Από το περιοδικό Tiflologia per l΄ integrazione

Μετάφραση Τουτούλης Ηλίας Ψυχολόγος Κ.Ε.Α.Τ

Δημοσιεύουμε αυτό το σχηματικό γραπτό του Καθηγητού Μ. Brambring, μιάς από τις μεγαλύτερες αυθεντίες στον τομέα της έρευνας σχετικά με την εκπαίδευση των τυφλών και μερικώς βλεπόντων παιδιών. Το αντιμετωπιζόμενο πρόβλημα αφορά την σκοπιμότητα εισαγωγής της χρήσης του μπαστουνιού (που όμως είναι ένα μπαστούνι μελετημένο ειδικά γιά τα πιό μικρά παιδιά), από την προσχολική ηλικία. Κατ΄ αυτό τον τρόπο, θα μπορούσαν να λυθούν δύο προβλήματα κάθε άλλο παρά ασήμαντα:
1. πολλές οικογένειες, εξ΄ αιτίας της άρνησης της τυφλότητας, είναι αντίθετες στην χρήση όλων των τεχνικών και όλων των συσκευών που θα μπορούσαν, κατά κάποιο τρόπο, να υπενθυμίσουν την αναπηρία του παιδιού, καθορίζοντας, με αποφασιστικό τρόπο, την κατάκτηση της αυτονομίας.
2. η έλλειψη εμπειριών, κατά την διάρκεια των πρώτων χρόνων της ζωής, περιορίζει επίσης την νοητική ανάπτυξη του παιδιού (στην ελλείψη εμπειριών ανάγεται ουσιαστικά ο βερμπαλισμός).*
Ένα εκ γενετής τυφλό παιδί που, βοηθούμενο επαρκώς, έχει την δυνατότητα να κινηθεί με άνεση στο περιβάλλον του, αποκτώντας εμπειρία πραγμάτων, θα μπορεί να έχει μιά νοητική καί κινητική ανάπτυξη ανάλογη με εκείνη των βλεπόντων συνομηλίκων του.

Προτάσεις γιά την εισαγωγή της χρήσης του μπαστουνιού
κατά την προσχολική ηλικία.

Ο σκοπός της χρήσης του μπαστουνιού κατά την προσχολική ηλικία είναι εκείνος της βελτίωσης του συντονισμού του παιδιού ενώ περπατά.
Η χρήση του μπαστουνιού αυξάνει την σιγουριά και τα κίνητρα του παιδιού να κινηθεί πιό ελεύθερα πάνω στο δρόμο.
Το μπαστούνι δεν έχει σχεδιαστεί γιά να βρίσκει τα εμπόδια (με εξαίρεση τα πεζοδρόμια). Ο πρωταρχικός σκοπός είναι εκείνος του να εφοδιάσει το παιδί με “πολλαπλές” εμπειρίες και να κινείται ελεύθερα χωρίς να νοιώθει απογοητευμένο ερχόμενο συνεχώς σε επαφή με τα εμπόδια.

