‘Η ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΟΠΤΙΚΗ ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ’- ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της ΓΙΑΝΝΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑΣ-ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, Μ.Π.Σ. «Ειδική Αγωγή, Εκπαίδευση και Αποκατάσταση» – Μέρος 6ο

Ιούλ 1, 2024 | Άλλες προσεγγίσεις της τυφλότητας και της αναπηρίας, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

‘Η ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΟΠΤΙΚΗ ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ’- ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της ΓΙΑΝΝΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑΣ-ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, Μ.Π.Σ. «Ειδική Αγωγή, Εκπαίδευση και Αποκατάσταση» – Μέρος 6ο

 

1.2.         Νομοθετικά πλαίσια για την Ειδική – Ενταξιακή εκπαίδευση στην Ελλάδα

 

Το σχολείο αποτελεί μικρογραφία της κοινωνίας. Αυτό σημαίνει πως οι στάσεις και οι ιδέες που επικρατούν στον κοινωνικό περίγυρο, έχουν φωνή και στο σχολικό περιβάλλον. Παράλληλα τα σύγχρονα εκπαιδευτικά περιβάλλοντα στοχεύουν στην συμπερίληψη όλων ανεξαιρέτως των ατόμων παρέχοντας ίσες ευκαιρίες για μάθηση (Ainscow, 2020). Περιστασιακά, γίνονται προσαρμογές στους νόμους της πολιτείας προκειμένου να ενσωματωθούν όλοι οι μαθητές, αλλά δεν επιτυγχάνεται πλήρης ένταξη. Η συμπεριληπτική εκπαίδευση αποτελεί θεμέλιο λίθο για τη σύγχρονη κοινωνία και πρέπει να αφορά όλους, ανεξαρτήτως κοινωνικής τάξης, οικονομικών ευκαιριών, φυλής, φύλου, θρησκείας, εθνικότητας ή αναπηρίας. Άλλωστε τα σχολεία πλέον αποτελούν ένα μωσαϊκό υπερπλουραλισμού πολιτισμών, γλωσσών, εθνοτήτων, ικανοτήτων και άλλων χαρακτηριστικών (Hajisoteriou & Sorkos, 2023). Στις σύγχρονες κοινωνίες, άνθρωποι από με διαφορετικές καταβολές και με ικανότητες γίνονται μέλη του κράματος που απαρτίζει μία ποικιλόμορφη κοινωνία. Αυτή η τάση είναι εμφανής ακόμη και στην Ελλάδα, που είναι παραδοσιακά μια συντηρητική χώρα. Η σύνθεση του ελληνικού πληθυσμού έχει αλλάξει δραματικά τα τελευταία χρόνια, με αύξηση του αριθμού των ατόμων από χαμηλό κοινωνικοοικονομικό υπόβαθρο, με αναπηρίες και από διαφορετικές εθνοτικές και θρησκευτικές ομάδες (Tsikolatas, 2014). Η κοινωνική αυτή αλλαγή παρατηρείται, λοιπόν, ακόμα και μέσα στο ενδοσχολικό πλαίσιο.

Η αξία της ενταξιακής-ενιαίας εκπαίδευσης διαφαίνεται μέσα από τις αρχές που τη διέπουν. Αρχικά, στοχεύει στο να κρατήσουν όλοι οι μαθητές την ταυτότητά τους, καλλιεργεί πνεύμα συνεργασίας μεταξύ εκπαιδευτικού και μαθητή τοποθετεί στο επίκεντρο και της μαθησιακής διαδικασίας το άτομο και όχι την αναπηρία του. Επίσης, η εκπαιδευτική διαδικασία διαφοροποιείται σε επίπεδο Αναλυτικού Προγράμματος Σπουδών (ΑΠΣ), αξιολόγησης αλλά και παιδαγωγικών πρακτικών που επιλέγονται προς εφαρμογή. Ο ορισμός της ένταξης σε σχέση με την αναπηρία διαμορφώνεται από εκείνους που «δημιουργούν» πολιτική σε κρατικό επίπεδο, συμπεριλαμβανομένων των δασκάλων, των επαγγελματιών ειδικής αγωγής, των ακαδημαϊκών και των ερευνητών. Αυτός ο ορισμός μπορεί να καταλήξει ακόμη και στην έννοια της αναπηρίας, η οποία παίζει καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση του πλαισίου για τη συνεκπαίδευση. Για παράδειγμα, στη Συρία τα αρτιμελή παιδιά παίζουν με παιδιά με ειδικές ανάγκες επειδή η εστίαση είναι στο παιδί και όχι στην αναπηρία. Ωστόσο, στην Ελλάδα τα παιδιά με αναπηρία συχνά παραμελούνται. Το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα καλείται να προσαρμοστεί στα σύγχρονα κοινωνικοπολιτικά δεδομένα για να μπορέσει να λάβει σάρκα και οστά το όρμα της

