Οι παραστατικές τέχνες: Μια συστηματική ανασκόπηση των εφαρμογών τους στα άτομα με αναπηρία στο σχολικό περιβάλλον – ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της Χρηστίδου Αγγελικής – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, Π.Μ.Σ. «Ειδική Αγωγή, Εκπαίδευση και Αποκατάσταση» – Μέρος 2ο

Νοέ 18, 2024 | Άλλες προσεγγίσεις της τυφλότητας και της αναπηρίας

Οι παραστατικές τέχνες: Μια συστηματική ανασκόπηση των εφαρμογών τους στα άτομα με αναπηρία στο σχολικό περιβάλλον – ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της Χρηστίδου Αγγελικής – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, Π.Μ.Σ. «Ειδική Αγωγή, Εκπαίδευση και Αποκατάσταση» – Μέρος 2ο

 

Εισαγωγή

 

Ήδη από τις αρχές της ιστορίας, οι άνθρωποι αντιλήφθηκαν τα οφέλη και τις θεραπευτικές ιδιότητες των τεχνών. Έτσι ξεκίνησαν να τις χρησιμοποιούν όλο και πιο οργανωμένα, προκειμένου να προωθήσουν την ψυχική υγεία και να βελτιώσουν την ποιότητα ζωής τους (Abbenante et al., 2020). Στα μέσα του 19ου αιώνα η συστηματική χρήση της τέχνης για την προαγωγή της υγείας, διαμορφώνει έναν νέο επιστημονικό κλάδο που ονομάζεται «Art Therapy» (Emakpor et al., 2012).

Με την πάροδο του χρόνου, ο κλάδος αυτός αποκτάει όλο και περισσότερη δημοτικότητα, εγείροντας το ενδιαφέρον επιστημόνων, που προέρχονται από διαφορετικούς χώρους. Έτσι, αναπτύσσονται πολλές προσεγγίσεις και μοντέλα που συνδυάζουν τις τέχνες και την θεραπεία, με την «Art Therapy» να επεκτείνεται σε όλο και περισσότερα πλαίσια (Abbenante et al., 2020).

Ένα από αυτά τα πλαίσια, είναι και τα σχολεία. Σε σχολικά πλαίσια, οι τέχνες διεγείρουν σκέψεις, συναισθήματα, πεποιθήσεις και αποτελούν πηγές ανάπτυξης και μάθησης για τα παιδιά (Bajaj &Vohra, 2013). Ακόμα, μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να προάγουν την επικοινωνία, με ένα διαφορετικό και εναλλακτικό τρόπο και τέλος προωθούν την αλληλεπίδραση και την συναισθηματική έκφραση (Ahessy, 2021). Παρεμβάσεις και προγράμματα που ενσωματώνουν τις τέχνες και εφαρμόζονται σε σχολικά πλαίσια, μετατρέπουν την μάθηση σε μια πολυαισθητηριακή διαδικασία (Koch et al., 2015), δίνουν κίνητρα στους μαθητές και συμβάλλουν στην ανάπτυξη βασικών δεξιοτήτων (You, 2021).

Ακόμα περισσότερο, στην περίπτωση των μαθητών με αναπηρία, κάθε επαφή με τις τέχνες θεωρείται «θεραπευτική», καθώς προκαλεί θετικές αλλαγές και εξέλιξη (Ezell & Levy, 2003), με ολοένα και περισσότερους θεραπευτές, εκπαιδευτικούς, ψυχολόγους και καλλιτέχνες, να εφαρμόζουν παρεμβάσεις και προγράμματα που τις ενσωματώνουν, στο έργο τους.

Αυτές οι παρεμβάσεις, παίρνουν πολλές μορφές και διαφέρουν μεταξύ τους ως προς τον σχεδιασμό, το πλαίσιο και το άτομο που τις υλοποιεί. Κάποιες, λαμβάνουν χώρα σε ειδικά διαμορφωμένες τάξεις, έχουν αυστηρή δόμηση και υλοποιούνται από εξειδικευμένους θεραπευτές, θυμίζοντας κατά πολύ κλινικές συνεδρίες (McDonald & Drey, 2017). Άλλες πάλι, είναι πιο ευέλικτες και χαλαρές στην δομή τους και υλοποιούνται μέσα στις σχολικές τάξεις, από εκπαιδευτικούς ή καλλιτέχνες, που συνδυάζουν τέχνες, θεραπεία και εκπαίδευση (Albert, 2010).

Οι συγκεκριμένες διαφοροποιήσεις σχετίζονται με τις διαφορετικές θεωρητικές προσεγγίσεις που υπάρχουν, τον χώρο προέλευσης και την εκπαίδευση του κάθε επιστήμονα. Κοινό σημείο όμως όλων των παρεμβάσεων, είναι η ενσωμάτωση των τεχνών και οι θετικές αλλαγές και βελτίωση που προκαλούν στα άτομα με αναπηρίες.

