση και την ανάπτυξη των παιδιών τους. Αυτό περιλαμβάνει την κατανόηση των εκπαιδευτικών αναγκών των παιδιών, την εύρεση τρόπων για να τα ενθαρρύνουν και να τα καθοδηγήσουν, καθώς και την αντιμετώπιση των οικονομικών προκλήσεων που μπορεί να εμφανιστούν κατά τη διάρκεια της ανατροφής τους. Επιπλέον, οι γονείς αναζητούν στρατηγικές για να εξασφαλίσουν ότι τα παιδιά τους θα έχουν τις καλύτερες δυνατές ευκαιρίες για προσωπική ανάπτυξη και επιτυχία στο μέλλον (Αγγελόπουλος κ.α.,2020).
Επιπλέον, φαίνεται, ότι η ανατροφή των παιδιών με ειδικές ανάγκες μπορεί να είναι μια περίπλοκη και απαιτητική διαδικασία, η οποία μπορεί να οδηγήσει σε πρόσθετα οικονομικά, σωματικά, ψυχολογικά και κοινωνικά βάρη (Ford et.al.,2016).
Επομένως, οι επαγγελματίες υγείας έχουν μοναδικό ρόλο στην αποκατάσταση των βαρών των γονέων. Οι γονείς είναι πολύτιμοι που λαμβάνονται σοβαρά υπόψη από τους επαγγελματίες. Όταν οι γονείς νιώθουν απομονωμένοι λόγω περιορισμένων κοινωνικών επαφών, ελλιπούς στήριξης από την οικογένεια, ή ακόμα και λόγω διακρίσεων και κριτικής από τους άλλους, αυτό μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο για ψυχολογική πίεση. Αντιθέτως, η επαγγελματική και εξειδικευμένη υποστήριξη μπορεί να ενισχύσει την ικανότητα των γονέων να αντιμετωπίζουν τις προκλήσεις θετικά και να κατανοούν καλύτερα την πορεία ανάπτυξης του παιδιού τους. Επιπλέον, η στήριξη από ένα ισχυρό οικογενειακό δίκτυο και οι υγιείς σχέσεις μεταξύ των συζύγων μπορούν να βοηθήσουν τους γονείς να αναπτύξουν ανθεκτικότητα και να βελτιώσουν την γενική τους ευημερία (Cheng & Lai, 2023).
Με βάση τα ανωτέρω στοιχεία, μπορεί να γίνει κατανοητό, ότι οι γονείς με παιδιά με ειδικές ανάγκες φαίνεται, ότι παρουσιάζουν υψηλό άγχος, φόβο για το μέλλον των παιδιών τους και κόπωση τόσο συναισθηματική όσο και σωματική. Γι αυτό το λόγο, οι αρμόδιοι φορείς θα πρέπει να παρέχουν κατάλληλες επιλογές προγραμμάτων ανακούφισης από το άγχος, άμεση βοήθεια ακόμα και σε οικονομικά θέματα. Επίσης πρέπει να παρέχει επαγγελματική γνώμη για την ανάπτυξη θετικής τεχνικής χειρισμού. Συνιστάται η ανάπτυξη προγραμμάτων γονικής υποστήριξης ειδικά για τη διάγνωση και μελλοντικές μελέτες σχετικά με τον αντίκτυπό τους σε γονείς με διαφορετικούς οικογενειακούς ρόλους (Ford et.al.,2016).