«συνεκπαίδευσης». Αυτό σημαίνει ότι η ευθύνη για την εφαρμογή της ενταξιακής εκπαίδευσης βαραίνει όλους τους φορείς, αλλά ιδιαίτερα τους εκπαιδευτικούς, που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή του εκπαιδευτικού συστήματος (Tsikolatas, 2014). Τέλος, οι προσωπικές αξίες παίζουν σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση των μαθησιακών προσεγγίσεων επηρεάζοντας σημαντικά τον χαρακτήρα που παίζουν τα άτομα εντός της μαθησιακής τους κοινότητας και τελικά επηρεάζουν τα ακαδημαϊκά τους επιτεύγματα (Gamage et al., 2021).

Ο αρχικός νόμος της ειδικής αγωγής στην Ελλάδα είναι ο Αναγκαστικός Νόμος 453/26-1- 1937 «Ίδρυση σχολείου ανώμαλων και καθυστερημένων κ.λπ.», ΦΕΚ 28/Α/30-1-1937. Αργότερα αναθεωρήθηκε με τον Αναγκαστικό Νόμο 1049/22-1-1938 «Περί τροποποιήσεως και συμπληρώσεως του αναγκαστικού νόμου 453/1937», ΦΕΚ 24/Α/27-1-1938, ο οποίος εισήγαγε την έννοια των ιδιαίτερα καθυστερημένων τέκνων. Η εκπαιδευτική πολιτική και οι διατάξεις για τους τυφλούς ρυθμίστηκαν με τον Ν. 1904/28-7-1951 «Περί προστασίας και αποκατάστασης τυφλών», ΦΕΚ 212/Α/1-8-1951. Ο Ν. 1143/27-3-1981 «Περί ειδικής αγωγής, ειδικής επαγγελματικής κατάρτισης, απασχόλησης και κοινωνικής πρόνοιας αποκλίνων ατόμων και άλλες εκπαιδευτικές διατάξεις», ΦΕΚ 80/Α/31-3-1981, καθιέρωσε την υποχρεωτική εκπαίδευση και επαγγελματική ένταξη για «παρεκκλίνοντα πρόσωπα». Ο Ν. 1566/26-9-1985 «Δομή και λειτουργία της Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης», ΦΕΚ 167/Α/30-9-1985, αντικατέστησε τα «αποκλίνοντα άτομα» με «άτομα με ειδικές ανάγκες» και θεσμοθέτησε τη σχολική τους ένταξη. Η αρχή της ένταξης προωθήθηκε με τον Ν. 2817/14-3-2000 «Εκπαίδευση Ατόμων με Αναπηρία, Εκπαιδευτικές Ανάγκες και άλλες διατάξεις», ΦΕΚ 78/Α/14.03.2000, ο οποίος αντικατέστησε τις «ειδικές ανάγκες» με τις «ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες». Νόμος 369 (Δημητριάδη, 2020).