Τέτοιου είδους θετικές αλλαγές, αφορούν τους τομείς της επικοινωνίας και της λειτουργικότητας, αλλά και των κοινωνικών, συναισθηματικών και ακαδημαϊκών δεξιοτήτων (Malley & Silverstein, 2014). Τα οφέλη που αποκομίζουν τα άτομα είναι πολλαπλά, και δεν περιορίζονται μόνο στην ανάπτυξη και βελτίωση χρήσιμων για την ζωή δεξιοτήτων, αλλά και στο πώς νιώθουν, κατά την διάρκεια συμμετοχής τους σε τέτοιες παρεμβάσεις. Δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις των μαθητών με αναπηρία, που ανέφεραν ότι με την συμμετοχή τους σε παρεμβάσεις που ενσωματώνουν τις τέχνες, ένιωθαν όμορφα, αυξήθηκε η αυτοπεποίθηση τους και βελτιώθηκαν οι σχέσεις με τους συμμαθητές και τους δασκάλους τους (Goodes et al., 2024).

Εκτός όμως από τους ίδιους τους μαθητές, οι θετικές αλλαγές και βελτιώσεις επιβεβαιώνονται και από γονείς ή εκπαιδευτικούς, οι οποίοι μάλιστα προτείνουν την χρήση και ενσωμάτωση των τεχνών στο διδακτικό έργο. Οι τέχνες ενεργοποιούν τις αισθήσεις, μέσω των οποίων γίνεται πιο εύκολή η πρόσβαση στην γνώση και η κατανόηση, για τους μαθητές με αναπηρία (Allen, 2018) και έτσι αναδεικνύονται ως χρήσιμο παιδαγωγικό εργαλείο, που διευκολύνει την μάθηση και την ανάπτυξη (Kotowski, 2013).

Σκοπός της συγκεκριμένης εργασίας είναι, μέσω ανασκόπησης στην βιβλιογραφία, να συγκεντρώσει όλες τις παρεμβάσεις, προγράμματα και θεραπείες για άτομα με αναπηρίες, που ενσωματώνουν τις τέχνες σε σχολικά πλαίσια. Με αυτόν τον τρόπο, μπορεί να λειτουργήσει ενθαρρυντικά , δίνοντας ιδέες και κατευθύνσεις, σε όσους ενδιαφέρονται για τις τέχνες και το πώς μπορούν να τις ενσωματώσουν στο έργο τους, για να βοηθήσουν μαθητές με αναπηρία.

Το πρώτο κεφάλαιο, αποτελεί την θεωρητική θεμελίωση της έρευνας. Εκεί, γίνεται αναφορά σε όλους τους ορισμούς και προσεγγίσεις που συνδέουν την «τέχνη» με την «θεραπεία», οι οποίες αποτελούν και τις κεντρικές έννοιες της εργασίας μας. Αργότερα, όλες αυτές οι προσεγγίσεις και τα μοντέλα που περιγράφονται, ανάγονται στον χώρο της εκπαίδευσης. Τέλος, εστιάζουμε στην ειδική αγωγή, ακολουθώντας μια παραγωγική συλλογιστική πορεία, από το γενικό στο πιο ειδικό.

Στο κεφάλαιο αυτό, έγινε προσπάθεια να εξηγηθούν όσο το δυνατόν με καλύτερο τρόπο, όλοι οι ορισμοί που θα μπορούσαν να σχετίζονται με το θέμα μας. Αυτό το έργο, αποδείχτηκε εξαιρετικά δύσκολο, λόγω της ασάφειας και ασυμφωνίας που υπάρχει στην βιβλιογραφία, με πολλούς ερευνητές να χρησιμοποιούν τους ορισμούς, ο καθένας με τον τρόπο του. Όσο δύσκολη όμως και αν ήταν αυτή η προσπάθεια, τόσο τελικά κρίθηκε αναγκαία, για την συνέχεια της εργασίας και για την επιλογή των ορισμών που χρησιμοποιήθηκαν κατά την ερευνητική διαδικασία.

Στο κεφάλαιο της μεθοδολογίας, περιγράφεται αναλυτικά η ερευνητική διαδικασία που ακολουθήθηκε. Το κεφάλαιο αυτό εμπλουτίζεται με πίνακες και ένα διάγραμμα ροής, που διευκολύνουν τον αναγνώστη να κατανοήσει καλύτερα, τον τρόπο με τον οποίο διεξήχθη η έρευνα.

Το τρίτο κεφάλαιο, είναι αυτό των αποτελεσμάτων, όπου παρουσιάζονται οι μελέτες που ενσωματώνονται στην έρευνα, χωρισμένες σε τρεις κατηγορίες, οι οποίες διευκολύνουν την περεταίρω ανάλυσή τους.

Τέλος, το τέταρτο κεφάλαιο αποτελεί το κεφάλαιο της συζήτησης, όπου ευρήματα της δικής μας έρευνας συγκρίνονται με προγενέστερες και διατυπώνονται συμπεράσματα, ενώ γίνεται και αναφορά στους περιορισμούς και τις επιπτώσεις της έρευνας μας στην ειδική αγωγή και κάποιες μελλοντικές προτάσεις.

 

Μετάβαση στο περιεχόμενο