παρουσίαση
Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 181/2011 τού Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και τού Συμβουλίου της 16ης Φεβρουαρίου 2011 για τα δικαιώματα των επιβατών λεωφορείων και πούλμαν και για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2006/2004
της Μαρίλυς Χριστοφή*
* Η Μαρίλυ Χριστοφή είναι Τοπογράφος Μηχανικός, Εμπειρογνώμων Προσβασιμότητας, Συνεργάτης ΕΣΑμεΑ
Οι επιβάτες με αναπηρία βιώνουν μέχρι σήμερα πλήθος εμποδίων κατά τις μετακινήσεις τους με λεωφορείο ή/και πούλμαν, ειδικότερα όσον αφορά στη χρήση υποδομών, το σχεδιασμό των οχημάτων αλλά και τη συμπεριφορά του προσωπικού. Αυτό σημαίνει ότι πολλά άτομα σήμερα εμποδίζονται, αν και έχουν το δικαίωμα, να επωφελούνται από τις υπηρεσίες μεταφοράς με λεωφορείο ή/και πούλμαν, που είναι συνήθως ο πιο οικονομικός τρόπος μετακίνησης. Υπάρχει έλλειψη πληροφοριών σχετικά με την προσβασιμότητα των υπηρεσιών λεωφορείων, αλλά και σοβαρή έλλειψη διαθέσιμων πληροφοριών σε προσβάσιμη μορφή. Χαμηλού επιπέδου υποστηρικτικές υπηρεσίες, αδυναμία πρόσβασης στα οχήματα και ελλιπής πληροφόρηση σχετικά με την προσβασιμότητα των συνδυασμένων μεταφορών καθιστούν τις υπηρεσίες μεταφοράς με λεωφορεία και πούλμαν απαγορευτική επιλογή για τα άτομα με αναπηρία.
Μετά από μια μακρά και δύσκολη διαδικασία διαπραγματεύσεων, που ξεκίνησε το 2008 και αφού η πρόταση υποβλήθηκε σε τρεις αναγνώσεις στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο Υπουργών της Ε.Ε., ο Κανονισμός που αφορά στα δικαιώματα των επιβατών λεωφορείων και πούλμαν εγκρίθηκε τελικά στις 16 Φεβρουαρίου 2011, με στόχο τη θέσπιση ενός συνόλου δικαιωμάτων για όλους τους επιβάτες, αλλά και εξειδικευμένων δικαιωμάτων για τους επιβάτες με αναπηρία.
Στο σκεπτικό της πρότασης του Κανονισμού, εξηγείται ότι η δυνατότητα χρήσης των λεωφορείων και πούλμαν είναι περιορισμένες για τα άτομα με αναπηρία και με μειωμένη κινητικότητα, με αποτέλεσμα να εμποδίζεται η ένταξή τους στην κοινωνία. Τονίζεται επίσης ότι η διασφάλιση ενός βασικού και παρόμοιου συνόλου δικαιωμάτων για τους επιβάτες όλων των μέσων μεταφοράς σε όλη την ΕΕ είναι αναγκαία, προκειμένου να ληφθούν περαιτέρω μέτρα για την ολοκλήρωση της ελεύθερης κυκλοφορίας εντός της ενιαίας αγοράς, στη βάση της μη διάκρισης σε βάρος κανενός πολίτη.
Αν και το πεδίο εφαρμογής του Κανονισμού περιορίζεται μόνο σε επιβάτες που ταξιδεύουν με τακτικά δρομολόγια, με σημείο επι/αποβίβασης στο έδαφος ενός κράτους μέλους και για προγραμματισμένη απόσταση τουλάχιστον 250χλμ., εν τούτοις ο Κανονισμός περιέχει ειδική διάταξη γενικής εφαρμογής που αναγνωρίζει το δικαίωμα σε άτομα με αναπηρία που ταξιδεύουν και με έκτακτες γραμμές (δηλ. γραμμές που έχουν συσταθεί για να μεταφέρουν ομάδες επιβατών κατόπιν πρωτοβουλίας του πελάτη ή του ίδιου του μεταφορέα) να αποζημιώνονται με αποζημίωση ίση με το πλήρες κόστος της επισκευής ή της αντικατάστασης αναπηρικών αμαξιδίων ή άλλου εξοπλισμού κινητικότητας ή υποστηρικτικών συσκευών, καθιστώντας τους μεταφορικούς φορείς και τους φορείς διαχείρισης τερματικών σταθμών υπεύθυνους της απώλειας ή των ζημιών που προκλήθηκαν σε αυτά. Επίσης κάποιες διατάξεις εφαρμόζονται και σε δρομολόγια που καλύπτουν αποστάσεις μικρότερες των 250χλμ., ενώ οι διατάξεις του Κανονισμού εν γένει αναφέρονται σε ελάχιστες υποχρεώσεις μη εμποδίζοντας τα κράτη μέλη να θεσπίσουν ευνοϊκότερα μέτρα.
