Χιούμορ, Ενσυναίσθηση και Εκπαίδευση Ατόμων με Κινητικές Αναπηρίες – ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ του Σαρηγιαννίδη Αδαμάντιου – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, Π.Μ.Σ. «Επιστήμες της Αγωγής: Εκπαίδευση Ενηλίκων, Ειδική Αγωγή» – Μέρος 4ο
1.2. Χρησιμότητα του χιούμορ και προϋποθέσεις αποτελεσματικής εφαρμογής στην τάξη
Oι παραδοσιακές θέσεις σύμφωνα με τις όποιες το χιούμορ αποτελούσε σοβαρή πηγή απόσπασης, μείωνε το ηθικό και την αποτελεσματικότητα της τάξης, καθώς και η πεποίθηση ότι το χιούμορ δεν είχε τίποτα χρήσιμο να προσφέρει, έχουν πλέον αναθεωρηθεί (Sarah et al., 2004).
Πρέπει να σημειωθεί ότι αρκετές από τις παλαιότερες μελέτες σε φοιτητές κολεγίων συμπέραναν αρχικά ότι το χιούμορ δε συνδέεται θετικά με τη μάθηση. Ορισμένες εξηγήσεις που μπορούν να δοθούν για αυτό το αποτέλεσμα είναι ότι η έκταση αυτών των ερευνών ήταν περιορισμένη, αλλά και το γεγονός ότι εφαρμόστηκαν σε τεχνητό και όχι πραγματικό πανεπιστημιακό περιβάλλον (Ziv, 1988, όπως αναφέρεται σε Wanzer & Frymier, 1999). Ωστόσο, σύμφωνα με τις πιο σύγχρονες παιδαγωγικές προδιαγραφές το χιούμορ διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στα μαθήματα της τάξης αλλά και στα τεστ (Sarah et al., 2004).
Σε γενικές γραμμές το χιούμορ δημιουργεί ένα ευνοϊκό περιβάλλον για μάθηση (Knowels, 1984, όπως αναφέρεται σε Ηellman, 2007). Επίσης κάποιοι από τους λόγους για τους όποιους θα ήταν καλό να ενσωματωθεί το χιούμορ στη διδασκαλία είναι ότι συνεισφέρει στη διατήρηση του ενδιαφέροντος των μαθητών, δημιουργεί κλίμα οικειότητας, περιορίζοντας παράλληλα τις εχθρικές σχέσεις των εκπαιδευτικών με τους μαθητές, κάνει τους μαθητές να αισθάνονται πιο χαλαροί και απελευθερώνει τις ενδορφίνες που λειτουργούν ως φυσικά παυσίπονα (Ηellman, 2007). Επιπλέον, έχει ειπωθεί ότι το
χιούμορ διευκολύνει τη συγκράτηση νέων πληροφοριών (Ziv, 1988, όπως αναφέρεται σε Sarah et al., 2004), ότι αυξάνει την ταχύτητα μάθησης (Gorham & Christophel, 1990, όπως αναφέρεται σε Sarah et al., 2004), και συμβάλλει στη βελτίωση της ικανότητας επίλυσης προβλημάτων (Klavir & Gorodetsky, 2001, όπως αναφέρεται σε Sarah et al., 2004).
Ωστόσο, για να είναι το χιούμορ εποικοδομητικό στη σχολική τάξη ο Hellman (2007) αναφέρει πως πρέπει να τηρούνται ορισμένες προϋποθέσεις. Σε ορισμένους ανθρώπους το χιούμορ βγαίνει φυσικά, ενώ άλλοι χρειάζονται εξάσκηση ώστε το χιούμορ τους να εκφράζεται με ομαλό τρόπο και να μη φαίνεται βεβιασμένο (Ηellman, 2007). Ωστόσο, αν κάποιος εκπαιδευτικός δυσκολεύεται να πει ένα αστείο καλό είναι να το αποφύγει και να καταφύγει σε άλλες πηγές ώστε να κάνει το μάθημα χιουμοριστικό, όπως οπτικά ή ακουστικά χιουμοριστικά αρχεία που σχετίζονται με το μάθημα (Ηellman, 2007).
