Το παρόν και το μέλλον του κράτους πρόνοιας προς τους πολίτες με προβλήματα αναπηρίας: H ίδρυση των κέντρων πιστοποίησης αναπηρίας και η εξέλιξη τους μέχρι σήμερα – ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της ΚΑΜΑΤΣΟΥ ΒΑΣΙΛΙΚΗΣ – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ, ΠΜΣ Δημόσια Διοίκηση – Δημόσιο Μάνατζμεντ – Μέρος 4ο

Αυγ 1, 2024 | Άλλες προσεγγίσεις της τυφλότητας και της αναπηρίας, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Το παρόν και το μέλλον του κράτους πρόνοιας προς τους πολίτες με προβλήματα αναπηρίας: H ίδρυση των κέντρων πιστοποίησης αναπηρίας και η εξέλιξη τους μέχρι σήμερα – ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της ΚΑΜΑΤΣΟΥ ΒΑΣΙΛΙΚΗΣ – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ, ΠΜΣ Δημόσια Διοίκηση – Δημόσιο Μάνατζμεντ – Μέρος 4ο

 

1.2          Πρόνοια και Αλληλεγγύη-Ορισμός των εννοιών και η διαφορά τους

Η λέξη «πρόνοια» προέρχεται από τις λέξεις προ + νους της Αρχαίας Ελληνικής γλώσσας και ετυμολογικά σημαίνει το διαχρονικό δάνειο και αφορά την φροντίδα εκ των προτέρων για την κάλυψη αναγκών ή την αντιμετώπιση κινδύνων. Το «κράτους πρόνοιας» είναι αυτό που με τους θεσμούς του μεριμνά κοινωνικά υπέρ των οικονομικά ασθενέστερων, των κοινωνικά αποκλεισμένων, των ανθρώπων της τρίτης ηλικίας, των αναπήρων, των παιδιών και των μητέρων. Κατά συνέχεια ο ρόλος του κράτους πρόνοιας έχει ένα θετικό πρόσημο και αναγνωρίζεται από όλον τον κόσμο η αναγκαιότητα του και η σημαντικότητα του προκειμένου να διατηρηθεί η κοινωνική του συνοχή.

Η έννοια της «αλληλεγγύης» πάλι, που εισήχθη από τον θεμελιωτή της Κοινωνιολογίας Έμιλ Ντιρκέμ στα πλαίσια της θεωρίας του για την ανάπτυξη των κοινωνιών αναφέρεται στην Οικουμενική Διακήρυξη για την Βιοηθική και τα Ανθρώπινα Δικαιώματα και είναι μία από τις έξι αρχές του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης5.

 

5 Chapter of Fundamental Rights of the European Union, Title IV

 

1.3          Τύποι Κοινωνικού Κράτους

 

Υπάρχουν τέσσερις τύποι κοινωνικών κρατών: α) ο αγγλοσαξονικός β) ο κεντροευρωπαϊκός κρατικό-συντηρητικός γ) ο σκανδιναβικός δ) το νότιο-ευρωπαϊκό κοινωνικό κράτος6.

Το Αγγλοσαξονικό μοντέλο βασίζεται στην ιδέα του φιλελευθερισμού και στην παράδοση της φιλανθρωπίας7. Οι ανάγκες αναπαραγωγής της εργατικής δύναμης γίνονται μέσα από τους μηχανισμούς της οικογένειας. Το κράτος εξασφαλίζει ένα ελάχιστο επίπεδο διαβίωσης για όλους, χωρίς να διασφαλίζει όλα τα επίπεδα των παροχών. Η κρατική παρέμβαση γίνεται μόνο για προσφορά υπηρεσιών στους δικαιούχους και δεν υπάρχουν χρηματικές παροχές. Γίνεται ενθάρρυνση από το κράτος έτσι ώστε να εισέλθουν οι πολίτες στην αγορά εργασίας. Συναντάτε στην Βρετανία, στην οποία το κοινωνικό κράτος γεννήθηκε μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, με την δημιουργία του Εθνικού Συστήματος Υγείας8. Το αγγλοσαξονικό μοντέλο λειτουργεί με βάση την κοινωνική βοήθεια και στην Αγγλία υπάρχει καθολική περίθαλψη. Σε άλλες χώρες που υπάγονται σε αυτόν τον τύπο κοινωνικού κράτους όπως η Αυστραλία, ο Καναδάς και οι ΗΠΑ, λειτουργεί με τους όρους της αγοράς παρά με την κρατική παρέμβαση.

