Το παρόν και το μέλλον του κράτους πρόνοιας προς τους πολίτες με προβλήματα αναπηρίας: H ίδρυση των κέντρων πιστοποίησης αναπηρίας και η εξέλιξη τους μέχρι σήμερα – ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της ΚΑΜΑΤΣΟΥ ΒΑΣΙΛΙΚΗΣ – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ, ΠΜΣ Δημόσια Διοίκηση – Δημόσιο Μάνατζμεντ – Μέρος 10ο
1.9 Διεθνής Κοινότητα και Αναπηρία
Η Παγκόσμια ημέρα Ατόμων με αναπηρία έχει καθιερωθεί να γιορτάζεται στις 03 Δεκεμβρίου σύμφωνα με απόφαση της γενικής συνέλευσης του ΟΗΕ το 1992. Ο λόγος ήταν ότι την συγκεκριμένη ημερομηνία υιοθετήθηκε το πρόγραμμα δράσης για τα ΑμεΑ, το οποίο οδήγησε στην υπογραφή της διεθνούς Σύμβασης για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία στις 30 Μαρτίου 2007. Η Ελλάδα την κύρωσε το 2012. Είναι μία ημέρα που εστιάζει στην προσοχή της κοινωνίας για τα δικαιώματα και τις δυνατότητες των ανθρώπων με αναπηρία.
Σύμφωνα με στοιχεία του ΠΟΥ το 15% του παγκόσμιου πληθυσμού πάσχει από κάποια μορφή αναπηρίας και είναι μία από τις μεγαλύτερες μειονότητες.
Ο ΟΗΕ συμβάλλει σε Διεθνές επίπεδο για την ισότιμη συμμετοχή των ατόμων με αναπηρία στην εκπαίδευση, την επαγγελματική απασχόληση και την κατάρτιση όπως άλλωστε και στην κοινωνία. Το ίδιο συμβαίνει και με την UNESCO που είναι εξειδικευμένος οργανισμός του ΟΗΕ15.
Η Ε.Ε. είναι ένας από τους κύριους οργανισμούς που προσπαθεί μέσω της νομοθεσίας και των αποφάσεων που λαμβάνει να εξασφαλίσει και να κατοχυρώσει τα δικαιώματα των ΑμεΑ και να εξάλειψη τους περιορισμούς και τις διακρίσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η ανάγκη να ενταχθούν μέσα στο κοινωνικό και εργασιακό πλαίσιο είναι από τις κύριες προτεραιότητες του. Η προκατάληψη που αντιμετωπίζουν τα άτομα με αναπηρίες και οι φραγμοί που συναντούν στην εκπαίδευση, την απασχόληση και την κοινωνία δείχνουν ότι είναι πολύ πιο τρωτοί στον κοινωνικό αποκλεισμό. Η επαγγελματική αποκατάσταση θα γίνει μόνο μέσω της εκπαίδευσης και της δια βίου μάθησης.
Ένα από τα προγράμματα της ΕΕ στο πλαίσιο της στρατηγικής Ευρώπη του 2020 είναι η Ευρωπαϊκή Στρατηγική Αναπηριών που έχει ως στόχο να δώσει την δυνατότητα στα άτομα με αναπηρία να απολαμβάνουν πλήρως τα δικαιώματα τους συμμετέχοντας στην Ευρωπαϊκή κοινότητα και οικονομία. Κατά το έτος έκδοσης της στρατηγικής (2010) το ποσοστό ατόμων με αναπηρία ήταν πάνω από 50%.
Από έρευνα της Eurostat του 2021 προέκυψε ότι περί το 25% των ατόμων ηλικίας 16 ετών και άνω στην ΕΕ δηλώνει ότι έχει μια αναπηρία, είτε βαριά είτε λιγότερο βαριά Το ποσοστό αυτό αντιστοιχεί σε περίπου 87 εκατομμύρια άτομα, εκ των οποίων περισσότερα από 24 εκατομμύρια θεωρούν ότι έχουν μία ή περισσότερες σοβαρές αναπηρίες. Τα στοιχεία του 2021 δεν περιλαμβάνουν τα άτομα με αναπηρία που ζουν σε ιδρύματα (που εκτιμώνται σε πάνω από 1 εκατομμύριο παιδιά και ενήλικες κάτω των 65 ετών και πάνω από 2 εκατομμύρια ενήλικες άνω των 65 ετών).
Η Ε.Ε. και τα κράτη μέλη της είναι συμβαλλόμενα μέρη της σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία, αναλαμβάνοντας τη δέσμευση να προωθούν την ισότιμη συμμετοχή των ατόμων αυτών στην καθημερινή ζωή. Η Ε.Ε. εγκρίνει διάφορες στρατηγικές για την βελτίωση των ατόμων με αναπηρία υποστηρίζοντας τα κράτη μέλη που φέρουν την πρωταρχική ευθύνη για τις πολιτικές στον τομέα της κοινωνικής ένταξης, της απασχόλησης και της εκπαίδευσης.
Στα πλαίσια της στρατηγικής της Ε.Ε. για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία 2021-2030 τίθενται στόχοι και προτεραιότητες δράσης σε διάφορους τομείς, όπως η προσβασιμότητα, τα δικαιώματα των πολιτών, την ποιότητα ζωής, την βελτίωση της αμοιβαίας αναγνώρισης του καθεστώτος αναπηρίας (ευρωπαϊκή κάρτα αναπηρίας) διευκολύνοντας την ελεύθερη κυκλοφορία τους στην Ε.Ε., την ισότιμη πρόσβαση και την απαγόρευση των διακρίσεων, την συμπερίληψη ατόμων με αναπηρία στο εργατικό δυναμικό, την προώθηση των δικαιωμάτων ανθρώπων με αναπηρία16.
Τα κράτη μέλη όμως φέρουν την κύρια ευθύνη για τις πολιτικές που θα ακολουθηθούν. Σχεδιάζουν τις εθνικές πολιτικές τους σχετικά με την αναπηρία σύμφωνα με το οικείο νομικό πλαίσιο και κατ’ εφαρμογή της σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών. Η ΕΕ ενεργεί μόνο όταν η δράση του κράτους μέλους δεν επαρκεί για την επίτευξη των στόχων. Η χρηματοδοτική στήριξη της Ε.Ε. παρέχεται μέσω του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου (ΕΚΤ) που συγχρόνως εγκρίνει της συμφωνίες εταιρικής σχέσης και τα προγράμματα των κρατών μελών. Σε σχετική έκθεση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου διαπιστώθηκε ότι ο αντίκτυπος των δράσεων της Ε.Ε. για την υποστήριξη των ατόμων με αναπηρία ήταν περιορισμένος. Οι δείκτες ισότητας δεν είχαν βελτιωθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια. Εντοπίζοντας τις αδυναμίες της στρατηγικής 2010-2020 ευελπιστούμε το πλαίσιο στρατηγικής 2021-2030 να είναι πιο αποτελεσματικό για τους ανθρώπους με αναπηρία17.
15 «Σύμβαση του Ο.Η.Ε για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία και Προαιρετικό Πρωτόκολλο», http://www.un.org
16 Bλ., «Στρατηγική για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία 2021-2023», https://ec.europa.eu
17 Βλ., «Υποστήριξη των ατόμων με αναπηρία», 20/2023, Ειδική Έκθεση Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο