ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΤΩΝ ΜΗΤΕΡΩΝ ΜΕ ΣΟΒΑΡΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΟΡΑΣΗΣ ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΨΥΧΟΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΓΟΝΕΪΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΗΣ ΚΥΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΤΟΚΕΤΟΥ – ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΚΑΪΣΑ ΜΑΡΙΑΣ & ΜΠΛΑΧΑΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗΣ – ΔΙΕΘΝΕΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΑΔΟΣ, ΤΜΗΜΑ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗΣ – Μέρος 32ο
2.10 Μέθοδος Odent – Τοκετός με ιδιωτικότητα
O Γάλλος χειρουργός-μαιευτήρας-γυναικολόγος Michel Robert Fortuné Odent έχοντας αναλάβει αρκετές καισαρικές τομές οδηγήθηκε στο ερώτημα για το πως μπορούν να αποφευχθούν κάποιες από αυτές. Ο M.Odent έχει πετύχει εξαιρετικά χαμηλό ποσοστό ιατρικών επεμβάσεων στους τοκετούς που έχει αναλάβει και η προσέγγισή του όσο αφορά τον τοκετό έχει τονιστεί σε περιοδικά με υψηλό impact factor όπως είναι το Lancet. Ακόμη, θεωρεί κάτι το οποίο έχει αποδειχθεί, ότι η κατάχρηση της τεχνολογίας και των φαρμάκων αφενός αυξάνουν τις χειρουργικές επεμβάσεις, καισαρική τομή, εμβρυουλκία, περινεοτομή, αφετέρου δεν μειώνουν την περιγεννητική νοσηρότητα και θνησιμότητα, ενώ δεν έχουν ακόμα προσδιοριστεί οι επιπτώσεις στην ψυχοσωματική υγεία του νεογέννητου και της μητέρας (Τραγέα, 2005).
Την δεκαετία του 1970 και όντας διευθυντής της Μαιευτικής κλινικής του Pithiviers στην Ορλεάνη εκδίδει το βιβλίο του «Birth Reborn» και παρουσιάζει την άποψή του για το φυσιολογικό τοκετό. Αναφέροντας το γεγονός ότι τα θηλαστικά απομονώνονται και κρύβονται για να γεννήσουν και αφού οι άνθρωποι ανήκουν στην κατηγορία των θηλαστικών θα πρέπει να ακολουθήσουν αυτό το παράδειγμα. Στη συνέχεια, επεξηγεί ότι όταν λέμε απομόνωση εννοούμε ιδιωτικότητα και ότι οι γυναίκες θα πρέπει να γεννήσουν σε έναν χώρο διαμορφωμένο έτσι ώστε να παρέχει οικειότητα σε συνδυασμό με την ιδιωτικότητα. Διαμορφώνει λοιπόν δίπλα από την αίθουσα τοκετού ένα χώρο με ένα μεγάλο κρεβάτι και πολλά χρωματιστά μαξιλάρια ενώ παράλληλα συγκροτεί μια ομάδα αποτελούμενη από μαίες, ιατρούς, ψυχολόγους και νοσηλευτές με σκοπό να προετοιμαστούν οι γονείς για τον ερχόμενο τοκετό αλλά και να εδραιωθεί η άποψη ότι ο τοκετός είναι ένα φυσιολογικό γεγονός (Μωραΐτου, 2007).
Σύμφωνα με τον M.Odent, οι ενδορφίνες κατευθύνουν την επίτοκο κατά την εξέλιξη του τοκετού να αποβάλει τους φραγμούς της και να ακολουθήσει το ένστικτό της σε μία πρωτόγονη βιολογική εγρήγορση. Οι επίτοκες μπορούν να κινούνται και να γεννούν σε όποια στάση της διευκολύνει. Οι μαίες παρακολουθούν την εξέλιξη του τοκετού και παράλληλα συμβάλουν στο να δημιουργηθεί ένας χώρος ασφαλής και οικείος για τις επιτόκους. (Μωραΐτου, 2007).
Η προσέγγιση του Odent έρχεται σε άμεση σύγκρουση με τη συμβατική ψυχοπροφυλακτική, που διδάσκει στις γυναίκες να ελέγχουν την αναπνοή τους, τις σκέψεις τους και την έκφραση των συναισθημάτων τους. Ο M.Odent θεωρεί ότι η γέννα δεν είναι ιατρική υπόθεση, είναι μία φυσική διαδικασία, είναι η τελευταία πράξη της ερωτικής σχέσης. Τίποτα δεν πρέπει να παρεμβάλλεται ανάμεσα στην επίτοκο και την έμφυτη ικανότητά της να γεννά, εκτός αν υπάρχει σοβαρός λόγος· άλλωστε μόνο τότε θεωρεί την παρουσία του γιατρού απαραίτητη. Ενθαρρύνει τις γυναίκες που γεννάνε να αφεθούν σ’ αυτή την εμπειρία και να ξεχάσουν όλες τις πολιτισμικές εικόνες, όλα τα μοντέλα συμπεριφοράς (Odent, 1991).