Μελετώντας την εκπαιδευτική και κοινωνική πολιτική για άτομα με παραβατική συμπεριφορά και διάχυτες αναπτυξιακές ή/και άλλες ψυχολογικές διαταραχές στο ιστορικό φάσμα θα δούμε πως έχουν ήδη γίνει πληθώρα αλλαγών και μεταρρυθμίσεων προς μία προοδευτική και πιο ενταξιακή κατεύθυνση. Τα άτομα με ψυχολογικές δυσκολίες και διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές προσέλκυσα για πρώτη φορά το ενδιαφέρον του ελληνικού κράτους και του ιδιωτικού τομέα στα τέλη της δεκαετίας του 1950. Μέχρι αυτό το σημείο, τα άτομα αυτά παρέμεναν υπό την προστασία των οικογενειών τους ή σε ιδρύματα και άσυλα. Πριν από τη δεκαετία του 1950, το κράτος θεωρούσε τις ψυχολογικές διαταραχές, τα προβλήματα συμπεριφοράς και την παραβατικότητα απειλή για την κοινωνική ασφάλεια και τα μέτρα που ίσχυαν εκείνη την εποχή είχαν κατασταλτικό χαρακτήρα. Αλλαγή στην εκπαίδευση των ατόμων με προβλήματα συμπεριφοράς και διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές σημειώθηκε μετά τη θέσπιση του Ν. 2817/2000, ο οποίος εισήγαγε την κατάργηση της διακριτικής ορολογίας και την προώθηση του σεβασμού των ατομικών διαφορών. Σκοπός αυτού του νόμου ήταν η εκπαιδευτική και κοινωνική ένταξη ανθρώπων που χαρακτηρίζονται ως «ειδικοί». Αξίζει να σημειωθεί πως στο Ελληνικό Σύνταγμα, αναπηρία ορίζεται «κάθε μορφή απόκλισης από τη σωματική ακεραιότητα και τις φυσιολογικές λειτουργίες του ανθρώπινου σώματος και της ανθρώπινης ψυχής», συμπεριλαμβάνοντας τις έννοιες της σωματικής και ψυχικής αναπηρίας (Βενιζέλος, 2002). Ο νόμος 3699/2008 επεκτείνει αυτό και ενθαρρύνει μια πολιτική εκπαίδευσης και ένταξης των ατόμων με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες στο γενικό σχολείο (Syriopoulou-Delli, 2010a).

Ο Νόμος 2817/2000 ψηφίστηκε την άνοιξη του 2000 από το Υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων. Ο Νόμος θεσπίζει τα δικαιώματα των διαφορών για τα άτομα με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες. Ο όρος «άτομα με ειδικές ανάγκες» αντικαταστάθηκε από τον όρο «άτομα με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες» Αυτά τα άτομα περιλαμβάνουν διανοητικά ανεπαρκή ή ανώριμα, άτομα με σοβαρά προβλήματα όρασης ή ακοής, άτομα με σοβαρά νευρολογικά, κινητικά ή προβλήματα υγείας, άτομα με προβλήματα ομιλίας, ειδικές μαθησιακές δυσκολίες, όπως δυσλεξία, δυσκολίες στα μαθηματικά και στην ανάγνωση και άτομα με σύνθετα γνωστικά προβλήματα, συναισθηματικές και κοινωνικές δυσκολίες. Ο σύλλογος γονέων έπαιξε σημαντικό ρόλο στη συστηματική κρατική πολιτική για τα άτομα με ειδικές ανάγκες, καθώς και στην ανάπτυξη ερευνητικών προγραμμάτων (Syriopoulou-Delli, 2010b).

Ο νόμος του 2000 εισήγαγε την κατάργηση της ορολογίας των διακρίσεων και επίσης την προώθηση του σεβασμού των ατομικών διαφορών. Σκοπός του ήταν η εκπαιδευτική και κοινωνική ένταξη ανθρώπων που χαρακτηρίζονταν ως «ειδικοί». Ο Νόμος 3699/2008 κινείται προς την ίδια κατεύθυνση και ενθαρρύνει μια πολιτική εκπαίδευσης και ένταξης των ατόμων με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες. Και οι δύο νόμοι τονίζουν τη σημασία των εξατομικευμένων εκπαιδευτικών προγραμμάτων και την αξιολόγηση και διάγνωση των ειδικών εκπαιδευτικών αναγκών των μαθητών, αναγνωρίζουν ένα ευρύ φάσμα καταστάσεων και αναπηριών που μπορεί να επηρεάσουν τη μάθηση και απαιτούν ειδική υποστήριξη, συμπεριλαμβανομένων σωματικών, αισθητηριακών, γνωστικών, αναπτυξιακών και ψυχολογικών προβλημάτων, και σχετίζονται με την ειδική αγωγή και αποσκοπούν στην παροχή εκπαίδευσης σε άτομα με ειδικές ανάγκες (Syriopoulou-Delli, 2010b).