Σύμφωνα με τον Κανονισμό, τα άτομα με αναπηρία και μειωμένη κινητικότητα θα πρέπει να γίνονται δεκτά για μεταφορά, χωρίς η αναπηρία τους ή η μειωμένη κινητικότητα τους να συνιστούν λόγο άρνησης της μεταφοράς τους, εκτός αν υπάρχουν αιτιολογημένοι λόγοι που σχετίζονται με λόγους υγείας και ασφάλειας ή με τον σχεδιασμό των οχημάτων ή την υποδομή. Εάν μεταφορέας, ταξιδιωτικός πράκτορας ή διοργανωτής ταξιδιών αρνηθεί να δεχθεί κράτηση, να εκδώσει ή να παράσχει κατ’ άλλο τρόπο εισιτήριο ή να επιβιβάσει άτομο λόγω αναπηρίας ή μειωμένης κινητικότητας για τους παραπάνω λόγους, το άτομο αυτό μπορεί να ζητήσει να συνοδευτεί από άλλο άτομο της επιλογής του, το οποίο δύναται να του παράσχει τη συνδρομή που χρειάζεται, ώστε να εκλείψουν οι λόγοι αυτοί. Τότε ο συνοδός μεταφέρεται δωρεάν και, όταν είναι εφικτό, του παραχωρείται θέση δίπλα στο άτομο με αναπηρία ή το άτομο με μειωμένη κινητικότητα.
Τα άτομα με αναπηρία και μειωμένη κινητικότητα θα πρέπει να διαθέτουν δικαίωμα δωρεάν παροχής συνδρομής στους τερματικούς σταθμούς και επί των οχημάτων, εφόσον δηλώσουν την ανάγκη για παροχή συνδρομής το αργότερο 36 ώρες πριν από τη στιγμή που απαιτείται η συνδρομή, και εφόσον το ενδιαφερόμενο άτομο παρουσιαστεί στο καθορισμένο σημείο:
i) την ώρα που έχει προκαθορισθεί από τον μεταφορέα, η οποία δεν μπορεί να υπερβαίνει τα 60 λεπτά πριν από τη γνωστοποιημένη ώρα αναχώρησης, εκτός εάν έχει συμφωνηθεί βραχύτερο χρονικό διάστημα μεταξύ μεταφορέα και επιβάτη, ή
ii) εάν δεν έχει οριστεί ώρα, το αργότερο 30 λεπτά πριν από τη γνωστοποιημένη ώρα αναχώρησης. Σε κάθε άλλη περίπτωση ο Φορέας υποχρεούται στην καταβολή κάθε εύλογης προσπάθειας εξυπηρέτησης αυτών.
Κατά τον σχεδιασμό νέων τερματικών σταθμών, καθώς και σε περιπτώσεις εκτενών εργασιών ανακαίνισης, οι φορείς διαχείρισης των τερματικών σταθμών θα πρέπει να προσπαθούν να λαμβάνουν υπόψη τις ανάγκες των ατόμων με αναπηρία και των ατόμων με μειωμένη κινητικότητα, σύμφωνα με τις απαιτήσεις του «Σχεδιασμού για Όλους». Θα πρέπει να καθορίζουν σταθμούς και σημεία όπου τα εν λόγω άτομα μπορούν να γνωστοποιούν την άφιξή τους και να ζητούν συνδρομή.
Επίσης, οι μεταφορείς θα πρέπει, κατά το δυνατόν, να λαμβάνουν υπόψη τις εν λόγω ανάγκες όταν αποφασίζεται ο εξοπλισμός νέων και πρόσφατα ανακαινισμένων οχημάτων.
