“Η ΣΥΝΕΙΣΦΟΡΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΤΗΣ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗΣ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΖΩΗ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΣΩΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΠΗΡΙΕΣ” – Διπλωματική Εργασία της Καγκελίδου Βαρβάρα – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, Π.Μ.Σ. ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ: ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ (Τ.Π.Ε) ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΤΗ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ – Μέρος 16ο
4.1 Οπτική Αναπηρία
Όσον αφορά τα άτομα με οπτική αναπηρία έχουν αναπτυχθεί πολλών ειδών τεχνολογίες για να υποστηρίξουν την καθημερινή τους διαβίωση και την ανεξάρτητη μετακίνηση τους. Οι τεχνολογίες αυτές έχουν να κάνουν συνήθως με την μετακίνηση στο χώρο και τον προσανατολισμό, την αναγνώριση αντικειμένων, την αναγνώριση προσώπων κτλ. Ένα τέτοιο εργαλείο είναι το “έξυπνο” μπαστούνι ή αλλιώς λευκό μπαστούνι, στο οποίο προσαρμόζονται διάφορες λειτουργίες. Αναλυτικότερα, έχουν ενσωματωμένους αισθητήρες υπερήχων που ανιχνεύουν τα αντικείμενα και αισθητήρες υπέρυθρων που ανιχνεύουν νερά, εντοπίζοντας τα, είτε βρίσκονται στο μπροστινό μέρος, είτε δεξιά είτε αριστερά. Έτσι, συλλέγονται τα δεδομένα, τα οποία στέλνονται σε έναν μικροελεγκτή και αυτός με τη σειρά του τα μετατρέπει σε ομιλία και ειδοποιεί τον χρήστη για τυχόν εμπόδια. Το “έξυπνο” μπαστούνι περιλαμβάνει σύστημα πλοήγησης (GPS), κάμερες, λειτουργία έκτακτης ανάγκης, σύστημα παρακολούθησης της υγείας του χρήστη αλλά και σύστημα αναγνώρισης νομισμάτων. Το σύστημα που εφαρμόζεται είναι απλό στη χρήση, γρήγορο και οικονομικά αποδοτικό. Το Internet of Things (IoT) και το “έξυπνο” μπαστούνι που βασίζεται στη βαθιά μάθηση έχουν ενσωματωμένες όλες τις δυνατότητες και συνδέονται με το Raspberry pi. Η αναγνώριση νομισμάτων πραγματοποιείται μέσω της κάμερας που υπάρχει στο μπαστούνι και εξυπηρετεί τον χρήστη στις συναλλαγές του. Αυτό ενσωματώθηκε καθώς είχε διαπιστωθεί σε παλαιότερες έρευνες ότι τα άτομα με οπτική αναπηρία έπεφταν πολλές φορές θύματα εξαπάτησης. Έτσι έχουν τη δυνατότητα να έρθουν σε επαφή με άλλους ανθρώπους και να εξυπηρετηθούν χωρίς την βοήθεια τρίτου προσώπου (Jivrajani, 2022).
Ένα ακόμη σημαντικό χαρακτηριστικό του μπαστουνιού που αυξάνει την ανεξαρτησία του χρήστη είναι το ερέθισμα που δίνεται σχετικά με τα δρομολόγια των λεωφορείων, κι έτσι δίνεται η δυνατότητα προγραμματισμού ανάλογα με τον προορισμό. Το σύστημα ανίχνευσης νερού προλαμβάνει καταστάσεις πτώσεων ή τραυματισμών σε ολισθηρό έδαφος. Υψίστης σημασίας είναι το γεγονός ότι υπάρχει η δυνατότητα ανίχνευσης της κατάστασης υγείας του χρήστη και η κλήση έκτακτης ανάγκης με το πάτημα ενός κουμπιού σε περίπτωση κινδύνου. Το μήνυμα αποστέλλεται σε αυτούς των οποίων ο αριθμός έχει καταχωρηθεί κατά την αρχική εγκατάσταση του “έξυπνου” μπαστουνιού (Jivrajani, 2022). Τα έξυπνα μπαστούνια για τυφλούς αποτελούν ένα παράδειγμα πώς η σύγχρονη τεχνολογία μπορεί να ενισχύει την κινητικότητα και την αυτονομία των ατόμων με προβλήματα όρασης, παρέχοντας τους εξελιγμένες δυνατότητες αναγνώρισης και πλοήγησης στο περιβάλλον τους.
