ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΤΩΝ ΜΗΤΕΡΩΝ ΜΕ ΣΟΒΑΡΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΟΡΑΣΗΣ ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΨΥΧΟΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΓΟΝΕΪΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΗΣ ΚΥΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΤΟΚΕΤΟΥ – ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΚΑΪΣΑ ΜΑΡΙΑΣ & ΜΠΛΑΧΑΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗΣ – ΔΙΕΘΝΕΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΑΔΟΣ, ΤΜΗΜΑ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗΣ – Μέρος 26ο
2.4 Θεωρία Pavlov – Εξαρτημένων αντανακλαστικών – Vel’vovskii
Σύμφωνα µε τους οπαδούς του συμπεριφορισμού δεν έχουν σημασία οι εσωτερικές διεργασίες που λαμβάνουν χώρα κατά τη διάρκεια της μάθησης, αλλά οι αλλαγές που συμβαίνουν στην εμφανή συμπεριφορά του υποκειμένου, στο τι δηλαδή μπορεί να κάνει ο μαθητευόμενος ως αποτέλεσμα της κατάλληλης οργάνωσης του περιβάλλοντος της μάθησης. Ο σημαντικότερος μηχανισμός της μάθησης είναι, κατά τους συµπεριφοριστές, η ενίσχυση της επιθυμητής συμπεριφοράς. (Κολιάδης, 1991)
Κλασικό παράδειγμα είναι το γνωστό πείραμα του ρώσου φυσιολόγου Ivan Petrovic Pavlov, ο οποίος διαπίστωσε πειραματιζόμενος µε σκυλιά, ένα πολύ ενδιαφέρον φαινόμενο σχετικό µε τη μάθηση, τα εξαρτημένα αντανακλαστικά. Ο Pavlov τοποθέτησε στο στόμα ενός πεινασμένου σκυλιού µια συσκευή, η οποία μπορούσε να μετρήσει την ποσότητα του σάλιου που παρήγαγαν οι σιελογόνοι αδένες του. Στη συνέχεια, παρουσίαζε στο πεινασμένο ζώο ένα κομμάτι κρέας και προκαλούσε ταυτόχρονα κάποιον ήχο. Ο σκύλος αντιδρούσε αρχικά µόνο στη θέα της τροφής. Ο Pavlov έδινε τροφή στο σκύλο καθημερινά, αφού χτυπούσε ένα καμπανάκι μετά από μερικές επαναλήψεις, όμως, ο σκύλος παρουσίαζε έκκριση σάλιου ακούγοντας απλώς το γνωστό -πλέον- ήχο, τον οποίο είχε συσχετίσει µε την τροφή. Ο ήχος, δηλαδή, που αρχικά δεν είχε καμία ιδιαίτερη σημασία για το ζώο, έγινε υποκατάστατο ερέθισμα του πραγματικού φυσικού ερεθίσματος. Η προσφορά τροφής συνοδευόταν από ένα συγκεκριμένο ήχο. Το πείραμα αυτό έγινε και σε άλλα ζώα, όπως γάτες, ποντίκια, χιμπατζήδες κτλ., µε διαφορετικά όμως ερεθίσματα. Τα αποτελέσματα ήταν τα ίδια µε την περίπτωση του σκύλου. Η επιθυμητή αντίδραση σε ένα εξαρτημένο – και όχι φυσικό – ερέθισμα, όπως είναι η τροφή, είναι µια βασική μορφή μάθησης που συντελέστηκε επειδή ο σκύλος συσχέτισε συνειρμικά τον ήχο του κουδουνιού µε την τροφή. Αν δεν υπήρχε κίνητρο (ικανοποίηση της πείνας), ο μηχανισμός αυτός ίσως να µη λειτουργούσε. Συνεπώς, εξαρτημένη μάθηση συντελείται µε την ενίσχυση της επιθυμητής συμπεριφοράς (θετική ενίσχυση), είτε µέσω της αμοιβής, είτε µε τιμωρία ή την απαλλαγή από τις δυσάρεστες επιπτώσεις μιας µη επιθυμητής συμπεριφοράς (αρνητική ενίσχυση).
Ο νευρολόγος Il’ia Zakharevich Vel’vovskii, ο οποίος δούλευε στο Ministry of Transport’s Central Psychoneurological Hospital των Southern Railroad Workers στο Khar’kov της Ένωσης Σοβιετικών Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών (ΕΣΣΔ) στα τέλη του 1940 δημιούργησε την «ψυχοπροφυλακτική μέθοδο». Η σοβιετική μέθοδος για την προετοιμασία στον ανώδυνο τοκετό βασίζεται στην επίδραση που ασκούσαν οι μελέτες του Pavlov από το 1920 πάνω στα εξαρτώμενα αντανακλαστικά. Έτσι σύμφωνα με τη θεωρία του Pavlov αρκεί να μάθει η επίτοκος να αναπνέει με έναν ειδικό ρυθμό, επιφανειακό και ταχύ, ούτως ώστε η συστολή της μήτρας να χάνει τη σχέση της με τον πόνο και να συσχετίζεται με μία νέα εξάρτηση, την αναπνοή (Piscicelli, 1983) (Bell, 1981).
Οπότε από αυτή την μέθοδο αντιλαμβανόμαστε ότι η ανακούφιση από τον πόνο του τοκετού επιτυγχάνεται με την παρεμπόδιση των «αρνητικά» ρυθμισμένων αντανακλαστικών (συστολή ίση με τον πόνο) και την εξάλειψη του φόβου, ο οποίος είναι υπεύθυνος για την έναρξη του πόνου. Ακόμα, βασίζεται στην ψυχική και σωματική προετοιμασία, η οποία γίνεται συλλογικά (και όχι μεμονωμένα) και δίνεται μείζονα σημασία στον μηχανισμό της αναπνοής, δηλαδή στις αναπνευστικές ασκήσεις που πρέπει να εκτελούνται σε σύμπτωση με τις συστολές της μήτρας κατά τη διάρκεια του τοκετού, προκαλώντας το σχηματισμό ενός νέου εξαρτημένου αντανακλαστικού. Αυτή η προετοιμασία πραγματοποιείται με πέντε συνεδρίες που ξεκινούν περίπου την 34η – 35η εβδομάδα. (Eugenio Mauirizio, 1961)
Το 1951, το Υπουργείο Υγείας της ΕΣΣΔ υιοθέτησε την μέθοδο του Vel’vovskii σε όλες τις μαιευτικές κλινικές της ΕΣΣΔ αλλά μόνο στις κυήσεις χαμηλού κινδύνου. Η Σοβιετική Ένωση έθεσε σε εφαρμογή ένα ευρύ πρόγραμμα με το οποίο κάλυψε τις ανάγκες των εγκαταστάσεων των νοσοκομείων και ταυτόχρονα εκπαίδευσε το προσωπικό ώστε να φέρουν εις πέρας την ψυχοπροφυλακτική μέθοδο που πρότεινε ο Vel’vovskii.