Διερεύνηση ανησυχιών και προτεραιοτήτων των οικογενειών με βρέφη και νήπια με οπτική και πολλαπλή αναπηρία μέσω του “Routines – Based Interview” – ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της Άννας Μήλιου – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, Π.Μ.Σ. «Επιστήμες της Αγωγής: Εκπαίδευση Ενηλίκων, Ειδική Αγωγή» – Μέρος 9ο
1.5 Routines – Based Interview
1.5.1 Περιγραφή της διαδικασίας
Μία διαδικασία για την αξιολόγηση των αναγκών και της λειτουργικότητας της οικογένειας καθώς και για την εξαγωγή των στόχων των οικογενειών κατά την πρώιμη παρέμβαση είναι το Routines – Based Interview (RBI). Παρά το γεγονός ότι υπάρχουν λίγα δεδομένα για την αποτελεσματικότητά του, το RBI έχει ενσωματωθεί σε προγράμματα πρώιμης παρέμβασης σε πολλές πολιτείες της Αμερικής και άλλες χώρες (McWilliam, 2012).
Το RBI είναι μια ημιδομημένη συνέντευξη με τρεις στόχους: (α) Να αναπτύξει μια λίστα λειτουργικών στόχων, (β) να αξιολογήσει τη λειτουργία του παιδιού και της οικογένειας και (γ) να δημιουργήσει μια θετική σχέση με την οικογένεια. Το βασικό στοιχείο της συνέντευξης είναι οι ερωτήσεις σχετικά με τις καθημερινές ρουτίνες, από την αρχή μιας τυπικής ημέρας έως το τέλος της. Στην αρχή της συνέντευξης ερωτώνται οι οικογένειες ποιες είναι οι κύριες ανησυχίες τους για το παιδί και την οικογένειά τους. Στη συνέχεια, συζητούν για το πώς είναι μία τυπική μέρα της οικογένειας. Έπειτα, γίνονται ερωτήσεις που αναφέρονται σε κάθε ρουτίνα ξεχωριστά (πρωινό ξύπνημα, γεύμα, μπάνιο, κλπ.). Ο σκοπός της συνέντευξης γύρω από τις οικογενειακές ρουτίνες είναι να προσδιοριστεί τι κάνει ήδη η οικογένεια καθώς και τι θέλει να κάνει. Δίνεται προσοχή στις ανάγκες όλων και στις ανάγκες της καθημερινότητας (McWilliam et al., 2009).
Πιο συγκεκριμένα, το RBI περιγράφηκε για πρώτη φορά στο Family – Centred Intervention Planning: A Routines-Based Approach (McWilliam, 1992) και δημιουργήθηκε κυρίως για να βοηθήσει το εκπαιδευτικό προσωπικό μιας τάξης να είναι φιλικό προς την οικογένεια και να ανταποκρίνεται στις ανησυχίες της. Είναι ένα εργαλείο που παίζει κεντρικό ρόλο στο μοντέλο της πρώιμης παρέμβασης σε φυσικά περιβάλλοντα.
Ιδανικά, τα άτομα που παίρνουν την συνέντευξη κατά το RBI χρειάζεται να είναι εκπαιδευμένα. Ωστόσο, ένας επαγγελματίας που ακολουθεί το πρωτόκολλο της συνέντευξης και έχει γνώσεις στην ανάπτυξη του παιδιού, στη λειτουργία της οικογένειας και ικανότητες στο ρόλο του συνεντευκτή, είναι ικανός να χρησιμοποιήσει με επιτυχία το RBI (McWilliam et al., 2009). Ο McWilliam (2010) αναφέρει στρατηγικές και συμπεριφορές για τους συνεντευκτές για να διεξαχθεί η συνέντευξη με επιτυχία. Κάποιες από αυτές είναι: “Να αποφεύγετε ορολογίες και να είστε χαλαροί. Να ρωτάτε τους γονείς πώς νιώθουν και να εκφράζετε θαυμασμό για αυτά που κάνουν. Να επιτρέπετε στους γονείς να βλέπουν αυτά που γράφετε κατά τη διάρκεια της συνέντευξης.”