Οι βάσεις γιά την χρήση του μπαστουνιού

Το πρόσωπο που καλεί το παιδί πρέπει να είναι πάντα μπροστά απ΄ αυτό, δεν πρέπει να αφήσει ποτέ μόνο το παιδί. Στην αρχή, πρέπει να κάνει ότι είναι δυνατόν ώστε το παιδί να κινείται μόνο σε περιβάλλοντα που χαρακτηρίζονται από κατασκευή δαπέδου χωρίς τυχαιότητες και να διασχίζεται με ευκολία
1. Η εκπαίδευση στην χρήση του μπαστουνιού θα πρέπει να ενταχτεί στην κανονική δραστηριότητα του παιχνιδιού του παιδιού. Π.χ: επειδή το μπαστούνι που έχει επινοηθεί γιά παιδιά προσχολικής ηλικίας είναι εφοδιασμένο με μία μικρή ρόδα στο ένα άκρο, μπορεί να παρακινήσει το μικρό να το χρησιμοποιήσει, κυλώντας το σαν να ήταν καρροτσάκι, κατά τρόπο που η μικρή ρόδα, τρέχοντας, να δίνει πληροφορίες σχετικά με τό έδαφος.
Όταν το παιδί, με το μπαστούνι, αντιλαμβάνεται την παρουσία κάπoιου πράγματος, θα πρέπει να το συνηθίσει να αγγίζει το αντικείμενο με το πόδι ή με το χέρι, γιά να το αναγνωρίσει.
2. Από την αρχή κιόλας θα πρέπει να μάθει να χησιμοποιεί με σωστό τρόπο το μπαστούνι: σταδιακά θα πρέπει να μάθει το παιδί να μην χτυπά με το μπαστούνι, να το χρησιμοποιεί μόνο σε ορισμένες καταστάσεις, όπως όταν περπατάει στο δρόμο.
Στο τέλος αυτό θα πρέπει να κατανοήσει ότι αυτό δεν είναι ένα παιχνίδι.
3. Ακόμη και παίζοντας, θα πρέπει να φροντίσουμε ώστε το περιβάλλον να μην παρουσιάζει εξαιρετικές δυσκολίες. Το πρόσωπο που θα συνοδεύει το παιδί θα πρέπει να προηγείται κάποια βήματα.
Στο δρόμο θα πρέπει να αποφεύγεται, όσο είναι δυνατόν, η διάβαση διασταυρώσεων και σταυροδρομίων. Η παράκαμψη των εμποδίων μπορεί να διευκολυνθεί αν αυτός που συνοδεύει το παιδί προηγείται αυτού, καλώντας το με μιά ορισμένη συχνότητα.
4. Ανάμεσα στις πιό συχνές δυσκολίες που θα συναντήσει κανείς στην αρχή της εκπαίδευσης, σημειώνουμε:
– το παιδί θα μπορούσε να μην καταλάβει ακριβώς σε πιά απόσταση μπροστά απ΄ αυτό βρίσκεται η άκρη του μπαστουνιού (2 ή 3 βήματα). Θα μπορούσε κανείς να το οδηγήσει να κατανοήσει αυτή την έννοια, επινοώντας ένα παιχνίδι του τύπου “1, 2, 3 και έφθασες!..”,
– το παιδί θα μπορούσε να κρατάει το μπαστούνι σε όχι σωστή θέση (αν το μπαστούνι είναι σε πολύ κάθετη θέση, σε σχέση με το πάτωμα, η ρόδα κυλάει με δυσκολία). Ο συνοδός μπορεί να βοηθήσει ώστε να ξεπεραστεί αυτή η δυσκολία, κρατώντας με το δικό του χέρι το μπαστούνι με την σωστή γωνιακή κλίση σε σχέση με το έδαφος, μέχρι το παιδί να συνηθίσει να το κρατά κατά τον ίδιο τρόπο,
– τέλος, το παιδί θα μπορούσε να πάρει μιά λάθος θέση με το σώμα κατά την διάρκεια που περπατάει, από φόβο ότι θα συναντήσει απρόβλεπτα εμπόδια. Η δημιουργία κατάλληλων συνθηκών παιχνιδιού θα αποδειχτεί πολύ πιό αποτελεσματική ώστε να το βοηθήσει να πάρει μιά στάση περισσότερο άνετη.

Το αποτέλεσμα της χρήσης του μπαστουνιού

Όταν το παιδί θα έχει μάθει να χρησιμοποιεί σωστά το μπαστούνι, θα είναι εύκολο να διαπιστωθεί ότι έχουμε θετικά αποτελέσματα στην συμπεριφορά του, όπως:
– σημαντική βελτίωση της στάσης του σώματος,
– χρησιμοποίηση και των δύο χεριών γιά την εξερεύνηση των
αντικειμένων,
– ελεύθερο περπάτημα,
– αύξηση της ταχύτητας κατά τις μετακινήσεις, βοηθούμενη ιδιαίτερα από την αίσθηση σιγουριάς που οφείλεται σ΄ ένα μεγαλύτερο αριθμό πληροφοριών πάνω στις αλλαγές της επιφάνειας πάνω στην οποία περπατά το παιδί.

*βερμπαλισμός: ακατάσχετη φλυαρία