ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΤΩΝ ΜΗΤΕΡΩΝ ΜΕ ΣΟΒΑΡΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΟΡΑΣΗΣ ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΨΥΧΟΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΓΟΝΕΪΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΗΣ ΚΥΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΤΟΚΕΤΟΥ – ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΚΑΪΣΑ ΜΑΡΙΑΣ & ΜΠΛΑΧΑΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗΣ – ΔΙΕΘΝΕΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΑΔΟΣ, ΤΜΗΜΑ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗΣ – Μέρος 62ο
ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV
ΣΥΖΗΤΗΣΗ
Βρήκαμε ότι οι γυναίκες στην πλειονότητά τους, πιστεύουν ότι τα μαθήματα ψυχοσωματικής είναι πάρα πολύ χρήσιμα για τις έγκυες με προβλήματα όρασης. Όπως επίσης αν υπήρχαν προσαρμοσμένα προγράμματα ψυχοπροφυλακτικής για τις γυναίκες με προβλήματα όρασης σχεδόν όλες θα επέλεγαν να τα παρακολουθήσουν και θα προτιμούσαν ένα πρόγραμμα μικτό ως προς τους συμμετέχοντες, δηλαδή με γυναίκες που έχουν προβλήματα όρασης και χωρίς, ενώ αν επιτρεπόταν σε αυτά και η συμμετοχή ενός συνοδού ή σκύλου οδηγού αυτό θα ήταν θεμιτό από τις γυναίκες.
Στην έρευνά μας, εκτός από την χρησιμότητα που θεωρούν οι γυναίκες ότι έχουν τα μαθήματα ειδικά για τα άτομα με προβλήματα όρασης, φαίνεται ότι πιστεύουν πως θα είχαν και θετική επίδραση στην εμπειρία της κύησης και του τοκετού τους κυρίως όσον αφορά τους τομείς «να τονωθεί η ψυχολογία μου» και «να γνωρίζω τι θα γίνει σε κάθε στάδιο του τοκετού», αντίστοιχα. Συμπληρωματικά, οι γυναίκες βρήκαν ενδιαφέρουσες όλες τις θεματικές ενότητες που διδάσκονται σε ένα πρόγραμμα ψυχοπροφυλακτικής· και ειδικότερα τις θεματικές ενότητες που αφορούν την περιποίηση του νεογνού, το μητρικό θηλασμό και την σίτισή του. Επιπρόσθετα, εξέφρασαν την επιθυμία τους να πραγματοποιούνται και κάποια μαθήματα που θα αφορούσαν ειδικά την ψυχολογική ενδυνάμωση της γυναίκας στην λοχεία, τον προγεννητικό έλεγχο, τις λοιμώξεις στην κύηση και τα πρότυπα διαπαιδαγώγησης. Επιπλέον, πρότειναν τα ηχητικά βοηθήματα ως την χρησιμότερη μέθοδο ένταξης στα μαθήματα ψυχοσωματικής που απευθύνονται στις γυναίκες με οπτική αναπηρία. Ακόμη, πρότειναν σαν εναλλακτικές μεθόδους τις ηχογραφήσεις με περιγραφή των δεξιοτήτων αλλά και την αναπαράσταση των δεξιοτήτων με την μορφή σκετς με χρήση αφής και προπλασμάτων. Και άλλες μελέτες στη διεθνή βιβλιογραφία δείχνουν ότι η χρήση προπλασμάτων για τους ανθρώπους με οπτική αναπηρία ήταν πολύ βοηθητική για την ενημέρωσή τους σε θέματα υγείας (Barbosa et al, 2013).