Το RBI διαρκεί περίπου δύο ώρες. Κατά τη συνέντευξη χρειάζεται να είναι παρόντα τα άτομα με τα οποία το παιδί περνάει τον περισσότερο χρόνο του. Αποτελείται από 8 κρίσιμα σημεία.
- Στην αρχή τη συνέντευξης, ζητείται από την οικογένεια να μιλήσει για τις κύριες ανησυχίες της, ώστε να μπορούν να αναλυθούν καθώς η συνομιλία μεταβαίνει στις ρουτίνες της οικογένειας.
- Έπειτα, η οικογένεια ερωτάται για τις ρουτίνες της: πρωινό ξύπνημα, τάισμα, αλλαγή πάνας, ελεύθερος χρόνος, κ.α. Αν η οικογένεια έχει επιπλέον ρουτίνες από αυτές που ήδη υπάρχουν στο εργαλείο, καταγράφονται και αυτές. Για κάθε ρουτίνα είναι σημαντικό να ερωτηθεί η οικογένεια σχετικά με το τι κάνουν τα μέλη της οικογένειας αυτή την ώρα, τι κάνει το παιδί, πώς εμπλέκεται στη ρουτίνα, το βαθμό στον οποίο είναι ανεξάρτητο, τις κοινωνικές σχέσεις του και την ικανοποίηση της ίδιας της οικογένειας με τη ρουτίνα. Η συζήτηση είναι αρκετά λεπτομερής, ώστε ο συνεντευκτής να φτιάξει μία εικόνα της ρουτίνας και να καταλάβει μέσα από τις ερωτήσεις τι άλλο θα ήθελε η οικογένεια να συμβαίνει κατά τη διάρκεια της ρουτίνας ή τι θα ήθελε να είναι διαφορετικό.
- Όταν η οικογένεια αναφέρει κάτι α) που δεν πηγαίνει καλά β) που θα ήθελε να είναι διαφορετικό γ) που νομίζει ότι το παιδί θα μπορεί να κάνει σε επόμενο χρόνο ή δ) που θεωρεί σημαντικό ο συνεντευκτής, ο συνεντευκτής σημειώνει ένα αστεράκι σε αυτό. Αυτό θα βοηθήσει αργότερα στην ανακεφαλαίωση.
- Κάθε ρουτίνα βαθμολογείται από την οικογένεια με βάση το πόσο εντάξει είναι αυτή η ώρα της ημέρας για την οικογένεια – το πόσο χαρούμενος είναι ο γονιός κατά τη διάρκεια αυτής, σε μία κλίμακα 1 έως 5.
- Όταν ολοκληρωθούν οι ρουτίνες, γίνονται δύο ερωτήσεις στην οικογένεια: α) Όταν ξαπλώνετε το βράδυ, για ποιο πράγμα ανησυχείτε περισσότερο; και β) Αν υπάρχει κάτι που θα μπορούσατε να αλλάξετε στη ζωή σας, τι θα ήταν αυτό;
- Μετά γίνεται μια ανακεφαλαίωση των σημαντικών πληροφοριών που περιλαμβάνει τις ανάγκες του παιδιού, τις ανάγκες της οικογένειας και τις ανάγκες της οικογένειας σε σχέση με το παιδί.
- Ζητείται, έπειτα, από την οικογένεια να κάνει μία λίστα με τους επιθυμητούς στόχους που προέκυψαν μέσα από τη συνέντευξη. Ο συνεντευκτής μπορεί να δείξει στην οικογένεια τις σημειώσεις της συνέντευξης.
- Τέλος, αφού η οικογένεια επιλέξει τους στόχους, ζητείται να τους αριθμήσει με σειρά προτεραιότητας. (McWilliam, 2010)
Οι στόχοι αυτοί αργότερα μπαίνουν στο εξατομικευμένο οικογενειοκεντρικό πλάνο του παιδιού.
Συνολικά, λοιπόν, το RBI όχι μόνο συλλέγει πληροφορίες για τις ανάγκες και τις προτεραιότητες της οικογένειας, αλλά μετρά και αξιολογεί την ποιότητα ζωής της οικογένειας, αναδεικνύοντας τι είναι σημαντικό για την ίδια, με σειρά προτεραιότητας (McWilliam et al., 2009).