«Η Συνεισφορά της Υποστηρικτικής Τεχνολογίας στην Εκπαίδευση και στην Αυτόνομη Κινητικότητα των Ατόμων με Οπτική Αναπηρία»- ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της Αικατερίνης Λυγγερίδου-ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, ΠΜΣ “Ειδική Αγωγή, Εκπαίδευση και Αποκατάσταση”- Μέρος 9ο
2.3 ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (συνέχεια)
Αναμφίβολα, τα παιδιά με προβλήματα όρασης αντιμετωπίζουν περισσότερες μαθησιακές δυσκολίες από τα συνηθισμένα παιδιά. Με την περιορισμένη εμπειρία τους, έχουν συνήθως ελάχιστες ή καθόλου μαθησιακές δεξιότητες. Καθώς υπάρχει λίγη ή καθόλου μιμητική μάθηση μέσω της όρασης, η μάθησή τους είναι επίσης αργή και η διάρκεια της προσοχής τους μικρή. Επιπλέον, ενδέχεται να χρειάζονται περισσότερο χρόνο για να ολοκληρώσουν μια εργασία. Μάλιστα, έχοντας περιορισμένη κινητικότητα, μπορεί να αντιμετωπίσουν δυσκολίες όταν συμμετέχουν σε δραστηριότητες στην τάξη, τα παιχνίδια και τις υπαίθριες δραστηριότητες (Papadopoulos, Koustriava, &Kartasidou, 2012). Η χαμηλή αυτοεκτίμηση και οι κακές κοινωνικές δεξιότητες μπορεί επίσης να τους οδηγήσουν σε συναισθηματικά προβλήματα και προβλήματα συμπεριφοράς. Ταυτόχρονα, τα παιδιά με προβλήματα όρασης και άλλες πρόσθετες αναπηρίες μπορεί να έχουν ακόμη μεγαλύτερες μαθησιακές δυσκολίες από εκείνα που δεν έχουν (Khairallahetal., 2015).
Με βάση λοιπόν τα παραπάνω δεδομένα, διαφαίνεται το γεγονός πως κάθε παιδί με οπτικά προβλήματα είναι μοναδικό στις ανάγκες του σε σχέση με τα καταλύματα και τα είδη προγραμμάτων που επιλέγονται γι’ αυτό. Επιπλέον, το καλύτερο περιβάλλον περιλαμβάνει τόσο χρόνο με συνομηλίκους που βλέπουν, για την ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων της κοινότητας, όσο και χρόνο με άλλα άτομα με προβλήματα όρασης, για την αποφυγή της απομόνωσης. Ως εκ τούτου, υπάρχουν τρεις μέθοδοι που χρησιμοποιούνται για την παροχή εκπαιδευτικών υπηρεσιών σε μαθητές τυφλούς ή με προβλήματα όρασης (Pascolini&Mariotti, 2012):
1.Σχολεία κατ’ οίκον για τυφλούς,
2.Πρόγραμμα παροχήςαιθουσών σε σχολεία της γειτονιάς, ειδικά σχεδιασμένο για μαθητές με προβλήματα όρασης και
3.Πλανόδιο μοντέλο, όπου οι δάσκαλοι μαθητών με προβλήματα όρασης (TVIs) ταξιδεύουν στα τοπικά σχολεία των μαθητών για να δώσουν οδηγίες.
Αναφορικά με τα οικιακά/κρατικά σχολεία για τυφλούς, επισημαίνεται πως τα σχολεία τυφλών προσφέρουν δασκάλους που έχουν εκπαιδευτεί να διδάσκουν ακαδημαϊκά και μη μαθήματα, συμπεριλαμβανομένου του διευρυμένου βασικού προγράμματος σπουδών για ειδικές αναπηρίες όρασης και προσφέρουν εξειδικευμένο εξοπλισμό για μαθητές με προβλήματα όρασης (Fisheretal., 2015).