Οι κυριότεροι παράγοντες σχετιζόμενοι με το πρόβλημα όρασης που επικαλέσθηκαν οι γυναίκες ως τροχοπέδη στην λήψη απόφασης για τεκνοποίηση ήταν ο φόβος της κληρονομικής μετάδοσης της πάθησης και το αίσθημα ανασφάλειας για την ικανότητα ανταπόκρισης στην περιποίηση του νεογνού αλλά και γενικότερα στις ανάγκες του παιδιού καθώς και γενικότερης ανταπόκρισης στον ρόλο της μητέρας. Επίσης, οι σημαντικότερες δυσκολίες που αντιμετώπισαν οι γυναίκες εντοπίστηκαν κυρίως στην περίοδο της λοχείας και της κύησης με κυριότερες την περιποίηση του νεογνού και τον φόβο τραυματισμού της ίδιας και του εμβρύου κατά την διάρκεια των εξωτερικών μετακινήσεων, αντίστοιχα. Οι γυναίκες δήλωσαν ότι όσον αφορούσε την φροντίδα του πρώτου τους παιδιού, παρά τις δυσκολίες, αντλούσαν βοήθεια κυρίως από το υποστηρικτικό οικογενειακό και φιλικό περιβάλλον.
Εντούτοις, σημειώνεται ότι η μελέτη μας έχει ορισμένους περιορισμούς. Αναλυτικότερα, πρόκειται για μία συγχρονική μελέτη, που όπως σε κάθε τέτοιου είδους μελέτη, το σημαντικότερο μειονέκτημα είναι το γεγονός ότι η πληροφορία αναφορικά με τον προσδιοριστή και την έκβαση λαμβάνεται την ίδια χρονική στιγμή για όλα τα μελετώμενα άτομα, με αποτέλεσμα να μην είναι δυνατόν να καθοριστεί εάν η έκθεση στην ενδεικτική κατηγορία του μελετώμενου προσδιοριστή προηγείται ή όχι της εμφάνισης της έκβασης. Η εύρεση σχέσης ανάμεσα σε έναν προσδιοριστή και μια έκβαση σε μία συγχρονική μελέτη είναι απαραίτητο να διερευνηθεί περαιτέρω με την πραγματοποίηση καταλληλότερων μελετών.
Όσον αφορά τον μελετώμενο πληθυσμό, η μέση ηλικία των συμμετεχουσών ήταν τα 46,3 έτη, δηλαδή το δείγμα κυρίως αφορούσε γυναίκες μεγαλύτερων ηλικιών από το όριο αναπαραγωγής (πάνω από 35 έτη). Αυτό συνεπάγεται έναν περιορισμό στην γνώση ύπαρξης των μαθημάτων ψυχοσωματικής προετοιμασίας για την γονεϊκότητα, επομένως και της παρακολούθησής τους από τις γυναίκες· καθώς τα συγκεκριμένα προγράμματα διενεργούνται από τις μαίες τα τελευταία 40 χρόνια περίπου όπως και οι έρευνες που αφορούν αυτά για την αντίστοιχη διάδοσή τους στο κοινό το οποίο απευθύνονται.
Όπως φαίνεται από τα αποτελέσματα της μελέτης, μόλις το 16,7% του δείγματος, δηλαδή οι πέντε στις τριάντα γυναίκες είχαν παρακολουθήσει τα μαθήματα ψυχοσωματικής, ενώ δεν διευκρινίζεται πόσες από αυτές έχουν συμμετάσχει σε ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα ψυχοπροφυλακτικής. Για αυτό τον λόγο, και όπως παρατηρήθηκε από την στατική επεξεργασία, οι γυναίκες δήλωσαν σε μεγάλο ποσοστό ότι την στιγμή που διενεργήθηκε η μελέτη μας γνώριζαν την ύπαρξη των συγκεκριμένων μαθημάτων σε αντίθεση με την περίοδο όπου διένυαν την εγκυμοσύνη τους που μόνο ένα μικρό ποσοστό τα γνώριζε. Ακόμη μια σημαντική πληροφορία που προκύπτει είναι ότι το ποσοστό των γυναικών που παρακολούθησε τα μαθήματα, το έκανε μόνο στην πρώτη εγκυμοσύνη.