Η Ελλάδα, με το νομοσχέδιο 2817 της 14/03/2000, αποφάσισε να προβλέψει την ένταξη των παιδιών με ειδικές ανάγκες με την υποστήριξη ειδικού παιδαγωγού. Δεν μπορεί να αμφισβητηθεί ότι η νομοθεσία μπορεί να έχει σημαντικό αντίκτυπο στη διαδικασία υπέρβασης των συνθηκών αναπηρίας (Magioladitis, 2013). Ωστόσο, η ανάλυσή του δείχνει ότι ο νόμος δεν μπόρεσε να προστατεύσει πλήρως τα δικαιώματα των ατόμων με ειδικές ανάγκες και ότι δεν αρκεί από μόνος του για να ανταποκριθεί στο όραμα μιας κοινωνίας χωρίς φραγμούς και παροχής εκπαίδευσης. Στην πράξη, η νομοθεσία δεν υποστηρίχθηκε και δεν υποστηρίζεται πλήρως από τη δημιουργία της κατάλληλης υποδομής και πόρων που θα βοηθούσαν στην εφαρμογή της (Zoniou- Sideri, 2000). Παραδοσιακά, η ειδική αγωγή θεωρείτο ένας προστατευτικός χώρος όπου τα παιδιά με ειδικές ανάγκες είχαν δωρεάν πρόσβαση σε ευκαιρίες εκπαίδευσης και μάθησης. Ωστόσο, αυτή η άποψη υποτίμησε τις αρνητικές συνέπειες του διαχωρισμού. Στην πραγματικότητα, ο διαχωρισμός αυτών των παιδιών από τα παιδιά τυπικής νανάπτυξης εμπόδιζε ουσιαστικά την εκπαιδευτική και ψυχοκοινωνική τους ανάπτυξη (Megapanou, 2022. Politou, 2022).

Βάσει του νόμου αυτού η αξιολόγηση και η υποστήριξη των παιδιών καθιερώθηκε στα κεντρικά γραφεία κάθε νομού από τα Κέντρα Διαγνωστικής Αξιολόγησης και Υποστήριξης (Κ.Δ.Α.Υ.) ενώ στο επόμενο νομικό πλαίσιο (2008) αυτή η αρμοδιότητα εμπίπτει πλέον στα Κέντρα Διαφοροδιάγνωσης – Διάγνωσης και Υποστήριξης (ΚΕΔΔΥ) και τα Ιατροπαιδαγωγικά Κέντρα. Ο Νόμος 3699/2008 αντικατέστησε τον όρο Ειδική Αγωγή με τον όρο Ειδική Αγωγή και Εκπαίδευση ατόμων με αναπηρία ή ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες. Καθόρισε επίσης την έννοια της Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης. Ο δημόσιος και υποχρεωτικός χαρακτήρας της Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης ενισχύθηκε, το ίδιο και η εγγύηση των ίσων ευκαιριών για πλήρη συμμετοχή και συνεισφορά στην κοινωνία, ενώ διευρύνθηκαν οι ομάδες ατόμων που αφορά όπως πχ τα άτομα με ΔΑΦ που στον πρώτο δεν υπήρχαν. Στον νόμο του 2008, για να δημιουργηθεί ένα Εξατομικευμένο Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα, ο γονέας είχε τη δυνατότητα να εκφέρει άποψη. Ο πρώτος νόμος επικεντρώνεται στη σχολική ένταξη των παιδιών με ειδικές ανάγκες, ενώ ο νόμος 3699/2008 ενισχύει την έννοια της κατάρτισης. Επίσης, ο δεύτερος νόμος (3699/2008) δίνει μεγαλύτερη έμφαση στον υποχρεωτικό χαρακτήρα της ειδικής αγωγής και απαιτεί από το κράτος να παρέχει εκπαίδευση σε παιδιά προσχολικής, πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Έτσι, διαφέρουν στο ότι στο δεύτερο νόμο πραγματοποιείται συστηματική παρέμβαση στα Τμήματα Πρώιμης Παρέμβασης από την προσχολική ηλικία (Syriopoulou-Delli, 2010b).

