ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΤΩΝ ΜΗΤΕΡΩΝ ΜΕ ΣΟΒΑΡΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΟΡΑΣΗΣ ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΨΥΧΟΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΓΟΝΕΪΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΗΣ ΚΥΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΤΟΚΕΤΟΥ – ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΚΑΪΣΑ ΜΑΡΙΑΣ & ΜΠΛΑΧΑΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗΣ – ΔΙΕΘΝΕΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΑΔΟΣ, ΤΜΗΜΑ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗΣ – Μέρος 36ο
3.2 Διαμόρφωση των μαθημάτων και περιεχόμενο
Αρκετές είναι οι γυναίκες οι οποίες προετοιμάζονται ενεργά για τον τοκετό που θα βιώσουν. Η προετοιμασία συμπεριλαμβάνει την ανάγνωση βιβλίων, την προβολή ταινιών- ντοκιμαντέρ, τη συζήτηση με άλλες γυναίκες και κυρίως την παρακολούθηση μαθημάτων προετοιμασίας για την γονεϊκότητα. Οι γυναίκες ουσιαστικά αναζητούν τον καλύτερο για την παροχή συμβουλών, για παρακολούθηση και παροχή φροντίδας. Η ιδανική ομάδα προετοιμασίας αποτελείται κυρίως από μαίες/μαιευτές, οι οποίοι όμως ανάλογα με τα μαθήματα και την ζήτηση αυτών μπορούν να συνεργαστούν και με άλλους επαγγελματίες όπως γυναικολόγους-μαιευτήρες, ψυχολόγο, ψυχοθεραπεύτρια, γυμνάστρια, δασκάλα γιόγκα και κοινωνιολόγο (Αβραμίδου, 2005).
Οι επαγγελματίες υγείας θα πρέπει να τις σέβονται και να τους παρέχουν την απαιτούμενη στήριξη και πληροφόρηση. Οι γυναίκες βασίζονται σε εμπειρική, διαισθητική και σωματική γνώση, αλλά τείνουν να μην μοιράζονται αυτές τις σκέψεις με τους επαγγελματίες υγείας , επειδή αισθάνονται ότι οι επαγγελματίες υγείας δεν τις αποδέχονται (Sjoblom et al, 2006). Παρ’όλα αυτά αν αναπτυχθεί μεταξύ των γυναικών και των επαγγελματιών υγείας μια σωστή σχέση με τον επαγγελματία υγείας που τις φροντίζει έχουν περισσότερη αυτοπεποίθηση, είναι χαλαρές και άνετες στον χώρο που αυτές επιλέγουν, αυξάνεται η αυτοεκτίμηση τους, έχουν τον έλεγχο και εμπιστεύονται περισσότερο τους ανθρώπους γύρω τους (Sjoblom et al, 2006). Αυτή η σχέση διαδραματίζει ουσιαστικό ρόλο στην έκβαση του τοκετού (Mander and Melender, 2009). Ακόμη, η αυτοπεποίθηση, η χαλάρωση και η αυτοεκτίμηση είναι βασικές συνιστώσες για την εξέλιξη του φυσιολογικού τοκετού (Sjoblom et al, 2006).
Τα μαθήματα προετοιμασίας για την γονεϊκότητα μπορούν να πραγματοποιηθούν πριν από τη σύλληψη, οποιαδήποτε εβδομάδα κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης ή ακόμα και στη λοχεία. Διδάσκονται από μαίες σε ειδικά κέντρα προετοιμασίας, στο νοσοκομείο ή ακόμα και στο σπίτι (Μωραΐτου, 2007).
Τα προγράμματα μπορούν να γίνουν σε ομάδες που περιλαμβάνουν:
Μόνο έγκυες γυναίκες
Μόνο υποψήφιους πατέρες
Έγκυες με τους συντρόφους τους ή με τους συνοδούς τους
Πρωτοτόκες έγκυες ή πρωτοτόκα ζευγάρια
Πολυτόκες έγκυες ή πολυτόκα ζευγάρια
Έφηβες έγκυες μόνες ή με τους συντρόφους ή με τους συνοδούς τους/ κηδεμόνες
Έγκυες στην αρχή της εγκυμοσύνης
Έγκυες σε προχωρημένη εγκυμοσύνη
Λεχωίδες ή ζευγάρια κατά τη λοχεία
Μετανάστες με μεταφραστή όπου χρειάζεται
Ατομικά/Ιδιαίτερα
Όπως αναφέρθηκε παραπάνω στα μαθήματα, μπορεί να συμμετέχει ο πατέρας, κάποιο άλλο μέλος της οικογένειας ή οποιοδήποτε άλλο άτομο επιθυμεί η γυναίκα να συμπεριλάβει σε αυτά. Πάντως η συμμετοχή του πατέρα οδηγεί σε μία ευρύτερη κατανόηση της περιόδου της μετάβασης στην πατρότητα. Με αποτέλεσμα την αίσθηση ηρεμίας, αυτοπεποίθησης για το νέο τους ρόλο και ετοιμότητας για τον ερχόμενο τοκετό.