Επίσης, δεδομένου ότι ορισμένες σχολικές περιφέρειες συγκεντρώνουν όλα τα παιδιά τους με προβλήματα όρασης σε ένα σχολείο, προτείνεται η ένταξη αιθουσών ειδικής διδασκαλίας για την τύφλωση στο διευρυμένο βασικό πρόγραμμα σπουδών. Ακόμη, η υιοθέτηση του μοντέλου της περιοδικής διδασκαλίας, σημαίνει πως οι μαθητές με προβλήματα όρασης φοιτούν σε σχολεία της γειτονιάς και ο δάσκαλος των μαθητών με προβλήματα όρασης ταξιδεύει σε αυτά (Furtadoetal., 2012). Οι δάσκαλοι των μαθητών με προβλήματα όρασης παρέχουν στους μαθητές εκπαίδευση στο διευρυμένο βασικό πρόγραμμα σπουδών, καθοδηγούν τους δασκάλους γενικής εκπαίδευσης στην παροχή προσβάσιμης διδασκαλίας και καθοδηγούν τη διαδικασία παραγγελίας και δημιουργίας προσβάσιμων εγχειριδίων και υλικού μαθήματος. Σε πολλές περιπτώσεις, μπορεί να υπάρχουν μόνο λίγα παιδιά με προβλήματα όρασης στη σχολική περιφέρεια, καθιστώντας την πλανόδια διδασκαλία τη μόνη επιλογή εκτός από τα οικιακά σχολεία (Pascolini&Mariotti, 2012).
Τέλος, τονίζεται πως η φύση και ο αριθμός των δασκάλων των μαθητών με προβλήματα όρασης και των υπηρεσιών προσανατολισμού και κινητικότητας (O&M) καθορίζεται ατομικά καθώς και από τη διαδικασία Εξατομικευμένου Εκπαιδευτικού Προγράμματος (IEP). Για την ακρίβεια, πολλοί μαθητές ξεκινούν σε ένα είδος προγράμματος και αλλάζουν τοποθετήσεις καθώς προχωρούν στο σχολείο και εξελίσσονται οι ανάγκες τους για εξειδικευμένη διδασκαλία και υποστήριξη (DeCarlo, McGwin, Bixler, Wallander, &Owsley, 2012). Ως εκ τούτου, ένας συνδυασμός περιβαλλόντων μπορεί να προσφέρει στο παιδί με προβλήματα όρασης μεγαλύτερη ποικιλία δραστηριοτήτων, για να το βοηθήσει να αναπτύξει κατάλληλες κοινωνικές δεξιότητες για χρήση στη γενική κοινότητα και τις εξειδικευμένες δεξιότητες που απαιτούνται για την αντιστάθμιση της απώλειας όρασης. Επομένως, ο στόχος είναι να δοθεί στο κάθε παιδί με οπτική δυσκολία η ευκαιρία να μεγιστοποιήσει τις προσωπικές, εκπαιδευτικές και εργασιακές του δυνατότητες (Park, Ahn, Woo, &Park, 2015).
Στη συνέχεια, μιλώντας για τις αρχές της διδασκαλίας για παιδιά με προβλήματα όρασης, επισημαίνεται πως η πιο σημαντική αρχή είναι η τακτική παρακολούθηση της προόδου των μαθητών (DeCarlo, McGwin, Bixler, Wallander, &Owsley, 2012). Σημαντικός κρίνεται επίσης και ο συστηματικός σχεδιασμός στη διδασκαλία. Συνεπώς, η προσέγγιση των παιδιών με προβλήματα όρασης πρέπει να συνίσταται στην κατανόηση των μαθησιακών τους αναγκών, στο σχεδιασμό μακροπρόθεσμων και βραχυπρόθεσμων διδακτικών στόχων, στην αξιολόγηση των βασικών γραμμών των παιδιών, στην παροχή ευνοϊκού περιβάλλοντος μάθησης και επαρκών πόρων, στηνυιοθέτηση κατάλληλων διδακτικών προσεγγίσεων και στη διεξαγωγή αξιολόγησης και τήρησης αρχείου προόδου (Bourneetal., 2016).