Τα κυριότερα σημεία του τοκετού με ιδιωτικότητα αφορούν τα εξής:
- Προετοιμασία της εγκύου
- Οικείο Περιβάλλον
- Φάρμακα
- Θέσεις και στάσεις του σώματος στον τοκετό
- Παρουσία του πατέρα στον τοκετό
- Πρώτη επαφή μητέρας-παιδιού
(Odent, 1999)
Όπως αναφέραμε προηγουμένως η προετοιμασία για τον τοκετό διαφέρει σε σχέση με τις προηγούμενες μεθόδους. Το ζευγάρι πρέπει να γνωρίσει το χώρο που θα πραγματοποιηθεί ο τοκετός για να αισθάνεται οικεία και ακόμη θα πρέπει να ενημερωθεί και να λύσει όλες τις απορίες του σχετικά με τον τοκετό. Τα προγεννητικά μαθήματα περιλαμβάνουν δίωρες εβδομαδιαίες συναντήσεις με διαφορετική θεματική ενότητα κάθε φορά. Για παράδειγμα, μία εβδομάδα θα συζητήσουν για τη σημασία της σωστής διατροφής, την άλλη για το θηλασμό. Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι σε κάποιες συναντήσεις γίνεται ελεύθερη συζήτηση για θέματα που τους ενδιαφέρουν (Odent, 1991). Η ομάδα που αποτελεί τους συντονιστές των μαθημάτων εκτός από τις μαίες μπορεί να περιέχει και γιατρούς, ψυχολόγους, κοινωνικούς λειτουργούς, μουσικούς, δασκάλες της γιόγκα και ζευγάρια που έχουν προηγούμενη εμπειρία τοκετού.
Στις συναντήσεις, η μουσική και το τραγούδι είναι από τα μέσα τα οποία χρησιμοποιούνται και αυτό συμβαίνει γιατί το τραγούδι θεωρείται ένας από τους πιο απλούς τρόπους εκγύμνασης των μυών του διαφράγματος· πράγμα το οποίο βοηθάει στον έλεγχο της εκπνοής με αποτέλεσμα να είναι ένα είδος εξάσκησης ώστε κατά τη διάρκεια του τοκετού να μπορεί να χαλαρώσει. Ας μην ξεχνάμε, ότι περίπου από την 16η εβδομάδα το έμβρυο αρχίζει να ακούει και για αυτό είναι σημαντικό το τραγούδι που ακούει να προέρχεται από τη φωνή της μητέρας. Εκτός από τις παραπάνω ευεργετικές δράσεις του τραγουδιού, το τραγούδι κάνει τις έγκυες να νιώθουν πιο άνετα, χωρίς αυτοσυγκράτηση και να γίνονται διαχυτικές. Επιπλέον, άλλο ένα μέσο χαλάρωσης και ευεξίας εκτός από το τραγούδι είναι ο χορός (Τσιάντης και συν, 2008). Ο χορός είναι άσκηση κατεξοχήν αερόβια και προάγει την διατήρηση της καλής φυσικής κατάστασης και ισορροπίας του σώματος. Συγκεκριμένα στη μείωση του πόνου της πλάτης, ο οποίος φαίνεται να είναι ένα κοινό σύμπτωμα κατά τη διάρκεια της κύησης (Liddle & Pennick, 2015).
Αντιλαμβανόμαστε, ότι οι έγκυες μπορούν να γυμναστούν με τους κλασικούς τρόπους αλλά ο M.Odent προτείνει και την γιόγκα. Η γιόγκα βοηθάει τις γυναίκες να ανακαλύψουν τις σωματικές και συναισθηματικές τους δυνάμεις που θα τους φανούν χρήσιμες στη διάρκεια του τοκετού (Odent, 1991). Ακόμη έχει αποδειχθεί ότι η γιόγκα βοηθάει στη μείωση του πόνου της πλάτης και ταυτόχρονα βελτιώνει την ευεξία της εγκύου (Holden et al, 2019).