Τα τμήματα στα οποία χωρίζονται οι ομάδες μπορεί να είναι είτε κλειστές είτε ανοιχτές. Στα ανοιχτά τμήματα μπορούν να εισαχθούν καινούρια άτομα σε κάθε μάθημα, ενώ στα κλειστά τμήματα όλα τα άτομα παρακολουθούν από την αρχή τα μαθήματα και δε μπορούν να εισαχθούν καινούρια.
Υπάρχουν δύο τρόποι που ο εκπαιδευτής μπορεί να οργανώσει το περιεχόμενο του προγράμματος των μαθημάτων του. Ο ένας τρόπος είναι να χρησιμοποιήσει ένα
«προκαθορισμένο» πλάνο που θα βρει στα βιβλία και ο δεύτερος τρόπος είναι να το φτιάξει μόνος του με βάση αυτά που ο ίδιος θεωρεί σημαντικά (Μωραΐτου, 2007).
Ίσως ο καλύτερος τρόπος είναι να μελετήσει ο εκπαιδευτής πολλά
«προκατασκευασμένα» προγράμματα, να επιλέξει τα θέματα που κρίνει ότι είναι απαραίτητα να συμπεριληφθούν στο πρόγραμμα των μαθημάτων και να τα προσαρμόσει στις δικές του ιδέες και στις ανάγκες της εκάστοτε ομάδας του. Ταυτόχρονα αυτό βοηθάει στο να προσφέρουν τα μαθήματα ένα βασικό περιεχόμενο σε όλους, αλλά και να μπορεί ο εκπαιδευτής να χειρίζεται με ελαστικότητα τις ανάγκες της ομάδας. Το περιεχόμενο ενός προγράμματος σχετίζεται με τα χαρακτηριστικά των μελών που απαρτίζουν την κάθε ομάδα και που ομαδοποιούνται ανάλογα με τις ανάγκες τους (Μωραΐτου, 2007).
Το περιεχόμενο των μαθημάτων θα πρέπει να βασίζεται στην τεκμηριωμένη πληροφόρηση σύμφωνα τα πιο πρόσφατα επιστημονικά δεδομένα κάτι το οποίο θα οδηγήσει στη σωστή ενημέρωση. Η σωστή και τεκμηριωμένη πληροφόρηση είναι πολύ σημαντική κατά την περιγεννητική φροντίδα διότι θα βοηθήσει την γυναίκα να επιλέξει τον τοκετό που επιθυμεί (Κατσίκη, 2006). Η γυναίκα κατά την περιγεννητική φροντίδα δεν θα πρέπει να χάσει την αυτονομία της δηλαδή πρέπει να έχει την ευκαιρία μετά από σωστή ενημέρωση να αποκτήσει έλεγχο στη φροντίδα της, και να επιλέγει το περιβάλλον που επιθυμεί να γεννήσει τα παιδιά της (Green and Baston, 2003). Η ενημερωμένη επιλογή ορίζεται ως η διαδικασία κατά την οποία το άτομο αφού ενημερωθεί με αντικειμενικότητα για τους κινδύνους, τα ευεργετήματα, και τα πιθανά αποτελέσματα κάθε διαθέσιμης επιλογής, αποφασίζει γι αυτό που πιστεύει ότι είναι το καλύτερο για το άτομο του (Lothian, 2009). Η σωστή επιλογή θα της δώσει την ευκαιρία να βιώσει τη γέννηση του παιδιού της ως ευχάριστη εμπειρία (Jomeen and Martin, 2008). Αυτές οι προϋποθέσεις είναι απαραίτητες για να έχει το άτομο την δυνατότητα να λαμβάνει σωστή απόφαση (Barber et al, 2006). Η επιλογή επηρεάζεται άμεσα από την ενημέρωση, συνυπάρχει με την απόφαση, και αυτές οι έννοιες είναι βασικές συνιστώσες της αυτονομίας του ατόμου (Edwards, 2008).
