ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΤΩΝ ΜΗΤΕΡΩΝ ΜΕ ΣΟΒΑΡΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΟΡΑΣΗΣ ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΨΥΧΟΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΓΟΝΕΪΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΗΣ ΚΥΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΤΟΚΕΤΟΥ – ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΚΑΪΣΑ ΜΑΡΙΑΣ & ΜΠΛΑΧΑΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗΣ – ΔΙΕΘΝΕΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΑΔΟΣ, ΤΜΗΜΑ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗΣ – Μέρος 19ο
1.4 Οφθαλμολογική και μαιευτική διαχείριση σε έγκυες γυναίκες με οπτικές διαταραχές
Το πιο συχνό οφθαλμολογικό πρόβλημα κατά την διάρκεια της κύησης είναι η μυωπία, σχετιζόμενη με περιφερικές, εκφυλιστικές βλάβες και με τον κίνδυνο αποκόλλησης του αμφιβληστροειδούς (Landau et al, 1995). Ωστόσο, στους ασθενείς με μυωπία και εκφυλιστικές βλάβες, η αποκόλληση του αμφιβληστροειδούς προκαλείται από παθολογία στον διαφανή-υαλώδη χιτώνα του ματιού παρά στον αμφιβληστροειδή.
Αξίζει να σημειωθεί ότι οι περισσότερες περιπτώσεις περιφερικών οφθαλμικών αλλοιώσεων σε έγκυες ανιχνεύονται τυχαία. Δυστυχώς, οι ασθενείς τείνουν να αποφεύγουν το λέιζερ φωτοπηξίας κατά την διάρκεια των εβδομάδων κύησης εξαιτίας των φόβων για το «καλώς έχειν» του εμβρύου και για τις πιθανές παρενέργειες ή την επίδραση στον τρόπο γέννας. Εντούτοις, η εγκυμοσύνη δεν αποτελεί αντένδειξη για εφαρμογή οφθαλμολογικής θεραπείας, και κάθε ασθενής που έχει διαγνωσθεί με περιφερικές βλάβες του αμφιβληστροειδούς θα πρέπει να υπόκειται σε λέιζερ φωτοπηξίας για τον διαχωρισμό των ιστών που έχουν υποστεί εκφυλισμό από τον υπόλοιπο φυσιολογικό αμφιβληστροειδή (Dragoumis et al, 2017).
Σύμφωνα με μία συναίνεση μεταξύ γυναικολόγων και οφθαλμιάτρων του 2017 στην Πολωνία, το λέιζερ φωτοπηξίας θα πρέπει να γίνεται τουλάχιστον 4 εβδομάδες πριν από την πιθανή ημερομηνία τοκετού ώστε να μειώσει τον κίνδυνο εμφάνισης επιπλοκών κατά την διάρκεια του τοκετού. Πριν από τον τοκετό, το επίπεδο κινδύνου που αφορά τις οφθαλμολογικές επιπλοκές στον τοκετό μπορεί να αξιολογηθεί με την τριών (3) βαθμών κλίμακα σε χαμηλό, μεσαίο και υψηλό επίπεδο. Η ομάδα χαμηλού κινδύνου ορίστηκε σαν επίπεδο χωρίς αντενδείξεις για κολπικό τοκετό. Αντίθετα, στην ομάδα υψηλού κινδύνου συνίσταται η προγραμματισμένη καισαρική τομή (ΚΤ) (Consensus Warszawa, 2017).
Στην ομάδα μεσαίου κινδύνου η πιθανότητα επιδείνωσης της όρασης εξακολουθεί να υπάρχει· ωστόσο φαίνεται ότι ο κολπικός τοκετός παραμένει ασφαλής. Σε αυτή την ομάδα, η επίσπευση του δεύτερου σταδίου του τοκετού με μηχανικό αναρροφητή ή μεταλλικούς εμβρυουλκούς μπορεί να ληφθεί υπόψη. Παρ’ όλα αυτά, αυτές οι τεχνικές είναι εξαιρετικά σπάνιες στη σύγχρονη μαιευτική. Σήμερα, η συνεργασία μεταξύ οφθαλμιάτρων και γυναικολόγων επιτρέπει στους επαγγελματίες υγείας να εκτιμήσουν τον κίνδυνο των περιγεννητικών επιπλοκών και να προσδιορίσουν τον κατάλληλο τρόπο γέννας.
