Συμπερίληψη των παιδιών με αναπηρία στο γενικό σχολείο: προϋποθέσεις πραγμάτωσης ενός σχολείου για όλους – ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της Βαλέριας Λιούμη – Διϊδρυματικό Π.Μ.Σ. Επιστήμες της Αγωγής μέσω Καινοτόμων Τεχνολογιών και Βιοϊατρικών Προσεγγίσεων – Μέρος 9ο
2.4.1. Νομοθετικές Ρυθμίσεις σχετικά με την Ειδική Αγωγή στην Ελλάδα
Σε εθνικό επίπεδο, ο πρώτος νόμος που ψηφίστηκε στην Ελλάδα σχετικά με την Ειδική Αγωγή ήταν ο Νόμος 1143/1981 1, ο οποίος όρισε ότι τα παιδιά με ειδικές ανάγκες χρήζουν ίσων ευκαιριών στην εκπαίδευση, την κοινωνία και την προετοιμασία για ομαλή μετάβαση στην ενήλικη ζωή (Στασινός, 1991), ωστόσο κατακρίθηκε έντονα καθώς θεωρήθηκε ότι απέκοψε την ειδική αγωγή από τη γενική, περιθωριοποιούσε και κατηγοριοποιούσε τα παιδιά με αναπηρία (Ζώνιου-Σιδέρη, 2011). Έπειτα, ο Νόμος 1566/19852 συνέδεσε την ειδική και τη γενική αγωγή, όμως κατακρίθηκε επίσης, καθώς κατηγορήθηκε πως ανέφερε τα ζητήματα της ειδικής αγωγής επιγραμματικά και επιφανειακά και δεν προσέδωσε καινούρια στοιχεία αλλά αντέγραψε τον προηγούμενο νόμο (Στασινός, 1984). Η πρόβλεψη για ενίσχυση των μαθητών/-τριων με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες ήρθε με τον Νόμο 1824/19883, ο οποίος εισήγαγε τον θεσμό της ενισχυτικής διδασκαλίας και αργότερα με τον Νόμο 1771/19884 τροποποιήθηκε το σύστημα εισαγωγής των αναπήρων στην τριτοβάθμια εκπαίδευση.
Σε έναν ακόμα νόμο που αφορά την Ειδική Αγωγή στην Ελλάδα, στον Νόμο 2817/20005, προβλέπεται, μεταξύ άλλων, η υποστήριξη των μαθητών στο σχολικό πλαίσιο. Οι μαθητές με ήπιες μαθησιακές δυσκολίες υποστηρίζονται από τον εκπαιδευτικό της γενικής τάξης, ενώ οι μαθητές με μεγαλύτερες δυσκολίες καλύπτονται από το θεσμό της Παράλληλης Στήριξης, δηλαδή τη Συνεκπαίδευση του εκπαιδευτικού ειδικής αγωγής με τον εκπαιδευτικό γενικής αγωγής μέσα στη γενική τάξη. Επιπλέον, προβλέπεται η φοίτηση σε ειδικά διαμορφωμένα και κατάλληλα επανδρωμένα Τμήματα Ένταξης τα οποία βρίσκονται μέσα στο γενικό σχολείο,ενώ για μαθητές με σοβαρές αναπηρίες προβλέπεται η φοίτηση σε Ειδικά Σχολεία. Ακόμη, ιδρύονται τα «Κέντρα Διάγνωσης Αξιολόγησης και Υποστήριξης» (ΚΔΑΥ), στην πρωτεύουσα κάθε νομού (Σούλης, 2013). Αναπόφευκτα και αυτός ο νόμος κατακρίθηκε, καθώς εξακολουθούσε να διαχωρίζει την ειδική αγωγή με το γενικότερο εκπαιδευτικό σύστημα, περιείχε επιστημονικές ανακρίβειες, ασάφειες και αναχρονιστικά μέτρα και το κυριότερο δεν υποστήριζε τις δυσπρόσιτες περιοχές, καθώς τα ΚΔΑΥ βρίσκονταν συγκεντρωμένα στις μεγαλύτερες πόλεις.
Με την ψήφιση του Νόμου 3699/20086, ενώ υπήρξαν ορισμένες βελτιώσεις, δεν κρίθηκε αρκετός ώστε να άρει τις διαφωνείες του παρελθόντος, καθώς δεν λήφθηκαν υπόψη, κατά τη σύνταξή του, οι προτάσεις και οι βελτιώσεις που πρότειναν τα άτομα που εμπλέκονται με την ειδική αγωγή, αναφορικά με τις ανακρίβειες, τις παραλείψεις και τον διαχωρισμό των παιδιών (Ζώνιου-Σιδέρη, 2011).