Τόσο ο νόμος του 2000, όσο και αυτός του 2008 δέχτηκαν σφοδρή κριτική καθώς οι ελλείψεις και τα κακώς κείμενα ήταν σε πρώτο πλάνο. Και οι δύο νόμοι φαίνεται να δίνουν έμφαση στην αναπηρία υπό το ιατρικό μοντέλο και αυτό έχει ως αποτέλεσμα να μην δίνεται βάση σε θεραπευτική παρέμβαση, παιδεία αλλά και πρόνοια. Η έλλειψη του ειδικού εκπαιδευτικού προσωπικού γίνεται εμφανής και στους δύο νόμους. Στον 2817/2000 η εξειδίκευση και στον 3699/2008 η έλλειψη των εκπαιδευτικών που έχουν ειδικευτεί στην ειδική αγωγή φαίνεται να ταλανίζουν και να εμποδίζουν την ένταξη αλλά και την εκπαιδευτική διαδικασία που θα έπρεπε να ακολουθηθεί για τα παιδιά με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες. Στη συνέχεια στο σύστημα αξιολόγησης και διάγνωσης των κέντρων ΚΕΔΔΥ φαίνεται να υπάρχει έλλειψη προσωπικού με αποτέλεσμα όσοι βρίσκονται σε χωριά και παραμεθόριους να μην έχουν εύκολη πρόσβαση στην υπηρεσία αυτή. Τέλος οι ελλείψεις σε υλικοτεχνικές δομές ήταν εμφανείς, παρόλο που και οι δύο νόμοι θεσμικά προέβλεπαν για αυτό (Ζωνιου-Σιδέρη, 2011α, Ζωνιου-Σιδέρη 2011β).

Το κίνημα της συνεκπαίδευσης δεν αφορά απλώς τη μετονομασία και την επανατοποθέτηση της παραδοσιακής ειδικής αγωγής. Είναι σαφές ότι η ένταξη δεν σημαίνει απλώς την τοποθέτηση ή τη μετακίνηση ενός παιδιού από το ένα πλαίσιο στο άλλο ή την εγκατάλειψη των παιδιών σε ένα περιβάλλον χωρίς σωστό σχεδιασμό. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι ο όρος «ένταξη» σε αυτό το πλαίσιο σημαίνει ότι οι μαθητές δεν θα χάσουν την ιδιαίτερη ταυτότητά τους, σε αντίθεση με την έννοια της «αφομοίωσης». Με το νόμο 3699/08, που αφορά την ειδική αγωγή, υπάρχει ειδική μέριμνα για τη συνεκπαίδευση μέσα από τη δημιουργία των

«τάξεων ένταξης». Το κίνημα της συνεκπαίδευσης αφορά όλους τους μαθητές (άπορους, αλλοδαπούς, αλλόγλωσσους, αλλόθρησκους με μαθησιακές δυσκολίες ή άλλες αναπηρίες), όχι μόνο μαθητές με σωματική αναπηρία. Ωστόσο, ο εν λόγω νόμος του 2008 στο άρθρο 3 δεν περιλαμβάνει όλους τους μαθητές, απλώς κατονομάζει όσους έχουν αναπηρία. Επιπλέον, ο νόμος περιέχει κατάλογο αναπηριών που εξαιρούνται. Επομένως, συνάγεται το συμπέρασμα ότι ακόμα και αυτό το συμπεριληπτικό μέτρο που λήφθηκε δεν είναι απαλλαγμένο από διακρίσεις διάκριση (Syriopoulou-Delli, 2010a).