Αξίζει να σημειωθεί ότι οι απόψεις πως η όραση μπορεί να επιδεινωθεί μόνιμα μετά τον τοκετό δεν έχουν τεκμηριωθεί σε μελέτες. Καθώς η διαθλαστική χειρουργική επέμβαση σε ασθενείς με μυωπία αποτελεί την πιο συχνή μέθοδο αντιμετώπισης στον γενικό πληθυσμό και μολονότι πολλές γυναίκες δεν χρησιμοποιούν πλέον φακούς επαφής ή γυαλιά· κάθε έγκυος θα πρέπει να ερωτάται από τον γυναικολόγο για το ιατρικό της ιστορικό με σκοπό να εκτιμηθεί ο κίνδυνος για περιγεννητικές οφθαλμολογικές επιπλοκές. Οι περισσότεροι ασθενείς δεν γνωρίζουν ,ότι παρ’ όλο που η χειρουργική αντιμετώπιση της οπτικής πάθησης αυξάνει την οξύτητα της όρασης, δεν προλαμβάνει τις οφθαλμολογικές επιπλοκές κατά τον τοκετό.
Επιπλέον, η χειρουργική επέμβαση δεν επηρεάζει την κατάσταση του αμφιβληστροειδούς και άλλες πιθανές παθολογίες που σχετίζονται με μυωπία όπως το γλαύκωμα ή οι ανωμαλίες του υαλώδους σώματος. Λόγω της επέμβασης, το πάχος του κερατοειδούς μειώνεται και επομένως κάθε ασθενής πρέπει να υποβάλλεται σε παχυμετρία για να εκτιμήσουν το πάχος του κερατοειδή. Στον γενικό πληθυσμό το φυσιολογικό πάχος του κεντρικού κερατοειδούς (CCT) είναι 510-570 um. Σύμφωνα με την συναίνεση του 2017 μεταξύ γυναικολόγων και οφθαλμιάτρων, σε έγκυες γυναίκες που αυτό το πάχος είναι μικρότερο από 350 um συνιστάται η προγραμματισμένη ΚΤ εξαιτίας του υψηλού κινδύνου επιπλοκών. Ο διαχωρισμός των στρωμάτων της μεμβράνης Descemet (corneal ectasia) μπορεί να προκαλέσει μόνιμη αλλοίωση της όρασης και ακανόνιστο αστιγματισμό. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η χειρουργική αντιμετώπιση μπορεί να χρειαστεί.
Κάθε έγκυος με ιστορικό οφθαλμολογικών επιπλοκών, όπως υψηλή μυωπία, διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια, ιστορικό χειρουργικής οφθαλμικής επέμβασης, keratoconus και διαταραχές στην οπτική οξύτητα, θα πρέπει να εξετάζεται από έναν εξειδικευμένο οφθαλμίατρο κατά την διάρκεια του πρώτου τριμήνου της κύησης. Ο ιατρός μπορεί να εκτιμήσει τον κίνδυνο περιγεννητικών επιπλοκών και την πιθανή ανάγκη για θεραπεία κατά την διάρκεια της εγκυμοσύνης (Pallasmaa et al, 2010).
Μία χαρακτηριστική μελέτη που διερευνά τη μαιευτική διαχείριση εγκύων με διαταραχές του αμφιβληστροειδούς ήταν των Joanna Moneta-Wielgos και συν. και δημοσιεύτηκε το 2019. Σε αυτήν συμμετείχαν 69 έγκυες γυναίκες με εκφυλιστικές βλάβες του αμφιβληστροειδούς. Η κάθε γυναίκα υποβλήθηκε σε οφθαλμολογική αξιολόγηση σχετικά με τον κίνδυνο εμφάνισης επιπλοκών κατά τον κολπικό τοκετό, και στη συνέχεια κατατάχτηκε σε μία από τις ομάδες κινδύνου (ομάδα χαμηλού, μεσαίου και υψηλού κινδύνου). Από τις 69 γυναίκες, οι 24 άνηκαν στην ομάδα χαμηλού κινδύνου (35%), οι 37 στην ομάδα μεσαίου κινδύνου (54%) και μόλις οι 8 στην ομάδα υψηλού κινδύνου (11%).