Η διάρκεια, ο αριθμός των μαθημάτων και η συχνότητα των μαθημάτων εξαρτώνται αποκλειστικά από την ποιότητα των υπηρεσιών που θέλει και μπορεί να παρέχει ο εκπαιδευτής. Αυτό εξαρτάται από το επίπεδο γνώσεων που κατέχει, την αυτοεκτίμησή του, την δυνατότητα επικοινωνίας και μετάδοσης των γνώσεων του, τον σωστό διαχωρισμό των ομάδων, το περιεχόμενο των μαθημάτων και την ποιότητα των μέσων εκπαίδευσης που διαθέτει. (Μωραΐτου, 2007)
Η καλύτερη περίοδος έναρξης των μαθημάτων προετοιμασίας για την γονεϊκότητα θεωρείται ο 2ος – 3ος μήνας της εγκυμοσύνης. Αυτό διότι την περίοδο αυτή η έγκυος θα μπορέσει να εκφράσει τους φόβους της, να κατανοήσει τις αλλαγές που πραγματοποιούνται στο σώμα, να καθησυχαστεί, να έχει χρονικό περιθώριο να επιλέξει το τοκετό που επιθυμεί και να εκπαιδευτεί κατάλληλα σε όλες τις φάσεις της μητρότητας.
Συνήθως τα προγράμματα και το περιεχόμενο των μαθημάτων έχει ως εξής:
1) Προγράμματα στην αρχή της κύησης: Τα μαθήματα αυτά συνήθως τα παρακολουθούν πρωτοτόκες έγκυες ή ζευγάρια που γίνονται πρώτοι φορά γονείς. Σε αυτά τα μαθήματα αναλύονται όλα τα θέματα που αφορούν την εγκυμοσύνη, τον τοκετό, τη λοχεία, το θηλασμό και την φροντίδα του νεογνού (Μωραΐτου, 2007).
Τα μαθήματα που ξεκινούν από την αρχή της κύησης και αποβλέπουν ώστε :
Να μπορούν οι έγκυες να προβλέπουν και να προλαμβάνουν τις δυσκολίες από τις ψυχικές και τις φυσικές μεταβολές της εγκυμοσύνης.
Να γνωρίζουν τη σωστή διατροφή.
Να γνωρίζουν τις επιλογές που έχουν για την παρακολούθηση της εγκυμοσύνης και να μπορούν να πραγματοποιούν τις εξετάσεις σωστά (αμνιοπαρακέντηση, υπέρηχους).
Στο πέρας των μαθημάτων θα μπορούν να περιγράψουν πως αναπτύσσονται τα έμβρυα στην διάρκεια της κύησης.
Να γνωρίζουν πως θα αντιμετωπίζουν μικροενοχλήσεις, πονάκια και κράμπες στην αρχόμενη εγκυμοσύνη, και αργότερα τις συστολές του τοκετού.
Να γνωρίζουν τα είδη του τοκετού, τις επιλογές που έχουν, τις επεμβάσεις που μπορεί να γίνουν και τις επιπτώσεις τους.
Να αναγνωρίζουν τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα του θηλασμού και της σίτισης με ξένο γάλα, ώστε να μπορούν να επιλέξουν.
Να κατανοήσουν την σπουδαιότητα της εξάσκησης των μυών του σώματος στην κύηση, τον τοκετό και τη λοχεία.
Να καταλάβουν την αναγκαιότητα της χαλάρωσης και του διαλογισμού και να πραγματοποιούν ανάλογες ασκήσεις.
Να ενημερωθούν για την περίοδο της λοχείας.
Να γνωρίζουν την απαραίτητη φροντίδα του νεογνού.
2) Προγράμματα σε Προχωρημένη Κύησης: Αφορά τις έγκυες και τους συντρόφους που δεν έχουν παρακολουθήσει μαθήματα από την αρχή της εγκυμοσύνης. Ο εκπαιδευτής θα πρέπει να καταφέρει να εντάξει στα λιγοστά μαθήματα την ύλη που επιθυμεί να διδάξει με κύριο στόχο την προετοιμασία για τον τοκετό. Αυτό το πρόγραμμα είναι περιληπτικό σε ότι αφορά στα πρώτα στάδια της εγκυμοσύνης, την ανατομία του ανθρώπινου σώματος, τη γονιμοποίηση, τις αλλαγές που συμβαίνουν κατά την κύηση εστιάζει κυρίως:
στον τοκετό
στη λοχεία
στον θηλασμό
στη φροντίδα του νεογνού
3) Προγράμματα για την Περίοδο της Λοχείας: Tα προγράμματα αυτά απευθύνονται σε άτομα τα οποία επιθυμούν να παρακολουθήσουν κάποια συμπληρωματικά μαθήματα και μετά από τον τοκετό ή που δεν παρακολούθησαν κανένα μάθημα κατά την κύηση. Σε αυτά τα μαθήματα οι νέοι γονείς μπορούν να ανταλλάξουν απόψεις και προβληματισμούς. Αυτά τα προγράμματα, κατά την περίοδο της λοχείας, περιλαμβάνουν συνήθως τέσσερις δίωρες συναντήσεις.
