Συμπερίληψη των παιδιών με αναπηρία στο γενικό σχολείο: προϋποθέσεις πραγμάτωσης ενός σχολείου για όλους – ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της Βαλέριας Λιούμη – Διϊδρυματικό Π.Μ.Σ. Επιστήμες της Αγωγής μέσω Καινοτόμων Τεχνολογιών και Βιοϊατρικών Προσεγγίσεων – Μέρος 5ο

Ιούλ 19, 2024 | Άλλες προσεγγίσεις της τυφλότητας και της αναπηρίας, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Συμπερίληψη των παιδιών με αναπηρία στο γενικό σχολείο: προϋποθέσεις πραγμάτωσης ενός σχολείου για όλους – ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της Βαλέριας Λιούμη – Διϊδρυματικό Π.Μ.Σ. Επιστήμες της Αγωγής μέσω Καινοτόμων Τεχνολογιών και Βιοϊατρικών Προσεγγίσεων – Μέρος 5ο

 

2.2.         Η ταυτότητα του ατόμου με αναπηρία

 

Οι μελέτες που ασχολούνται με την αντίληψη των αναπήρων ατόμων σχετικά με την αναπηρία τους είναι περιορισμένες, ωστόσο η ταυτότητα του ατόμου με αναπηρία διαμορφώνεται με βάση τον τρόπο που αντιμετωπίζει το ίδιο το ανάπηρο άτομο την αναπηρία του (Ζώνιου-Σιδέρη, 2011). Τι σημαίνει όμως ταυτότητα; Σύμφωνα με τον Erickson (1968), ταυτότητα του «εγώ» ή «βιωμένη ταυτότητα» είναι η προσωπική υποκειμενική αντίληψη που διαμορφώνει ένα άτομο με βάση την κοινωνική αλληλεπίδραση στην οποία εμπλέκεται.

Η Jansen (1975) σε μια σχετική μελέτη ορίζει τρεις κατηγορίες με βάση τη στάση των αναπήρων απέναντι στην αναπηρία τους: (α) την ενταγμένη, δηλαδή την αποδοχή και τη θετική στάση που προέρχεται από την λογική και συναισθηματική αντιμετώπιση της αναπηρίας, (β) την αμφιθυμική, δηλαδή την αμφιταλάντευση ανάμεσα στα θετικά και τα αρνητικά συναισθήματα και (γ) τη μη ενταγμένη στάση, δηλαδή την άρνηση αποδοχής της κατάστασης.

Σύμφωνα με τον Mead (1934), oι προσδιορισμοί που χρησιμοποιούν οι άλλοι για εμάς, σταδιακά μετατρέπονται σε προσωπικές αντιλήψεις και αυτοπροσδιορισμό. Η αντιμετώπιση της αναπηρίας λοιπόν από το κοινωνικό σύνολο, προσδίδει θετικό ή αρνητικό πρόσημο στα άτομα και τις οικογένειές τους. Επιπλέον, η αυτοαντίληψη ενός ατόμου διαμορφώνεται από τον τρόπο αντιμετώπισης του από την ευρύτερη κοινωνία και από τις αντιλήψεις που την διακατέχουν και συνεπώς το άτομο συμπεριφέρεται αναλόγως (Λεονταρή, 1998).

Ο αποκλεισμός των ατόμων με αναπηρία από την κοινωνική ζωή είχε ως αποτέλεσμα την παροχή φιλανθρωπικής βοήθειας, η οποία στηριζόταν στην πεποίθηση ότι τα ΑμεΑ είναι άξια λύπησης και ανήμπορα. Πριν από την ψήφιση των νόμων 1143/1981 και 1566/1985, τα άτομα με αναπηρία ήταν αποκλεισμένα από το εκπαιδευτικό σύστημα, ενώ οι οικογένειές τους, οι οποίες έφεραν την πλήρη ευθύνη για την ανατροφή των παιδιών χωρίς καμία βοήθεια από το κράτος, αντιμετωπίζονταν ως κακότυχες και στιγματοποιούνταν. Έτσι, τα άτομα αποδέχονταν την ταυτότητα που τους όριζε επίσημα η Πολιτεία και διαμόρφωναν τη ζωή τους αναλόγως (Συριοπούλου-Δελλή Χ. Κ., 2005).

Η διαμόρφωση της ταυτότητας ενός ατόμου με αναπηρία καθορίζεται από διάφορες συνιστώσες (Συριοπούλου-Δελλή Χ. Κ., 2005), όπως:

  • την ηλικία του: η εφηβεία αποτελεί σημαντικό κομμάτι της κοινωνικής ζωής του παιδιού, κυρίως αναφορικά με την αλληλεπίδραση με άλλους εφήβους
  • την ουσιώδη και ποιοτική σχέση του ατόμου με τα φιλικά και οικογενειακά πρόσωπα, η οποία ενισχύει την αυτοεικόνα του
  • τη φύση και τον βαθμό της αναπηρίας
  • το περιβάλλον στο οποίο ζει και αναπτύσσεται το παιδί (στο σπίτι με την οικογένεια, σε ίδρυμα κτλ)
  • την αντιμετώπιση της αναπηρίας από την κοινωνία και την οικογένεια
  • την πολιτική των εκπαιδευτικών συστημάτων σχετικά με την ειδική αγωγή
  • αν η αναπηρία είναι εκ γενετής ή επίκτητη: ένα άτομο που αποκτά την αναπηρία σε μεγαλύτερη ηλικία, ξαφνικά πρέπει να προσαρμοστεί σε νέες συνθήκες και να τις αποδεχτεί σε σύντομο χρονικό διάστημα.

Σύμφωνα με τα παραπάνω, σημαντική επιρροή στη διαμόρφωση της προσωπικότητας του παιδιού με αναπηρία ασκεί η οικογένειά του. Οι Allen και Pearson (1928) πρότειναν τρεις κατηγορίες σχετικά με τη στάση των γονέων των παιδιών με αναπηρία:

  1. Η ασταθής συμπεριφορά
  2. Η ανοιχτή απόρριψη
  3. Η υπερπροστατευτική συμπεριφορά

Η πιο συχνή στάση που υιοθετούν οι γονείς των παιδιών με αναπηρία για την ανατροφή τους τείνει να είναι η υπερπροστατευτική συμπεριφορά , σε αντίθεση με την ανοιχτή απόρριψη.

Τέλος, για κάποιους ερευνητές, σημαντικό παράγοντα αναφορικά με τη διαμόρφωση της ταυτότητας των ατόμων με αναπηρία διαδραμματίζει το χρονικό διάστημα κατά το οποίο εμφανίστηκε η αναπηρία (Kunert, 1973), ενώ για άλλους η φύση, η ένταση και το χρονικό διάστημα κατά το οποίο εμφανίστηκε η αναπηρία δεν συνδράμμουν ιδιαίτερα στη διαμόρφωση της ταυτότητάς τους (Jansen, 1975).

Μετάβαση στο περιεχόμενο