Οι παραστατικές τέχνες: Μια συστηματική ανασκόπηση των εφαρμογών τους στα άτομα με αναπηρία στο σχολικό περιβάλλον – ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της Χρηστίδου Αγγελικής – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, Π.Μ.Σ. «Ειδική Αγωγή, Εκπαίδευση και Αποκατάσταση» – Μέρος 4ο

Νοέ 19, 2024 | Άλλες προσεγγίσεις της τυφλότητας και της αναπηρίας, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Οι παραστατικές τέχνες: Μια συστηματική ανασκόπηση των εφαρμογών τους στα άτομα με αναπηρία στο σχολικό περιβάλλον – ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της Χρηστίδου Αγγελικής – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, Π.Μ.Σ. «Ειδική Αγωγή, Εκπαίδευση και Αποκατάσταση» – Μέρος 4ο

 

1.2         Τέχνη και Θεραπεία

 

1.2.1      Ιστορική εξέλιξη

 

H θεραπευτική φύση της τέχνης έχει αναγνωριστεί εδώ και χιλιάδες χρόνια και είναι αποδεκτή σε πολλούς πολιτισμούς. Στις περισσότερες πρωτόγονες κοινωνίες, σαμάνοι, ενσωματώνουν σε θεραπευτικές τελετουργίες τους ρυθμούς τραγουδιών, χτυπήματα τυμπάνων, χορευτικές κινήσεις και δραματοποίηση ιστοριών, συνδυαστικά με διάφορα οπτικά στοιχεία, όπως μάσκες, ειδικά κουστούμια και αντικείμενα, ακόμα και ζωγραφική στο ίδιο το ανθρώπινο σώμα. Θα μπορούσαμε να πούμε, ότι οι σαμάνοι, αποτελούν τους πρόγονους των ψυχιάτρων και των θεραπευτών τέχνης (Rubin, 2009).

 

Όμως, παρόλο που η ιδέα χρησιμοποίησης των τεχνών ως θεραπευτική διαδικασία για την προαγωγή της υγείας, έχει τις ρίζες της πολύ παλιά, η καθιερωμένη χρήση της ως θεραπεία, είναι σχετικά καινούρια (Emakpor et al., 2012). Τοποθετείται περίπου στο πρώτο μισό του 19ου αιώνα, όταν εικαστικές δραστηριότητες εντάσσονται σε ψυχιατρικά νοσοκομεία, ως εργοθεραπεία ή μέσο έρευνας και μελέτης των ψυχοπαθολογικών καταστάσεων (Abbenante et al., 2020).

 

Έτσι, η θεραπευτική χρήση της τέχνης αρχίζει να μεταβάλλεται σιγά σιγά, σε αυτό που σήμερα θα ονομάζαμε «Art Therapy». Η «Art Therapy» ξεκίνησε οργανωμένα ως κλάδος, ταυτόχρονα σε Αμερική και Ηνωμένο Βασίλειο, την δεκαετία του 1940-1950. Εκείνη την περίοδο, από την μια πλευρά, οι ψυχίατροι άρχισαν να μελετούν τα έργα τέχνης των ασθενών, για να διαπιστώσουν αν υπάρχει σύνδεση μεταξύ της τέχνης και της ψυχικής υγείας και από την άλλη, οι εκπαιδευτικοί ανακάλυπταν πως η καλλιτεχνική έκφραση αποτελεί ένα είδος συμβολικής επικοινωνίας των παιδιών (Pratt, 2004).

 

Καθοριστική, στην ανάπτυξη της «Art Therapy», υπήρξε η συμβολή του Sigmund Freud, ο οποίος υποστήριζε πως η εικαστική δραστηριότητα, πέρα από εικαστικό, έχει και θεραπευτικό αποτέλεσμα, το οποίο είναι εγγενές σ’ αυτήν. Το άτομο έχει άμεση σχέση με το καλλιτεχνικό αντικείμενο που παράγει, άλλοτε συνειδητή και άλλοτε ασυνείδητη και μέσω αυτού, μπορεί να εκφράσει τις επιθυμίες του (Abbenante et al., 2020). Η κόρη του Freud, Anna Freud, στα πλαίσια της ψυχανάλυσης, κάνει χρήση της καλλιτεχνικής έκφρασης σε παιδιά, ενώ ο ψυχίατρος Hans Prinzhorn συνδέει την σχιζοφρένεια με την δημιουργικότητα και χρησιμοποιεί καλλιτεχνικές δραστηριότητες συνδυαστικά με παιχνίδι, για να απαλύνει την ψυχική δυσφορία (Abbenante et al., 2020).