Η συμπεριληπτική εκπαίδευση λαμβάνει υπόψη την κυρίαρχη αρχιτεκτονική εγγραφής στην εκπαίδευση (πρόγραμμα σπουδών, παιδαγωγική αξιολόγηση). Αξίζει να σημειωθεί ότι δεν υπάρχει αναλυτικό πρόγραμμα σπουδών για την ειδική αγωγή και δεν θα υπάρχει νόημα να υιοθετηθεί το αναλυτικό πρόγραμμα της γενικής αγωγής. Ο νόμος για την ειδική αγωγή (2008) κάνει διάκριση μεταξύ ένταξης και γενικής εκπαίδευσης. Μαθητές με αναπηρίες και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες θεωρούνται μαθητές που για όλη ή μια ορισμένη περίοδο της σχολικής τους ζωής παρουσιάζουν σημαντικές σχολικές μαθησιακές δυσκολίες λόγω σωματικών, νοητικών, γνωστικών ελλείψεων ή/και ψυχικών διαταραχών, σύμφωνα με τη διεπιστημονική αξιολόγηση (Ζώνιου-Σιδέρη, 2011b).

Οι ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες των μαθητών με αναπηρία διερευνώνται και καταγράφονται από το ΚΕΔΔΥ (τωρινό ΚΕΔΑΣΥ (Κέντρο Διεπιστημονικής Αξιολόγησης, Συμβουλευτικής και Υποστήριξης) και πιστοποιούνται από το Υπουργείο Παιδείας και άλλα Υπουργεία. Η Ειδική Επιτροπή Διαγνωστικής Αξιολόγησης εργάζεται σε ειδικά σχολεία για την παρακολούθηση και την αξιολόγηση της προόδου των μαθητών που φοιτούν σε αυτά. Η Επιτροπή συγκροτείται, όπως προσδιορίζει ο Διευθυντής της Σχολικής Μονάδας, μετά από γνώμη του συλλόγου του προσωπικού του σχολείου και περιλαμβάνει ψυχολόγο, εκπαιδευτικό ειδικής αγωγής και κοινωνικό λειτουργό. Η ομάδα μπορεί να διευρυνθεί με την προσθήκη ατόμων άλλων ειδικοτήτων, σύμφωνα με τις περιπτώσεις αξιολόγησης, με απόφαση των μελών της. Ο εκπαιδευτικός ειδικής αγωγής λαμβάνει την επιχορήγηση της ειδικής αγωγής, άρθρο 8 Ν. 3205/2003 (Tsikolatas, 2014).

Το κίνημα της συνεκπαίδευσης θέτει τη σχέση μεταξύ ειδικών επαγγελματιών και μαθητών με ειδικές ανάγκες σε νέα βάση, προωθώντας τη συνεργασία και εστιάζοντας στο άτομο, αντί για την αναπηρία. Αυτό έρχεται σε αντίθεση με συγκεκριμένα μέρη του περιεχομένου του Νόμου του 2008 όπου η γνώμη εμπειρογνωμόνων (ΚΕΔΑΣΥ), μίας διεπιστημονικής επιτροπής που απαρτίζεται από ειδικούς παιδαγωγούς, ψυχολόγους και κοινωνικούς λειτουργούς, είναι ισχυρότερη από αυτήν του γονέα ή του δασκάλου. Ο ρόλος της οικογένειας πρέπει να είναι εξίσου ισχυρός και οι αποφάσεις πρέπει να λαμβάνονται από κοινού από όλα τα μέρη (γονείς, μαθητές με ειδικές ανάγκες και ειδικούς) (Ζώνιου-Σιδέρη, 2011a).

Μαθητές με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες είναι, όμως, και οι μαθητές με ειδικές νοητικές ικανότητες και ταλέντα. Ως μαθητές με ειδικές νοητικές ικανότητες και ταλέντα, θεωρούνται όσοι έχουν μία ή περισσότερες ικανότητες ανεπτυγμένες σε βαθμό που υπερβαίνει κατά πολύ αυτό που αναμένεται για την ηλικιακή τους ομάδα. Όσοι μαθητές αυξάνουν στατιστικά περίπου το 5% του μαθητικού πληθυσμού, σχηματίζουν μια ετερογενή ομάδα με ένα ευρύ φάσμα διαφορετικών δεξιοτήτων και ταλέντων. Επομένως, η διάγνωση των ειδικών εκπαιδευτικών αναγκών είναι πολύπλοκη και πολυεπίπεδη. Το Υπουργείο Παιδείας, με τη σειρά τους, δημιουργεί και αναθέτει υποδείγματα αξιολόγησης και ειδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για μαθητές με ειδικές ικανότητες και ταλέντα σε πανεπιστήμια που έχουν εκδηλώσει ενδιαφέρον κατόπιν πρόσκλησης (Tsikolatas, 2014).