Όσον αφορά τις διδακτικές προσεγγίσεις των παιδιών με προβλήματα όρασης, αναφέρεται πως υπάρχει ένας αριθμός διδακτικών προσεγγίσεων που ο δάσκαλος μπορεί να υιοθετήσει, όπως είναι η διδασκαλία μέσω δραστηριοτήτων, το παιχνίδι ρόλων, η μέθοδος της ανακάλυψης, η προγραμματισμένη διδασκαλία, η τροποποίηση συμπεριφοράς κ.λπ. Επιπροσθέτως, οι ακόλουθες προτάσεις μπορούν να χρησιμεύσουν ως αναφορά για τη διδασκαλίατων συγκεκριμένων παιδιών. Πιο αναλυτικά, τα παιδιά με προβλήματα όρασης δεν μπορούν να μάθουν με μίμηση μόνο μέσω της οπτικής εμπειρίας (Bourneetal., 2016). Πρέπει να το κάνουν και μέσω των άλλων αισθήσεών τους, όπως η αίσθηση της ακοής και η αίσθηση της αφής. Θα πρέπει επομένως να χρησιμοποιούνται κατάλληλα διδακτικά βοηθήματα για να μπορούν να αγγίζουν και να μαθαίνουν από τη συγκεκριμένη εμπειρία. Έτσι, αυτά που θα έχουν μάθει, θα είναι πιο σαφή και ακριβή. Ακόμη, οι οδηγίες και οι εξηγήσεις που δίνονται από τον δάσκαλο, θα πρέπει να είναι σαφείς και συνοπτικές. Για την ακρίβεια, ο δάσκαλος θα πρέπει να διαβάζει ξεκάθαρα όλα όσα είναι γραμμένα στον μαυροπίνακα. Όταν μιλάει στα παιδιά, θα πρέπει πρώτα να τα προσφωνεί με το όνομά τους για να εξασφαλίσει την προσοχή τους. Για να βεβαιωθεί ότι τα παιδιά κατανοούν τι διδάσκεται, θα πρέπει να τους κάνει ερωτήσεις όταν χρειάζεται (Bourneetal., 2016).
Τέλος, προτείνεται η χρήση καιδιαχείρισηέντυπου υλικού και διαγραμμάτων κατά τη διδασκαλία των μαθητών με οπτικά προβλήματα. Σύμφωνα με την οπτική κατάσταση του κάθε παιδιού, ο δάσκαλος θα πρέπει να επιλέξει κατάλληλο διδακτικό υλικό για να καλύψει τις ατομικές μαθησιακές ανάγκες του. Το έντυπο υλικό και τα διαγράμματα θα πρέπει να προσαρμοστούν, χρησιμοποιώντας αντίθετα χρώματα, απτικά σημάδια, μεγεθυσμένο μέγεθος, αυξημένη τόλμη, επαρκή απόσταση κ.λπ (Choetal., 2015). Κατά την παραγωγή απτικών διαγραμμάτων για αυτά τα παιδιά, ο δάσκαλος θα πρέπει να προσέξει τα ακόλουθα: να επιλέξει διαγράμματα κατάλληλων μεγεθών για ταιριάζουν στις άκρες των δακτύλων εντελώς τυφλών ή παιδιών με χαμηλή όραση, να απλοποιήσει τα ακατάστατα διαγράμματα χωρίς να διακυβεύεται η ακρίβεια τους, να δώσει έμφαση στις πιο σημαντικές περιοχές, γραμμές και σημεία των απτικών διαγραμμάτων και νααποφύγει τη συσσώρευση πολλών πληροφοριών και κωδικοποίησης σε μια σελίδα, διαφορετικά αυτό θα μπερδέψει τα παιδιά (Furtadoetal., 2012).
Ταυτόχρονα, σημαντική θεωρείται και η οργάνωση και διαχείριση της τάξης. Πράγματι,πρέπει να δοθεί προσοχή στην οργάνωση και τη διαχείριση της τάξης ώστε να παρέχεται η βέλτιστη μάθηση.Συγκεκριμένα, η τάξη πρέπει να είναι αρκετά μεγάλη ώστε να επιτρέπει στα παιδιά ασφαλή κινητικότητα. Θα πρέπει επίσης να παρέχονται μεγάλοι επιτραπέζιοι υπολογιστές και άνετα θρανία για τα ογκώδη σχολικά βιβλία και τον εξοπλισμό τους, ώστε να μπορούν να έχουν έναν άνετο χώρο εργασίας. Δεδομένου ότι το φυσικό φως είναι η καλύτερη πηγή φωτισμού, τα παιδιά με χαμηλή όραση θα επωφεληθούν από το να κάθονται δίπλα στο παράθυρο ή στο Wyteboard (Choetal., 2015).