Η Krishna και οι συνεργάτες της (2008) ανέπτυξαν μια φορητή συσκευή, η οποία δίνει τη δυνατότητα στον χρήστη με οπτική αναπηρία να αναγνωρίζει πρόσωπα και να είναι σε θέση να επικοινωνεί. Η τεχνολογία αυτή είναι γνωστή με τον όρο “social glasses”, καθώς σε αυτά είναι ενσωματωμένη μια κάμερα. Επιπλέον είναι ενσωματωμένοι και αισθητήρες που παρακολουθούν το περιβάλλον γύρω από τον χρήστη. Οι κάμερες μπορούν να αναγνωρίζουν αντικείμενα, πρόσωπα, και άλλα χαρακτηριστικά. Τα δεδομένα που συλλέγονται από τον κοινωνικό περίγυρο, καταγράφονται και υποβάλλονται για την ανάλυση της εικόνας, την επεξεργασία των δεδομένων κι ύστερα μετατρέπονται σε ψηφιακά με τη βοήθεια μιας ειδικής συσκευής που συνδέεται μέσω θύρας USB σε ένα Ultra Mobile Personal Computer (UMPC). Χρησιμοποιούνται αλγόριθμοι και συστήματα τεχνητής νοημοσύνης για την αναγνώριση αυτών. Όλες αυτές οι πληροφορίες και άλλες ειδοποιήσεις παρέχονται στον χρήστη με ηχητικά μηνύματα μέσω ακουστικών που είναι τοποθετημένα στα γυαλιά. Έτσι ο χρήστης γνωρίζει άμεσα αν κάποιος τον πλησιάζει. Στη συσκευή αυτή είναι καταχωρημένη ήδη σε μια βάση δεδομένων η ταυτότητα ορισμένων ατόμων. Επομένως όταν κάποιος πλησιάσει γίνεται η ταυτοποίηση του και τότε αναφέρεται το όνομα του στον χρήστη. Χαρακτηριστικά η Krishna (2008) αναφέρει ότι: “ Σε περίπτωση που το πρόσωπο είναι μια νέα γνωριμία, το σύστημα καταγράφει 25 εικόνες του νέου προσώπου και στη συνέχεια ο χρήστης καλείται να δώσει το όνομα του προσώπου. Οι συνδυασμένες πληροφορίες προστίθενται στη βάση δεδομένων για μελλοντική χρήση”. Υπάρχουν ακόμη και γυαλιά που μπορούν να αναγνωρίσουν τις εκφράσεις του προσώπου άλλων ατόμων και κατά συνέπεια τα συναισθήματα τους. Επίσης πολλά έξυπνα γυαλιά είναι συμβατά με άλλες συσκευές, όπως smartphones, για αναγνώριση κλήσεων, λήψη ειδοποιήσεων και άλλες λειτουργίες. Ορισμένα έξυπνα γυαλιά ενσωματώνουν τεχνολογία που υποστηρίζει την κινητικότητα και την πλοήγηση, ειδικά για περιβάλλοντα όπου η κυκλοφορία είναι περίπλοκη. Τα social glasses αυξάνουν την αυτοπεποίθηση και το αίσθημα ασφάλειας των ατόμων με οπτική αναπηρία και τους δίνουν πολλές δυνατότητες όσον αφορά τις συναναστροφές και τις αλληλεπιδράσεις τους με τους άλλους ανθρώπους.
Οι επιστημονικές κοινότητες διατελούν συνεχώς έρευνες με σκοπό την δημιουργία ή την εξέλιξη διαφόρων συσκευών- εφαρμογών που θα είναι εύχρηστες και προσιτές και θα υποστηρίξουν τα άτομα με σωματικές αναπηρίες στην καθημερινότητα τους. Μια τέτοια συσκευή είναι και το VibroGlove, ένα τεχνολογικό βοήθημα για την μετάδοση εκφράσεων του προσώπου. Αυτό το γάντι ενισχύει την αλληλεπίδραση των διαπροσωπικών σχέσεων μεταξύ βλεπόντων και μη. Το “έξυπνο” γάντι αποτελείται από 14 κινητήρες δόνησης, οι οποίοι είναι τοποθετημένοι στο κάτω μέρος των δακτύλων (3 στο σημείο κλίσης του κάθε δακτύλου και 2 στον αντίχειρα). Όταν ο χρήστης φοράει το γάντι θα μπορεί να αντιληφθεί επτά εκφράσεις- συναισθήματα του συνομιλητή του (χαρά, λύπη, θυμό, ουδέτερη στάση, έκπληξη, φόβο και αηδία) κι έτσι γίνεται πιο ουσιαστική η επικοινωνία. Το άτομο με οπτική αναπηρία θα μπορεί να αντιληφθεί αυτά τα συναισθήματα καθώς το γάντι θα δονείται κάθε φορά με διαφορετικό τρόπο όπου η κάθε δόνηση θα αντιστοιχεί και σε ένα συναίσθημα. Οι πληροφορίες σχετικά με τα συναισθήματα του ομιλητή λαμβάνονται μέσω μιας κάμερας που είναι τοποθετημένη σε γυαλιά. Τα δεδομένα υπόκεινται σε επεξεργασία και κωδικοποιούνται σε απτικές πληροφορίες. Μέσω της κάμερας αναλύονται το σχήμα του στόματος και η περιοχή των ματιών για να γίνει ευκολότερα η αποκρυπτογράφηση των εκφράσεων του προσώπου. Οι χρήστες θα πρέπει να εξοικειωθούν πρωτίστως με αυτή τη συσκευή για να τους παρέχει την υποστήριξη που χρειάζονται (Krishna et al., 2010).