- Στη πρώτη συνάντηση δίνεται η δυνατότητα να:
Να αναφερθούν στα γεγονότα και στα συναισθήματα που βίωσαν κατά τη διάρκεια και μετά τον τοκετό.
Να αντιληφθούν τη σημασία και τα προβλήματα του μητρικού θηλασμού.
Να αποφασίσουν πότε και πως θα προχωρήσουν στον απογαλακτισμό.
Να οργανώσουν την ξεκούραση τους ανάλογα με τις ώρες ύπνου του νεογνού.
Να εκπαιδευτούν σε ασκήσεις χαλάρωσης και σε ασκήσεις μασάζ των νεογνών.
Να εκπαιδευτούν στη φροντίδα του νεογνού.
- Στη δεύτερη συνάντηση αναλύονται:
Οι σωματικές, οι συναισθηματικές και οι ψυχικές μεταβολές που ακολουθούν τον τοκετό.
Οι μεταβολές της καθημερινότητας μετά την άφιξη του νεογνού.
Θέματα που αφορούν την ερωτική ζωή στην περίοδο της λοχείας και την αντισύλληψη.
iii. Στη τρίτη συνάντηση συζητιούνται θέματα που αφορούν:
Την ανάπτυξη των νεογνών.
Τα συμπτώματα και η αντιμετώπιση των νοσημάτων των νεογνών.
Θέματα ασφάλειας ατυχημάτων των νεογνών.
Προβλήματα που απορρέουν από τη μητρότητα και την πατρότητα.
- Στη τέταρτη συνάντηση συζητιούνται προβλήματα που αφορούν:
Την επιστροφή στην επαγγελματική δραστηριότητα.
Την ανάθεση της φροντίδας του νεογνού σε άλλα άτομα.
Την επικοινωνία του ζευγαριού.
Την εξισορρόπηση των πολλαπλών ρόλων.
(Μωραΐτου, 2007)
4) Προγράμματα Μαθημάτων για Πολυτόκες: Τα μαθήματα αυτά απευθύνονται σε γυναίκες που είτε έχουν ήδη παρακολουθήσει κάποια μαθήματα σε προηγούμενη εγκυμοσύνη, είτε απλά έχουν ζήσει την εμπειρία της κύησης, του τοκετού και της λοχείας. Αξίζει να σημειωθεί ότι πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι η κάθε πολυτόκος έχει το δικό της ιστορικό τοκετού που επηρεάζει τη μέθοδο προετοιμασίας της για την εμπειρία του ερχόμενου (Lowdermilk & Perry, 2010). Τέτοια μαθήματα μπορούν να πραγματοποιηθούν σε τμήματα μόνο για πολυτόκες ή ακόμα και σε ανάμεικτα τα οποία περιλαμβάνουν πολυτόκες που έχουν ή όχι παρακολουθήσει προηγουμένως μαθήματα προετοιμασίας για την γονεϊκότητα. Η δημιουργία τέτοιων ομάδων έχει να προσφέρει πολλά οφέλη. Οι μητέρες μπορούν να μοιραστούν τις εμπειρίες τους και να κατανοήσουν καλύτερα αυτό που βίωσαν και να ανανεώσουν τις πληροφορίες τους και να αναπτύξουν επαφές με άλλες έγκυες γυναίκες, κάτι το οποίο είναι ιδιαίτερα σημαντικό εάν μεσολάβησε μεγάλο διάστημα μεταξύ των κυήσεων. Η αυτοπεποίθηση των γονέων συχνά αυξάνεται, καθώς συγκρίνουν την τωρινή τους κατάσταση με την αβεβαιότητα που είχαν τη πρώτη φορά. Ενώ για τις γυναίκες που δεν παρακολούθησαν τα μαθήματα στην προηγούμενή τους κύηση, έχουν την ευκαιρία να μάθουν όλα όσα προσφέρουν τα μαθήματα. Χάρη στην ευρύτερη εμπειρία τους η ομάδα είναι πιο πλούσια και μπορεί να βοηθήσουν στο να τονιστούν πληροφορίες ή καταστάσεις και να προκληθούν ενδιαφέρουσες συζητήσεις (Μωραΐτου, 2007).