Αν και ο καλύτερος φωτισμός συχνά βελτιώνει την αντίληψη των παιδιών με χαμηλή όραση, το άμεσο ηλιακό φως θα πρέπει να αποφεύγεται. Για το λόγο αυτό, μπορούν να τοποθετηθούν περσίδες για την αντιμετώπιση του προβλήματος. Σε σκοτεινές μέρες ή άλλες δυσμενείς καταστάσεις φωτισμού, μπορούν να εγκατασταθούν στην τάξη εντατικά φώτα με φωτισμό φόντου από διάχυτα φώτα φθορισμού, ειδικά για παιδιά με χαμηλή όραση που χρησιμοποιούν βιβλία με μελάνι. Στο μέτρο του δυνατού, η επιφάνεια των επίπλων ή των τοίχων θα πρέπει να έχει ματ φινίρισμα για να αποφευχθεί η περιττή αντανάκλαση (Fisheretal., 2015). Προκειμένου να διευκολυνθεί η χρήση εντατικού φωτισμού, ακουστικού και οπτικού εξοπλισμού, θα πρέπει να εγκατασταθούν με ασφάλεια επαρκή σημεία ηλεκτρικής ισχύος σε κατάλληλα σημεία. Η τάξη θα πρέπει επίσης να είναι εξοπλισμένη με επαρκείς πίνακες ανακοινώσεων για την προβολή της μάθησης και πρέπει να υπάρχουν υλικά, χρονοδιαγράμματα, εκπαιδευτικές αφίσες, παιδικές εργασίες κ.λπ. τόσο σε έντυπη μορφή όσο και σε μπράιγ γραφή. Τα υλικά και ο εξοπλισμός που φυλάσσονται σε μια συγκεκριμένη τάξη ή ειδική αίθουσα θα πρέπει να φέρουν ευκρινείς ετικέτες με μεγάλα γράμματα ή σε γραφή μπράιγ για εύκολη πρόσβαση στα παιδιά. Σε περίπτωση που ο δάσκαλος κρίνει απαραίτητο να μετακινήσει τα έπιπλα στην τάξη, θα πρέπει να ενημερωθούν εκ των προτέρων όλα τα παιδιά (Furtadoetal., 2012).
Ακολούθως, ο δάσκαλος πρέπει να λαμβάνει ιδιαίτερες προφυλάξεις ασφαλείας κατά τη διεξαγωγή υπαίθριων δραστηριοτήτων,αθλημάτων και παιχνιδιών. Συνεπώς, οι δραστηριότητες θα πρέπει να διεξάγονται σε ευρύχωρο έδαφος. Θέσεις με φωτιστικά, αντικείμενα ή τοίχους που μπορεί να είναι επικίνδυνα για τα παιδιά πρέπει να αποφεύγονται. Οτιδήποτε πέφτει στο πάτωμα, θα πρέπει να καθαρίζεται έτσι ώστε τα παιδιά να μην πέσουν πάνω τους (Pascolini&Mariotti, 2012). Ακόμη, τα παιδιά με ιστορικό εξάρθρωσης του φακού, αποκολλημένου αμφιβληστροειδούς και υψηλής μυωπίας δεν πρέπει να επιτρέπεται να μεταφέρουν βαριά φορτία ή να συμμετέχουν σε έντονες δραστηριότητες. Δεν πρέπει επίσης να ζητείται από τα παιδιά με αλμπινισμό να στέκονται ακάλυπτα για πολλή ώρα κάτω από ισχυρό ηλιακό φως. Για το λόγο αυτό, προτείνεται να φορούν φιμέ γυαλιά για να μειώσουν την ταλαιπωρία που προκαλεί ο λαμπερός ήλιος. Επιπλέον, όσα παιδιά χρειάζονται γυαλιά θα πρέπει να φορούν πλαστικά γυαλιά (Bourneetal., 2016).