Συνολικά, το ποσοστό των κολπικών τοκετών ήταν 61% σε σύγκριση με των καισαρικών που ήταν 39%. Στην ομάδα υψηλού κινδύνου σχεδόν όλες οι γυναίκες (εκτός από μία που δεν συναίνεσε για ΚΤ) γέννησαν με ΚΤ. Στην ομάδα μεσαίου κινδύνου, οι 14 υποβλήθηκαν σε ΚΤ και οι 23 γέννησαν φυσιολογικά. Από τις 14 γυναίκες της ομάδας μεσαίου κινδύνου που γέννησαν με ΚΤ μόνο οι στις 3 (21%) από αυτές η ΚΤ διενεργήθηκε επειδή υπήρχαν απόλυτες μαιευτικές ενδείξεις.
Στις υπόλοιπες περιπτώσεις , οι λόγοι για την ΚΤ ήταν οι ανησυχίες των γυναικών για τις περιγεννητικές οφθαλμολογικές επιπλοκές (50%) και οι ανησυχίες των μαιευτήρων- γυναικολόγων για τον αυξημένο κίνδυνο επιπλοκών (29%). Όσον αφορά τις γυναίκες στην ομάδα χαμηλού κινδύνου, οι 18 γέννησαν φυσιολογικά, ενώ οι υπόλοιπες 6 γέννησαν με ΚΤ εξαιτίας των δικών τους ανησυχιών για επιπλοκές.
Επιπλέον, εξετάστηκε ποιες από τις γυναίκες της μελέτης πληρούσαν τις προϋποθέσεις για θεραπεία laser κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης. 43 γυναίκες έλαβαν τελικώς θεραπεία με laser. Οι περισσότερες γυναίκες που έλαβαν τη θεραπεία αξιολογήθηκαν σαν μεσαίου κινδύνου για επιπλοκές κατά την διάρκεια ενός κολπικού τοκετού. Μεταξύ αυτών των γυναικών επομένως, οι 20 γέννησαν φυσιολογικά και οι 13 με ΚΤ. Ακόμη, από αυτές τις 13 που γέννησαν με ΚΤ μόνο οι στις 3 οφείλονταν σε μαιευτικές ενδείξεις· στις υπόλοιπες περιπτώσεις οφειλόταν σε ανησυχίες ασθενών και γιατρών.
Επίσης, 7 γυναίκες από την μελέτη είχαν υποβληθεί στο παρελθόν σε διαθλαστική χειρουργική επέμβαση. Από αυτές τις 7 γυναίκες, οι 2 εκτιμήθηκαν σαν χαμηλού κινδύνου, οι 4 ως μεσαίου και η 1 ως υψηλού. Δύο χρόνια μετά τον τοκετό, η οφθαλμολογική παρακολούθηση που ακολούθησε δεν αποκάλυψε επιπλοκές που θα μπορούσαν να συσχετιστούν με τον τοκετό.
Όπως φάνηκε από τα αποτελέσματα της μελέτης, στην ομάδα μεσαίου κινδύνου υπήρξαν και αναίτιες ΚΤ, δηλαδή ΚΤ που οφείλονταν σε ανησυχίες των γυναικών ή των ιατρών. Επομένως, η κλίμακα κινδύνου των τριών βαθμών πρέπει να επανεκτιμηθεί και πιθανότητα να τροποποιηθεί σε κλίμακα δύο βαθμών, χαμηλού και υψηλού κινδύνου. Αυτή η τροποποίηση φαίνεται να είναι πιο ξεκάθαρη στην επιλογή του τρόπου τοκετού ανάλογα και τον κίνδυνο και με καλύτερη κλινική εφαρμογή.
Συμπερασματικά, οι γυναίκες χαμηλού κινδύνου πληρούν τις προϋποθέσεις για φυσιολογικό τοκετό, ενώ οι γυναίκες στην ομάδα υψηλού κινδύνου θα πρέπει να προγραμματίζονται για ΚΤ. Τα συμπεράσματα που προέκυψαν από την έρευνα ήταν τα εξής:
− Στις περισσότερες γυναίκες με υψηλό κίνδυνο περιγεννητικών επιπλοκών, η καισαρική τομή ήταν ο κύριος τρόπος γέννας, ενώ οι περισσότερες γυναίκες χαμηλού κινδύνου γέννησαν φυσιολογικά.
− Σε μετρίου βαθμού κίνδυνο, τα ποσοστά του φυσιολογικού τοκετού και της καισαρικής τομής ήταν παρόμοια (40% έναντι 60%, αντίστοιχα).