Επίσης ο εκπαιδευτικός πρέπει να γνωρίζει πως για όλα υπάρχει η κατάλληλη στιγμή και ότι η οικοδόμηση καλής σχέσης με τους μαθητές δεν πρέπει να γίνεται με τρόπο που να διαταράσσει τη σοβαρότητα και τον επαγγελματισμό της διδασκαλίας, αλλά με μέτρο (Ηellman, 2007). Αν ο εκπαιδευτικός χρησιμοποιεί υπερβολικά ποσοστά χιούμορ κατά τη διδασκαλία του, μπορεί να εκληφθεί από τους μαθητές ως γελωτοποιός και μπορεί να οδηγήσει την τάξη να παρεκκλίνει από το στόχο και τη θεματική του μαθήματος (Stuart & Rosenfeld, 1994). Επιπρόσθετα, είναι σημαντικό ο εκπαιδευτικός να μην χρησιμοποιεί χιούμορ που περιθωριοποιεί κάποια ομάδα ανθρώπων, ενώ πρέπει να σέβεται τη διαφορετικότητα και να προσέχει τις εκφράσεις που χρησιμοποιεί. Επιπλέον, είναι καλό ο εκπαιδευτικός να γνωρίζει την τάξη του, τις πεποιθήσεις, τα διαφορετικά υπόβαθρα των μαθητών αλλά και να δέχεται ο ίδιος το χιούμορ από τους μαθητές του (Ηellman, 2007).
Ο τύπος του χιούμορ αλλά και η απουσία του χιούμορ φαίνεται ότι είναι επίσης παράγοντες που επηρεάζουν τις απόψεις των μαθητών για το κλίμα της τάξης. Συγκεκριμένα τάξεις στις οποίες οι εκπαιδευτικοί χρησιμοποιούν μόνο επιθετικό χιούμορ φαίνεται ότι εκλαμβάνονται από τους μαθητές ως αφιλόξενες, υπερβολικά απαιτητικές, αυστηρές και με έλλειψη διαύγειας κανόνων (Stuart & Rosenfeld, 1994). Το επιθετικό χιούμορ προς τους μαθητές δημιουργεί ένα ενοχλητικό περιβάλλον μάθησης, μειώνει το ενδιαφέρον των μαθητών για συμμετοχή στο μάθημα και δεν επιτρέπει στον εκπαιδευτικό να αξιολογεί την τάξη του (Banas et al., 2011, όπως αναφέρεται σε Aşılıoğlu, 2021).
Επιπροσθέτως, έχει υποστηριχθεί ότι είναι καλό οι εκπαιδευτικοί να αποφεύγουν το χιούμορ που δε σχετίζεται με τη θεματική του μαθήματος, καθώς και το επιθετικό χιούμορ, μιας και έτσι δημιουργείται κλίμα άγχους και μονοτονίας (Bieg et al., 2017). Οι μαθητές μπορεί να νιώσουν ότι το χιούμορ που είναι άσχετο με το εκάστοτε μάθημα είναι χάσιμο χρόνου και ότι δεν έχει προσωπικά αξία για εκείνους, γεγονός που τους κάνει να βιώσουν αίσθημα βαρεμάρας (Pekrun, 2006, όπως αναφέρεται σε Bieg et al., 2017). Επιπλέον έρευνα σε 284 μαθητές και μαθήτριες πανεπιστημίου έδειξε ότι οι εκπαιδευτικοί είναι καλό να αποφεύγουν να κάνουν αστεία αναφορικά με την νοημοσύνη, την προσωπική ζωή, τη θρησκεία, το φύλο και την εξωτερική εμφάνιση των μαθητών (Wanzer et al, 2006).
Έτσι, με βάση τα παραπάνω οι εκπαιδευτικοί μπορούν να σχεδιάζουν αστεία, ιστορίες και χιουμοριστικά παραδείγματα κατά την προετοιμασία των μαθημάτων τους, ώστε να βοηθήσουν τους μαθητές τους να αποφύγουν πιθανά αισθήματα θυμού, ανίας και άγχους (Frenzel & Stephens, 2011, όπως αναφέρεται σε Bieg et al., 2017).
Έχει φανεί ότι εκπαιδευτικοί που θεωρούνται από τους μαθητές ότι έχουν υψηλό προσανατολισμό στο χιούμορ, οδηγούν τους μαθητές να αισθάνονται μεγαλύτερη συμπάθεια για τους ίδιους, για το μάθημά τους και να πραγματοποιούν περισσότερες μαθησιακές δραστηριότητες (Wanzer & Frymier, 1999). Ακόμη, το χιούμορ συνδέεται και με την αμεσότητα, καθώς αν το χιούμορ είναι επιτυχημένο μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως μέσο για να μειωθεί η απόσταση εκπαιδευτικού μαθητή και να δημιουργηθεί οικειότητα (Wanzer & Frymier, 1999).
Στον αντίποδα με τα παραπάνω, τάξεις στις οποίες δεν χρησιμοποιείται καθόλου ή χρησιμοποιείται ελάχιστο χιούμορ εκλαμβάνονται από τους μαθητές ως χαμηλές στην υποστήριξη και την καινοτομία, αλλά και βαρετές (Stuart & Rosenfeld, 1994). Συνεπώς η ύπαρξη του χιούμορ κατά τη διδασκαλία φαίνεται πως διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο για τους μαθητές και το κλίμα της τάξης.