Τα κράτη μέλη θα πρέπει να προσπαθήσουν να βελτιώσουν την υφιστάμενη υποδομή, όπου απαιτείται, προκειμένου να δοθεί στους μεταφορείς η δυνατότητα να διασφαλίζουν την πρόσβαση ατόμων με αναπηρία και ατόμων με μειωμένη κινητικότητα και να παρέχουν την κατάλληλη συνδρομή.
Το προσωπικό τους, συμπεριλαμβανομένων των οδηγών, θα πρέπει να έχει εκπαιδευθεί κατάλληλα ώστε να μπορεί να ανταποκρίνεται στις ανάγκες των ατόμων με αναπηρία και των ατόμων με μειωμένη κινητικότητα. Προκειμένου να εξασφαλιστεί συνοχή μεταξύ της εισαγωγής των απαιτήσεων κατάρτισης και των προθεσμιών που ορίζονται σε αυτές τις οδηγίες, μπορεί να δοθεί δυνατότητα εξαίρεσης για περιορισμένο χρονικό διάστημα. Θα πρέπει να ζητείται η γνώμη ή η συμμετοχή των οργανώσεων που εκπροσωπούν άτομα με αναπηρία ή άτομα με μειωμένη κινητικότητα στην προετοιμασία του περιεχομένου της κατάρτισης σε θέματα αναπηρίας.
Όλες οι βασικές πληροφορίες που παρέχονται στους επιβάτες λεωφορείων και πούλμαν, πριν από το ταξίδι και κατά τη διάρκειά του, θα πρέπει επίσης να παρέχονται, κατόπιν αιτήματος, σε εναλλακτική μορφή, προσιτή σε άτομα με αναπηρία και σε άτομα με μειωμένη κινητικότητα, όπως μεγάλα στοιχεία, απλή γλώσσα, γραφή Braille, ηλεκτρονικές ανακοινώσεις προσβάσιμες με κατάλληλη προσαρμοσμένη τεχνολογία ή ταινίες ήχου.
Θα πρέπει να περιοριστεί η ταλαιπωρία την οποία υφίστανται οι επιβάτες, εξαιτίας της ματαίωσης ή της σημαντικής καθυστέρησης του ταξιδιού τους. Για τον σκοπό αυτό, θα πρέπει να παρέχεται στους επιβάτες που αναχωρούν από τερματικούς σταθμούς κατάλληλη φροντίδα και ενημέρωση κατά τρόπο προσβάσιμο σε όλους. Επίσης, οι επιβάτες θα πρέπει να μπορούν να ακυρώνουν το ταξίδι τους και να τους επιστρέφεται το αντίτιμο του εισιτηρίου ή να συνεχίζουν το ταξίδι τους ή να τους προσφέρεται μεταφορά με άλλο δρομολόγιο υπό ικανοποιητικές συνθήκες. Εάν οι μεταφορείς δεν παρέχουν στους επιβάτες την αναγκαία συνδρομή, οι επιβάτες θα πρέπει να έχουν το δικαίωμα χρηματικής αποζημίωσης.
Με τη σύμπραξη των ενδιαφερομένων, των επαγγελματικών ενώσεων και των σωματείων πελατών, επιβατών, ατόμων με αναπηρία και ατόμων με μειωμένη κινητικότητα, οι μεταφορείς θα πρέπει να συνεργάζονται για τη θέσπιση ρυθμίσεων σε εθνικό ή ευρωπαϊκό επίπεδο που θα αποσκοπούν στη βελτίωση της ενημέρωσης, της φροντίδας και της συνδρομής που παρέχονται στους επιβάτες εφόσον διακοπεί το ταξίδι τους, ιδίως δε σε περίπτωση μακράς καθυστέρησης ή ματαίωσης του ταξιδιού, με ιδιαίτερη έμφαση στους επιβάτες με ειδικές ανάγκες λόγω αναπηρίας, μειωμένης κινητικότητας, ασθένειας, προχωρημένης ηλικίας και εγκυμοσύνης, συμπεριλαμβανομένων των συνοδών και των επιβατών που ταξιδεύουν με μικρά παιδιά.
Ο παρών Κανονισμός αρχίζει να εφαρμόζεται από την 1η Μαρτίου 2013.
Το πρωτότυπο κείμενο του Κανονισμού είναι διαθέσιμο στα ελληνικά στην παρακάτω διεύθυνση:
http://eurlex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2011:055:0001:0012:EL:PDF