− Το laser φωτοπηξίας στην προγεννητική περίοδο αυξάνει τις πιθανότητες για έναν κολπικό τοκετό.
− Η κύρια αιτία για την ανάγκη ύπαρξης της μαιευτικής διαχείρισης, η οποία διαφέρει από τις οφθαλμολογικές συστάσεις, ήταν το αποτέλεσμα της στάσης των γυναικολόγων και των ανησυχιών των γυναικών σχετικά με τις περιγεννητικές επιπλοκές.
− Η κλίμακα κινδύνου δύο βαθμών φαίνεται να είναι πιο χρήσιμη στην κλινική πρακτική από ότι η κλίμακα τριών βαθμών, η οποία χρησιμοποιείται αυτή την στιγμή από τους οφθαλμολόγους.
− Κάθε έγκυος γυναίκα πρέπει να υποβληθεί σε οφθαλμολογικές εξετάσεις για να αξιολογηθεί ο κίνδυνος περιγεννητικών επιπλοκών με σκοπό να καθοριστεί ο τρόπος γέννας.
Μία άλλη αναδρομική μελέτη κοόρτης που πραγματοποιήθηκε από τους Danielle Ofir και συν., και δημοσιεύτηκε το 2015 διερεύνησε εάν οι γυναίκες με προβλήματα όρασης διατρέχουν υψηλότερο κίνδυνο για ανεπιθύμητες μητρικές και περιγεννητικές επιπλοκές, με έμφαση κυρίως στην οπτική αναπηρία που ευθύνεται σε αυτοάνοση αιτιολογία. Οι ερευνητές συνέκριναν τις μαιευτικές περιγεννητικές επιπλοκές και τα περιγεννητικά αποτελέσματα των γυναικών με διάγνωση οπτικής αναπηρίας και χωρίς, στο ένα ή και στα δύο μάτια.
Το αποτέλεσμα ήταν ότι οι έγκυες γυναίκες με οπτική αναπηρία έχουν αυξημένες πιθανότητες να γεννήσουν με ΚΤ και να γίνει μετάγγιση αίματος σε αυτήν. Ωστόσο, όσον αφορά το περιγεννητικό αποτέλεσμα, αυτό ήταν συγκρίσιμο με τον γενικό πληθυσμό. Συγκεκριμένα, κατά τη διάρκεια διεξαγωγής της μελέτης (1988-2012) συμπεριλήφθησαν 265.741 γέννες εκ των οποίων το 0,03% (80) ήταν από γυναίκες με προβλήματα όρασης.
Αυτές οι γυναίκες ήταν σημαντικά ηλικιακά μεγαλύτερες σε σχέση με την ομάδα σύγκρισης, και είχαν υψηλότερα ποσοστά ΣΔΚ και σοβαρής προεκλαμψίας. Οι γυναίκες με οπτική αναπηρία είχαν υψηλότερα ποσοστά γέννας κοντά στις 37 εβδομάδες κύησης και σημαντικά υψηλότερα ποσοστά γέννας με ΚΤ. Ένα μοντέλο ανάλυσης πολλαπλών μεταβλητών έδειξε ότι ο παράγοντας κινδύνου για διενέργεια ΚΤ με μετάγγιση αίματος στις γυναίκες με προβλήματα όρασης παρέμεινε σημαντικά υψηλός ακόμη και μετά τον έλεγχο για συγχυτές όπως η ηλικία της μητέρας, η εθνικότητα κτλ. [σταθμισμένο Odds Ratio (OR) = 2.04: 95% Διάστημα Εμπιστοσύνης (CI) = 1.23-3.37 : p value (p) = 0.006].
Ωστόσο, χρησιμοποιώντας ένα άλλο μοντέλο πολλαπλών μεταβλητών, η οπτική δυσλειτουργία δεν ήταν ένας ανεξάρτητος παράγοντας κινδύνου για συγγενείς ανωμαλίες (σταθμισμένο OR=1,96: 95% CI 0,99-3,85: p=0,051). Το περιγεννητικό αποτέλεσμα ήταν συγκρίσιμο μεταξύ των ομάδων. Η υποομάδα των γυναικών με προβλήματα όρασης λόγω της πιθανής αυτοάνοσης αιτιολογίας ήταν 19,4% και εμφάνισαν υψηλότερα ποσοστά επαναλαμβανόμενων μαιευτικών αποβολών και ΚΤ σε σύγκριση με τις άλλες υποομάδες.