Ο M.Odent αναφέρει στο βιβλίο του «Birth Reborn» ότι, ο χώρος που γεννάει η γυναίκα πρέπει να μοιάζει περισσότερο με ένα χώρο που θα μπορούσε να κάνει έρωτα, παρά με θάλαμο νοσοκομείου. Έτσι προτείνει τη δημιουργία μιας ευχάριστης και ήρεμης ατμόσφαιρας που να προσφέρει οικειότητα και ιδιωτικότητα. Επίσης, γνωρίζοντας ότι η ωκυτοκίνη, λεγόμενη «ορμόνη της αγάπης», είναι βασική ορμόνη για την εξέλιξη του τοκετού και ότι οι ανταγωνιστές της είναι οι κατεχολαμίνες, οι οποίες εκκρίνονται όταν ο άνθρωπος φοβάται και αγχώνεται. Για το λόγο αυτό είναι απαραίτητο το περιβάλλον που θα πραγματοποιηθεί ο τοκετός να είναι ήσυχο. Ένα τέτοιο περιβάλλον οδηγεί στην έκκριση ενδορφινών και νευρορμόνων που δρουν ως φυσικά αναλγητικά και διευκολύνουν τον τοκετό. Ο χώρος όπως αναφέραμε προηγουμένως πρέπει να ηρεμεί και να χαλαρώνει την επίτοκο, για αυτό και πρέπει να υπάρχει στη διάθεση της γυναίκας μια πισίνα, καθώς το νερό είναι ένα φυσικό μέσο χαλάρωσης και το βύθισμα σε αυτό είναι μία από τις καταστάσεις που προκαλεί έκκριση ενδορφινών.
Σύμφωνα με την μέθοδο του M.Odent, οι γυναίκες πρέπει να βιώσουν τον τοκετό όπως τον επιθυμούν, να είναι ελεύθερες να μιλούν, να φωνάζουν και να κινούνται και όταν έρθει η ώρα του τοκετού να επιλέξουν αυθόρμητα τη στάση στην οποία επιθυμούν να γεννήσουν το παιδί τους. Η παρουσία του συντρόφου έχει αποδειχθεί αρκετά χρήσιμη όταν όμως έχει προετοιμαστεί κατάλληλα και ο ίδιος. Ο ρόλος του αφορά την ψυχολογική υποστήριξη της εγκύου και την υπενθύμιση τρόπων χαλάρωσης και συγκέντρωσης. Επιπλέον, βοηθάει ώστε να εφαρμοστούν οι οδηγίες της μαίας όπου είναι απαραίτητο αλλά και η ικανοποίηση των αναγκών των επιτόκων όπως η παροχή μασάζ, η αλλαγή θέσεων, η προσφορά νερού κ.α. (Τσιάντης και συν, 2008).
Ο M.Odent τονίζει ότι η μητέρα και το παιδί δεν πρέπει να αποχωρίζονται καθόλου μετά την γέννα. Είναι πολύ σημαντική η επαφή δέρμα με δέρμα μητέρας- νεογνού και η οπτική επαφή από την πρώτη ώρα. Θα πρέπει να γίνει καθυστερημένη απολίνωση του ομφαλίου λώρου συνήθως όταν τα αγγεία πάψουν να πάλλονται ή μετά την έξοδο του πλακούντα και αυτό για να μην διακόψουμε τη στιγμή που η μητέρα κρατά στην αγκαλιά το παιδί της για πρώτη φορά ή τη στιγμή που το νεογέννητο θηλάζει (Odent, 1999).
Ο M.Odent μετέφερε από το Pithiviers τη μέθοδό του σε ολόκληρο τον κόσμο με διαλέξεις και μαθήματα, που αφορούν κυρίως στην στήριξη της ιδιωτικότητας του φυσικού τοκετού, χωρίς παρεμβάσεις, αλλά με ασφάλεια για την επίτοκο και το νεογνό. (Μωραΐτου, 2007). Αξίζει να σημειωθεί το γεγονός, ότι η ιατρική παρέμβαση είναι πιθανό να ενοχλήσει τη φυσική πορεία του τοκετού και αυτό συμβαίνει γιατί η έκκριση ορμονών επηρεάζεται από εξωτερικές συνθήκες. Ο Μ.Odent πιστεύει ότι η ικανότητα για αγάπη επηρεάζεται σημαντικά από την περιγεννητική εμπειρία. Είναι λοιπόν, πολύ σοβαρό να προσπαθήσουμε να καταλάβουμε την φυσιολογία του τοκετού όσο το δυνατόν καλύτερα για να την διαταράσσουμε όσο λιγότερο γίνεται (Odent, 1991).