Το κρατικό συντηρητικό μοντέλο το συναντάμε σε χώρες όπως Γερμανία, Αυστρία, Γαλλία και σε άλλες χώρες της Κεντρικής Ευρώπης. Το σύστημα λέγεται και Μπισμαρκιανό λόγω του Όττο Φον Μπίσμαρκ ο οποίος το σχεδίασε και σχετίζεται στις επιλεκτικές παροχές.

Ο Μπίσμαρκ θέσπισε το πρώτο κράτος πρόνοιας με μεταρρυθμίσεις, όπως ασφάλεια υγείας, ασφάλεια για εργατικά ατυχήματα και αναπηρίες καθώς και συντάξεις. Σε αυτό το σύστημα, οι εργαζόμενοι έχουν υποχρεωτική ασφάλιση με την καταβολή εισφορών και κατά δεύτερο βασίζεται στην φορολογία. Δίνεται μεγάλο βάρος στην οικογένεια ως βασικό πυρήνα κοινωνικής φροντίδας καθώς τα παιδία που εξυπηρετούνται από δημόσιες υπηρεσίες κοινωνικής φροντίδας και προστασίας σε Γερμανία, Ολλανδία και Βέλγιο είναι μόλις 5%.

Το σκανδιναβικό μοντέλο αναπτύχθηκε στις Σκανδιναβικές χώρες και είναι γεωγραφικά περιορισμένος σε Σουηδία, Δανία, Νορβηγία και Φιλανδία. Η ισότητα και η καθολική πρόνοια είναι οι βασικές αρχές του μοντέλου αυτού. Η κοινωνική πολιτική ασκείται κυρίως μέσω κοινωνικών υπηρεσιών και όχι μέσω επιδομάτων. Η προοδευτική φορολογία που ακολουθούν αυτές οι χώρες είναι ο τρόπος χρηματοδότησης του συστήματος. Όλοι οι πολίτες φορολογούνται ανάλογα με τα εισοδηματικά τους κριτήρια για να λαμβάνουν καλές υπηρεσίες. Λόγω της καθολικότητας του συστήματος οι Σουηδοί απολάμβαναν οικονομική ασφάλεια αλλά και κοινωνική αλληλεγγύη.

Το Νότιο-ευρωπαϊκό μοντέλο είναι το παραδοσιακό μοντέλο κοινωνικού κράτους. Υπάρχει η αντίληψη ότι οι χρηματικές παροχές εξαρτώνται από την επαγγελματική κατάσταση και η χρηματοδότηση γίνεται από εισφορές ενώ η υγειονομική περίθαλψη παρέχεται σε καθολική βάση. Τα προγράμματα κοινωνικής προστασίας παρέχονται για αυτούς που βρίσκονται στην αγορά εργασίας ενώ για αυτούς που βρίσκονται εκτός αγοράς εργασίας οι παροχές είναι πενιχρές. Ο ρόλος της οικογένειας αντικαθιστά τον ρόλο του κράτους, τόσο στην εργασία όσο και στην υγεία. Η Ισπανία , η Πορτογαλία, η Ελλάδα και η Ιταλία είναι τα μόνο κράτη της Ε.Ε. στα οποία δεν λειτουργεί εθνικό πρόγραμμα ελάχιστου εισοδήματος για άτομα και οικογένειες με ανεπαρκείς πόρους.

 

6 Βλ. Καρβούνης Α., «Εισαγωγή στην οργάνωση και λειτουργία του κράτους», Πατάκης, Αθήνα 2004, σ.220-222, Γραμματικάκης Ο. Αθήνα 2024, «Τα μοντέλα κοινωνικού κράτους στην Ευρώπη: Μια ιστορική ανασκόπηση», οfflinepost.gr

7 Βλ. Στασινοπούλου Ο., «Κράτος Πρόνοιας», Gutenberg,2003, Αθήνα,σ.24

8 Το εθνικό Σύστημα Υγείας ( NHS) θεωρείται ένα από τα σπουδαιότερα έργα ως πρότυπο κοινωνικού κράτους με εμπνευστή του τον οικονομολόγο Σερ Ουίλιαμ Μπέβεριτζ ο οποίος πρότεινε όλοι οι εργαζόμενοι να πληρώνουν μια εβδομαδιαία εθνική ασφάλιση και σε αντάλλαγμα θα υπήρχε μια βασική κάλυψη σε ευπαθείς κοινωνικές ομάδες.

Μετάβαση στο περιεχόμενο