Επισημαίνεται ότι τα δημογραφικά και κοινωνικά χαρακτηριστικά των γυναικών καλύφθηκαν σχεδόν πλήρως, με εξαίρεση την οικονομική κατάστασή τους που δεν αποτελεί διαθέσιμη πληροφορία στην συγκεκριμένη μελέτη. Έτσι, ο μελετώμενος πληθυσμός αφορά μητέρες, κυρίως δευτεροτόκες που στην πλειονότητά τους ήταν απόφοιτες Λυκείου, έγγαμες και συνταξιούχες. Όσον αφορά την εργασιακή κατάσταση πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι το Υπουργείο Εργασίας της χώρας μας προβλέπει μειωμένο αριθμό συμπληρωμένων χρόνων εργασίας για σύνταξη για τα άτομα με οπτική αναπηρία.
Επιπρόσθετα, η πλειονότητα των γυναικών στην παρούσα έρευνα χαρακτηρίζεται από κοινά στοιχεία όσον αφορά το επίπεδο λειτουργίας της όρασης, δηλαδή οι περισσότερες ανήκουν στο επίπεδο της τύφλωσης σύμφωνα με την παγκόσμια κατάταξη ICD-10. Ακόμη όλες οι γυναίκες που συμμετείχαν στην μελέτη μας, εμφάνισαν το πρόβλημα της όρασης πριν διαγνωστεί η εγκυμοσύνη τους.
Αναφορικά με τον τρόπο μετακίνησης τους, όπως διαφαίνεται από τα ποσοστά, αρκετές ήταν οι γυναίκες που επιλέγουν παραπάνω από έναν τρόπο για να μετακινηθούν. Κυρίως προκύπτει ο συνδυασμός μετακίνηση χωρίς βοήθεια και με βοήθεια συνοδού. Άλλοτε δηλαδή οι γυναίκες μετακινούνται μόνες τους και άλλοτε χρειάζονται κάποιον συνοδό για τις εξωτερικές τους μετακινήσεις αλλά ως επί το πλείστον μπορούν να μετακινούνται χωρίς καμία βοήθεια.
Εν συνεχεία, έγινε προσπάθεια να διερευνηθούν τα χαρακτηριστικά των γυναικών όσον αφορά την εμπειρία και την ποιότητα των τοκετών τους, του μητρικού θηλασμού και της παρακολούθησης από μαία σε κύηση/τοκετό/λοχεία. Η πλειονότητα των γυναικών βίωσε μία καλή εμπειρία γέννας. Μολονότι κάποιες γυναίκες δήλωσαν πως η εμπειρία του τοκετού τους είχε περιθώρια βελτίωσης στο να είναι πιο θετική κυρίως όσον αφορά το άγχος που βίωσαν, τον τρόπο γέννας ή την ποσότητα φαρμακευτικής αναλγησίας, καταλαβαίνουμε ότι υπάρχει πρόσφορο έδαφος για την εφαρμογή των μαθημάτων ψυχοσωματικής που όπως έχει φανεί από τις έρευνες, κάποια από τα πολλά οφέλη τους είναι ότι έχουν θετική επίδραση στην μείωση του άγχους, στον περιορισμό της φαρμακευτικής αναλγησίας αλλά και στην βίωση μιας θετικής εμπειρίας γέννας με γνώμονα τις επιθυμίες των γυναικών.