 

Ο καλλιτέχνης Adrian Hill, στο Ηνωμένο Βασίλειο χρησιμοποιεί για πρώτη φορά τον όρο «art therapy» το 1942, προσπαθώντας να περιγράψει τον τρόπο με τον οποίο η ζωγραφική τον βοήθησε, κατά την διάρκεια της ανάρρωσης του από φυματίωση σε ένα σανατόριο. Το 1945 και το 1951, δημοσιεύει δυο βιβλία, για την αξία και την συμβολή της καλλιτεχνικής δημιουργίας στην θεραπεία ασθενών (Rubin, 2009).

 

Στην Αμερική, οι δυο πιο σημαντικές μορφές που έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη της «Art Therapy» και διατύπωσαν τις δυο βασικές προσεγγίσεις της, είναι οι Margaret Naumburg και η Edith Kramer, με την πρώτη μάλιστα, να θεωρείται «μητέρα» της «Art Therapy» (Malchiodi, 2003).

 

H Naumburg, προερχόμενη από τον χώρο της ψυχολογίας και επηρεασμένη από τις ψυχαναλυτικές θεωρίες και την εκπαιδευτικό Maria Montessori, ιδρύει και χρηματοδοτεί μαζί με την αδελφή της Florence Cane (Malchiodi, 2003), το 1914 το Walden School στην Νέα Υόρκη, όπου χρησιμοποιεί την τέχνη, ως μέσο, για την διάγνωση και θεραπεία ψυχιατρικών περιστατικών (Abbenante et al., 2020). Το 1920 δημοσιεύει 2 άρθρα για την χρήση της τέχνης στα πλαίσια της ψυχαναλυτικής θεραπείας, ενώ από το 1941 – 1948 δουλεύει με μεμονωμένους ασθενείς, χρησιμοποιώντας την τέχνη και δημοσιεύοντας αυτές τις μελέτες περίπτωσης σε περιοδικά (Rubin, 2009).

 

Από την άλλη πλευρά, η Kramer προέρχεται από τον χώρο της εκπαίδευσης (Rubin, 2009). Ως δασκάλα της τέχνης, εργάζεται το 1938 με παιδιά και νέους από μειονεκτικά περιβάλλοντα και το 1951 σε ένα σχολείο για «διαταραγμένα παιδιά» (disturbed children), στην Νέα Υόρκη, όπου υλοποιεί τα «καλλιτεχνικά εργαστήρια» (artistic workshops) (Abbenante et al., 2020). Οι απόψεις και η προσέγγιση που προτείνει η Kramer, ανοίγει τον δρόμο για την εφαρμογή της «Art Therapy» σε εκπαιδευτικά πλαίσια (Malchiodi, 2003).

 

Κατά τις δεκαετίες του 1960-1970, οι προσπάθειες της Naumburg και της Kramer να προωθήσουν τις ιδέες τους, έχουν ως αποτέλεσμα την ραγδαία ανάπτυξη του κλάδου της «Art Therapy» στην Αμερική (Edwards, 2004). Αρχικά, εξαπλώνεται σε κλινικά και νοσοκομειακά περιβάλλοντα και αργότερα σε φυλακές, άσυλα και σχολεία (Abbenante et al., 2020). Γεγονός ορόσημο βέβαια σε αυτή την ανάπτυξη, υπήρξε η χρηματοδότηση του περιοδικού Bulletin of Art Therapy από την Elinor Ulman, το 1961 (Rubin, 2009). Το περιοδικό αυτό αποτελεί το πρώτο περιοδικό για την «Art Therapy». Αργότερα μετονομάστηκε σε American Journal of Art Therapy (Rubin., 2009) και συνέβαλε σημαντικά στην διάδοσή της, εντός και εκτός Αμερικής (Edwards, 2004). Τέλος, το 1969 ιδρύεται η Αμερικανική Ένωση της Θεραπείας της Τέχνης (American Art Therapy Association – ΑΑΤΑ), ένας μη κερδοσκοπικός οργανισμός με σκοπό την εκπαίδευση των θεραπευτών τέχνης (art therapist) και την πληροφόρηση του κοινού (Edwards, 2004). (ΑΑΤΑ, 2023).

 

Στην Ευρώπη, ο αντίστοιχος οργανισμός, που προσπαθεί να προωθήσει την χρήση της «Art Therapy» (European Federation of Art Therapy -EFAT) ιδρύεται πολύ αργότερα, το 2011, με πρωτοβουλία της Paola Luzzatto (EFAT,2024). Οι ρίζες της «Art Therapy» στην γηραιά ήπειρο, όπως αναφέρθηκε και παραπάνω, βρίσκονται στο Ηνωμένο Βασίλειο και τον καλλιτέχνη Adrian Hill. Εκεί, το 1964 ιδρύθηκε η British Association of Art Therapist – BAAT. Η εξέλιξη, οι ορισμοί και οι πρακτικές της «Art Therapy» όμως, διαφέρουν από χώρα σε χώρα (Edwards, 2004).

 

Μετάβαση στο περιεχόμενο