Τέσσερα χρόνια αργότερα, έρχεται ο νόμος 4115/20137, με βάση τον οποίο ιδρύονται οι Ε.Δ.Ε.Α.Υ. (Επιτροπή Διαγνωστικής Εκπαιδευτικής Αξιολόγησης και Υποστήριξης) και συστήνονται επιτροπές σε όλα τα γενικά σχολεία με σκοπό την πρωτοβάθμια αξιολόγηση και υποστήριξη μαθητών με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες. Στην υπουργική απόφαση 17812/Γ6/20148 ορίζεται ο σκοπός και ο τρόπος λειτουργίας, οι αρμοδιότητες και τα καθήκοντα των ΕΔΕΑΥ. Πιο συγκεκριμένα, η σύνταξη διαφοροποιημένου προγράμματος εκπαίδευσης για παιδιά με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες και η συνεκπαίδευση μαθητών με αναπηρία που εκπαιδεύονται σε δομές ειδικής αγωγής και μαθητών του γενικού σχολείου.
Σε έναν πιο πρόσφατο νόμο, στον Ν. 4368/20169, αναφέρεται πως σκοπός του είναι να προωθήσει τους στόχους της ειδικής αγωγής και να ενισχύσει την εκπαιδευτική συμπερίληψη των παιδιών με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες ή/και αναπηρία. Τέλος, στον N. 4547/201810 τα ΚΕ.Δ.Δ.Υ. (Κέντρο Διαφοροδιάγνωσης, Διάγνωσης και Υποστήριξης) μετονομάζονται σε Κέντρα Εκπαιδευτικής και Συμβουλευτικής Υποστήριξης (Κ.Ε.Σ.Υ.) και καθορίζονται οι αρμοδιότητές τους, μέσα στις οποίες περιλαμβάνονται η πλαισίωση των σχολείων με σκοπό την συναισθηματική και κοινωνική εξέλιξη των παιδιών αλλά και την παροχή ίσων ευκαιριών για εκπαίδευση και η επιλογή κατάλληλων σχολικών πλαισίων για κάθε μαθητή. Επίσης, ιδρύονται τα Περιφερειακά Κέντρα Εκπαιδευτικού Σχεδιασμού (ΠΕ.Κ.Ε.Σ.), ρόλος των οποίων είναι ο συντονισμός των Κέντρων Εκπαιδευτικής και Συμβουλευτικής Υποστήριξης και η επιμόρφωση των εκπαιδευτικών. Ο νόμος εστιάζει στις δομές που υποστηρίζουν και πλαισιώνουν μαθητές με αναπηρία ή/και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες αλλά και σε όλους τους μαθητές/-τριες που χρήζουν υποστήριξης στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση.
1 Βλ. Ν. 1143/1981 – ΦΕΚ. 80 -Α- 31-3-1981, «Περί Ειδικής Αγωγής, Ειδικής Επαγγελματικής Εκπαιδεύσεως, Απασχολήσεως και Κοινωνικής Μέριμνας των αποκλινόντων εκ του φυσιολογικού ατόμων και άλλων τινών εκπαιδευτικών διατάξεων».
2 Βλ. Ν. 1566/1985 -ΦΕΚ. 167 -Α- 30.9.1985, «Δομή και λειτουργία της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και άλλες διατάξεις», Κεφ. Ι’, άρθρο 32-36.
3 Βλ. Ν. 1824/1988 -ΦΕΚ. 296 -Α- 30-12-1988, «Ρύθμιση θεμάτων εκπαιδευτικών και άλλες διατάξεις». 4 Βλ. Ν. 1771/1988 -ΦΕΚ. 71 -Α- 19-4-1988, «Τροποποίηση και συμπλήρωση του συστήματος εισαγωγής σπουδαστών στην τριτοβάθμια εκπαίδευση και άλλες διατάξεις».
5 Βλ. Ν. 2817/2000 – ΦΕΚ. 78 -Α- 14-3-2000, «Εκπαίδευση ατόμων με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες και άλλες διατάξεις»
6 Βλ. Ν. 3699/2008- ΦΕΚ 199 –Α- 2-10-2008, «Ειδική Αγωγή και Εκπαίδευση ατόμων με αναπηρία ή με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες».
7 Βλ. Ν. 4115/2013- ΦΕΚ 24 –Α- 30-1-2013, «Οργάνωση και λειτουργία Ιδρύματος Νεολαίας και Δια Βίου Μάθησης και Εθνικού Οργανισμού Πιστοποίησης Προσόντων και Επαγγελματικού Προσανατολισμού και άλλες διατάξεις».
8 Βλ. 17812/Γ6/2014- ΦΕΚ. 315 –Β- 12-2-2014, «Νόμιμη σύσταση των ΕΔΕΑΥ και καθορισμός των ιδιαίτερων καθηκόντων των μελών και συντονιστών αυτών».
9 Βλ. Ν. 4368/2016 –ΦΕΚ. 21 –Α- 21-2-2016, «Μέτρα για την επιτάχυνση του κυβερνητικού έργου και άλλες διατάξεις».
10 Βλ. N. 4547/2018 –ΦΕΚ. 102 –Α- 12/6/2018, «Αναδιοργάνωση των δομών υποστήριξης της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και άλλες διατάξεις».