Η ευθύνη για τις αναπηρίες και τις ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες δεν βαραίνει το ΚΕΔΑΣΥ. Οι περιπτώσεις αυτές αξιολογούνται από τις διαγνωστικές υπηρεσίες ενηλίκων σε κέντρα ψυχικής υγείας και νοσοκομεία. Το ΚΕΔΑΣΥ είναι υπεύθυνο για τα ακόλουθα: α) τον εντοπισμό και την επιβεβαίωση του είδους και του βαθμού δυσκολίας των ατόμων με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες σε όλα τα παιδιά σχολικής και προσχολικής ηλικίας (Ζώνιου-Σιδέρη, 2011a). β) την πρόταση καταγραφής, ταξινόμησης και μελέτης ατόμων με ειδικές ανάγκες στην κατάλληλη σχολική μονάδα ή άλλο εκπαιδευτικό περιβάλλον ή πρόγραμμα ειδικής αγωγής και παρακολούθηση και αξιολόγηση της εκπαιδευτικής προόδου των μαθητών, σε συνεργασία με σχολικούς συμβούλους και άλλο αρμόδιο προσωπικό, γ) την εισήγηση της συγκρότησης εξατομικευμένων ή ομαδικών ψυχοπαιδαγωγικών προγραμμάτων για την υποστήριξη μαθησιακών και δημιουργικών δραστηριοτήτων, σε συνεργασία με τους δασκάλους της τάξης και το λοιπό προσωπικό, δ) την παροχή συνεχούς συμβουλευτικής και ενημέρωσης σε εκπαιδευτικούς και άλλους εμπλεκόμενους στην εκπαιδευτική διαδικασία και την επαγγελματική κατάρτιση με τη μορφή ενημερωτικών συνεδριών, ε) τον προσδιορισμό του είδους των διδακτικών βοηθημάτων και των τεχνικών οργάνων που διευκολύνουν την πρόσβαση στον χώρο και τη μαθησιακή διαδικασία για ένα παιδί με ειδικές ανάγκες στο σχολείο ή στο σπίτι και προτείνοντας τρόπους βελτίωσης της πρόσβασης και της διατήρησης των μαθητών στην εκπαίδευση (Syriopoulou-Delli, 2010a. Tsikolatas, 2014).

Δυστυχώς πολλά από τα παραπάνω μένουν μόνο στα λόγια ή πραγματοποιούνται με τη μορφή μίας τυποποιημένης ρουτίνας. Για παράδειγμα, για την ανίχνευση της δυσκολίας ενός μαθητή, η διεπιστημονική ομάδα δίνει λιγότερη έμφαση στην εξέταση των δυνατοτήτων βελτίωσης του μαθητή και περισσότερο βάρος στον εντοπισμό και την καταγραφή των αδυναμιών του υπό εξέταση μαθητή έναντι της πλειοψηφίας που ορίζεται ως φυσιολογική. Στη συνέχεια, η ευθύνη μετακυλιέται στους εκπαιδευτικούς, οι οποίοι επηρεάζονται από τα ευρήματα και έχουν χαμηλές προσδοκίες για τα μαθησιακά αποτελέσματα των μαθητών αυτών. Κατ επέκταση, δεν υπάρχει ουσιαστική συνεργασία μεταξύ των καθηγητών, οπότε το πρόβλημα των μαθητών είτε παραμένει είτε εντείνεται. Επίσης πολλές φορές, ακόμη και εκπαιδευτικοί που έχουν διαφορετική εκπαιδευτική φιλοσοφία, δεν έχουν τα εργαλεία ή την υποστήριξη για να συνεχίσουν τη δουλειά τους (Syriopoulou-Delli, 2010a. Σούλης, 2013).

Μετάβαση στο περιεχόμενο