Οι περισσότερες γυναίκες θήλασαν, ενώ εκείνες που δεν θήλασαν, αυτό δεν οφειλόταν αποκλειστικά στο πρόβλημα της όρασης. Συγκριτικά με την μελέτη των Dias και συν. που δημοσιεύτηκε το 2018, οι τυφλές μητέρες παρουσίασαν υψηλή αυτοαποτελεσματικότητα θηλασμού ενώ υπήρχαν επίσης μητέρες με χαμηλή αυτοαποτελεσματικότητα. Τα κυριότερα σημεία στην κλίμακα αυτοαποτελεσματικότητας στα οποία συμφώνησε η πλειονότητα των γυναικών είναι τα εξής: ο θηλασμός μπορεί να είναι χρονοβόρος και ότι μπορεί να γίνει χρήση “formula” και όχι ο κατά αποκλειστικότητα μητρικός θηλασμός. Στη μελέτη μας βρήκαμε ότι περισσότερες γυναίκες με προβλήματα όρασης θήλασαν το πρώτο παιδί τους για λιγότερο από έξι μήνες. Παρομοίως στη μελέτη των Dias και συν. (2018) φάνηκε πως ένας σημαντικός παράγοντας κινδύνου για χαμηλή αυτοαποτελεσματικότητα θηλασμού ήταν η πρωτοτοκία. Οι γυναίκες με υψηλή αυτοαποτελεσματικότητα θηλασμού ήταν πιο πιθανό να θηλάσουν για τουλάχιστον έξι μήνες.
Επίσης, το μεγαλύτερο ποσοστό των γυναικών δήλωσε ότι δεν είχε παρακολούθηση από μαία στις περιόδους της κύησης, του τοκετού και της λοχείας. Ωστόσο, εκείνες που είχαν παρακολούθηση απέδωσαν κυρίως θετικούς χαρακτηρισμούς για την ποιότητα αυτής της παρακολούθησης. Αντιθέτως οι γυναίκες που δεν έμειναν ικανοποιημένες από την ποιότητα παρακολούθησης των μαιών αναφέρθηκαν σε συμπεριφορές της μαίας που στιγμάτισαν και αμφισβήτησαν την ικανότητά τους σαν μητέρες. Παρόμοια αποτελέσματα έδειξε και η μελέτη της Frederick (2015) η οποία παρουσιάζει περιπτώσεις τυφλών μητέρων που βίωσαν το στίγμα από το μαιευτικό προσωπικό.
Ακόμη συλλέχτηκαν πληροφορίες αναφορικά με το είδος της γέννας και το μέρος όπου πραγματοποιήθηκε. Οι μισές περίπου γυναίκες γέννησαν σε δημόσιο νοσοκομείο το πρώτο παιδί τους και οι άλλες μισές σε ιδιωτικό μαιευτήριο. Επιπρόσθετα, το ½ των γυναικών γέννησε φυσιολογικά το πρώτο παιδί και περίπου το υπόλοιπο ½ του δείγματος γέννησε με ΚΤ το πρώτο παιδί. Αυτά τα ποσοστά διαφέρουν όσον αφορά τις επόμενες γεννήσεις. Σε αντίθεση οι μελέτες των Ofir και συν. (2015) όπως και των Wielgos και συν. (2019) έδειξαν ότι η πλειονότητα των γυναικών με σοβαρά προβλήματα όρασης γέννησε με ΚΤ.
Στα ισχυρά σημεία της μελέτης μας πρέπει να αναφερθεί ότι πρόκειται να διερεύνηση ενός ειδικού πληθυσμού που ποτέ στο παρελθόν δεν έχει διερευνηθεί στην Ελλάδα σε σχέση με την εμπειρία της γέννας και της λοχείας. Επίσης το δείγμα των 30 γυναικών, αφορά πληθυσμό σε 3 διαφορετικές πόλεις, το οποίο επιτρέπει την εξαγωγή κάποιων ασφαλών συμπερασμάτων σε σχέση με τις εμπειρίες των γυναικών με προβλήματα όραση στον Ελλαδικό χώρο. Επίσης ο συνδυασμός ανοικτού και κλειστού τύπου ερωτήσεων έδωσε τη δυνατότητα πληρέστερης αποτύπωσης των εμπειριών των γυναικών του δείγματος.